Rw 138/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk E. Zawiłowski, mjr J. Medyk (sędzia s. wojsk. deleg.). Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk Z. Stefaniak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 marca 1983 r. na rozprawie sprawy Marii Z., skazanej nieprawomocnie za popełnienie przestępstwa określonego w: 1) art. 218 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 2) art. 265 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz 3) łącznie na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 3 lat, grzywny w wysokości 40.000 zł oraz zakazu zajmowania stanowisk związanych z odpowiedzialnością materialną na okres 3 lat, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 7 stycznia 1983 r.,uwzględniając rewizję obrońcy, zaskarżony wyrok: a) w części skazującej za przestępstwo określone w art. 218 § 1 k.k. uchylił i postępowanie karne w tym zakresie umorzył na podstawie art. 361 § 1 w zw. z art. 11 pkt 2 k.p.k., natomiast b) w części skazującej za przestępstwo określone w art. 265 § 1 k.k. zmienił przez uniewinnienie oskarżonej.Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca w rewizji podnosił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 3 k.p.k.) twierdząc, że:1) niedobór przypisany oskarżonej jest niedoborem istotnym,2) oskarżona w celu ukrycia niedoboru przerobiła dokument i użyła go następnie za autentyczny.Na tej podstawie obrońca domagał się uniewinnienia oskarżonej od obu zarzuconych jej czynów.Po wysłuchaniu obrońcy popierającego rewizję oraz przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Trafny jest zarzut rewizji, że sąd pierwszej instancji błędnie ustalił, iż niedobór w mieniu społecznym spowodowany przez oskarżoną stanowi niedobór "istotny" w rozumieniu art. 218 § 1 k.k. Sąd ten bowiem uznał, że ogólne zasoby mienia, które oskarżona nadzorowała i ochraniała, wyniosły około 16,5 miliona zł, a zatem kwota niedoboru, tj. 196.383 zł, "stanowi 1,2% masy towarowej, a przekracza prawie 4 razy zarządzenie resortowe stanowiące praktyczną wskazówkę pozwalającą orientować się co do istotności niedoboru". Tymczasem z wytycznych Naczelnego Dyrektora Zrzeszenia WCH z dnia 15 grudnia 1982 r. w sprawie zasad postępowania przy ujawnianiu znacznych niedoborów mienia społecznego, które obowiązywały już w chwili wyrokowania przez sąd pierwszej instancji, wynika, że granica zawinionego i nie uzasadnionego niedoboru, której przekroczenie rodzi obowiązek zawiadomienia organów powołanych do ścigania przestępstw, ustalona została na 200.000 zł, co potwierdził zresztą przesłuchany w charakterze świadka na rozprawie dyrektor oddziału WCH w K. - Mieczysław J. W związku z tym oczywiste jest, że niedobór spowodowany przez oskarżoną - zresztą wspólnie z innymi osobami, które za to bądź w ogóle nie zostały pociągnięte do odpowiedzialności karnej (jak choćby Irena B.), bądź postępowanie karne przeciwko nim umorzono (jak przeciwko Krystynie S.) - wcale nie przekroczył granicy, od której można praktycznie mówić o "istotności" uszczerbku w mieniu społecznym w rozumieniu art. 218 § 1 k.k. Nawiasem mówiąc, prokurator umorzył postępowanie karne przeciwko jednej ze współsprawczyń właśnie dlatego, że niedobór tego rzędu (195.323 zł) uznał za nieistotny, i to mimo że nie znał jeszcze treści cytowanych wytycznych Naczelnego Dyrektora Zrzeszenia WCH. Stąd też, nie widząc potrzeby wdawania się w jakiekolwiek dalsze rozważania w tym zakresie, zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżoną za przestępstwo określone w art. 218 § 1 k.k. należy uchylić, a postępowanie karne o ten czyn umorzyć na podstawie art. 361 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 pkt 2 k.p.k. O uniewinnieniu, którego żądała rewizja, nie może być tu mowy, gdyż nastąpienie istotnego niedoboru w mieniu nie należy do znamion przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k., lecz stanowi jedynie warunek, od którego zależy karalność czynu (por. teza 5 wytycznych Sądu Najwyższego dotyczących przestępstw niegospodarności, marnotrawstwa i niedoboru w mieniu społecznym - OSNKW 1976 z. 4-5, poz. 52). Zgodnie z art. 11 pkt 2 k.p.k. sprawca nie podlega karze nie tylko wtedy, gdy odpowiedni przepis prawa materialnego wprost tak stanowi (jak np. art. 15 k.k. czy art. 21 § 1 k.k.), ale również wówczas, kiedy przepis prawa materialnego uzależnia karalność czynu od zaistnienia określonej sytuacji (jak to właśnie czyni art. 218 § 1 k.k.).II. Trafny jest również zarzut rewizji, że sąd pierwszej instancji błędnie - z obrazą art. 3 § 3 k.p.k. zakazującego rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego - ustalił, iż to oskarżona przerobiła dowód wpłaty w sposób wskazany w opisie czynu, jak również że to ona umyślnie użyła następnie tego dowodu jako autentycznego w rozumieniu art. 265 § 1 k.k.W sprawie nie ma żadnego dowodu, nawet pośredniego, który świadczyłby o tym, że to właśnie oskarżona przerobiła oryginalny dowód wpłaty kwoty 566 zł przez dopisanie trzech zer. Okoliczność, że to jej nazwisko figurowało na oryginalnym dowodzie wpłaty kwoty 566 zł, niczego w tym zakresie nie wyjaśnia. Dokument ten bowiem, wbrew temu, co przyjął sąd pierwszej instancji, wcale nie był jej "prywatną własnością", tylko dowodem odprowadzenia do banku "określonej sumy pochodzącej z utargu placówki WCH, przechowywanym luzem wśród innych "papierów" w teczce, która - jak wyjaśniła oskarżona, a co nie zostało niczym odparte - przez dłuższy okres znajdowała się w dyspozycji kierownika placówki - Ireny B., i nie wiadomo, kto jeszcze poza tym miał do niego dostęp. Osobą zainteresowaną w ukryciu niedoboru - obojętnie, ustalonego czy przewidywanego - mogła być nie tylko oskarżona, lecz także właśnie Irena B. (przyznała się m.in., że to ona przeprowadzała "operacje" z "przesunięciem" ponad 400 kg kawy i że nie tylko zresztą z tego powodu "bała się, iż będzie manko") czy choćby Krystyna S. Co prawda obie zaprzeczyły, aby dokonały wspomnianego przerobienia dokumentu, ale właściwie nie wiadomo, dlaczego ich zaprzeczenie miałoby mieć większą wartość dowodową niż zaprzeczenie oskarżonej (...).