VI KZP 8/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Pawela (sprawozdawca). Sędziowie: J. Kosiński, W. Żebrowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza N. co do zamiany kary ograniczenia wolności na zastępczą karę grzywny, po rozpatrzeniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.c. przez Sąd Rejonowy w Lublinie - jako odwoławczy - postanowieniem z dnia 14 lutego 1983 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sformułowanie zawarte w art. 2 § 1 k.k.: "w czasie orzekania" należy odnosić do orzekania zastępczej kary grzywny na podstawie art. 84 § 1 k.k., jeżeli popełnienie przestępstwa nastąpiło przed dniem 7 czerwca 1982 r. (czas wejścia w życie ustawy surowszej), a uchylanie się od wykonania kary ograniczenia wolności wydarzyło się po tej dacie?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 26 maja 1982 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 16, poz. 123) wprowadziła m.in. wyższe zamienniki w odniesieniu do zastępczej kary grzywny orzekanej z powodu uchylania się skazanego od wykonywania kary ograniczenia wolności. Zamiast 1.000-3.000 zł wprowadzono 4.000-12.000 zł jako kwoty równoważne miesiącowi kary ograniczenia wolności.Problem, który podniósł Sąd Rejonowy w Lublinie jako odwoławczy w postępowaniu wykonawczym, wyjaśniony został w motywach uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1982 r. - VI KZP 20/82 (OSNKW 1983, z. 1-2, poz. 1). Sąd Najwyższy stwierdził tu m.in., że wobec tego, iż wymieniona ustawa z dnia 26 maja 1982 r. nie zawiera przepisów intertemporalnych, przy jej wykładni mają zastosowanie ogólne reguły obowiązujące przy zmianie ustawy określone w art. 2 § 1 k.k. Oznacza to, że w razie konkurencji ustaw za punkt wyjścia do oceny, którą ustawę należy stosować, przyjmuje się czas orzekania, a zatem prawomocne wyroki nie podlegają zmianie z mocy tej ustawy.W uzasadnieniu wspomnianej uchwały Sąd Najwyższy wskazał jednak, że jeżeli w trakcie wykonania kary, a więc po uprawomocnieniu się wyroku, zajdzie potrzeba orzekania co do kary zastępczej, np. w wypadku gdy w wyroku kary tej nie określono (art. 152 § 1 k.k.w. - w opublikowanym tekście uchwały powołano omyłkowo art. 152 § 2 k.k.w.) albo w razie stosowania korzystniejszych przeliczników po spełnieniu warunków określonych w art. 153 k.k.w., to należy stosować nowe zasady określenia zamienników jako korzystniejsze dla skazanego. W takich wypadkach reguły określone w art. 2 § 1 k.k. stosuje się także przy rozstrzygnięciach podejmowanych po uprawomocnieniu się wyroku, traktując je tym samym za "orzekanie" w rozumieniu tego przepisu.Skoro określenie zastępczej kary z powodu uchylania się od wykonania kary ograniczenia wolności (art. 84 § 2 k.k.) następuje zawsze w postępowaniu wykonawczym w formie postanowienia sądu (art. 122 k.k.w.), to należy uznać - zgodnie z wykładnią zawartą w powołanej uchwale Sądu Najwyższego - że to określenie zastępczej kary grzywny na podstawie art. 84 § 2 k.k. stanowi również "orzekanie" w rozumieniu art. 2 § 1 k.k. Oznacza to, że w wypadku gdy popełnienie przestępstwa nastąpiło przed dniem 7 czerwca 1982 r. (czas wejścia w życie ustawy surowszej), a uchylanie się od wykonania kary ograniczenia wolności orzeczonej za to przestępstwo wydarzyło się po tej dacie - nie można stosować zastępczej kary grzywny według reguł określonych przez powołaną ustawę z dnia 26 maja 1982 r., ponieważ poprzednio obowiązujące zamienniki są korzystniejsze.Na marginesie należy podnieść, że prawna podstawa orzekania zastępczej kary grzywny w omawianym wypadku zawarta jest w art. 84 § 2 k.k., a nie w art. 84 § 1 k.k., jak to wynika z treści pytania sformułowanego przez Sąd Rejonowy.Ten ostatni przepis zawiera podstawę prawną do zmiany w toku wykonywania kary ograniczenia wolności sposobu wykonywania obowiązku pracy.