Rw 369/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Górski, ppłk J. Mielczarek (sędzia s. wojsk. del.).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk W. Kubala.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 października 1976 r. na rozprawie sprawy Henryka D., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w: 1) art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. - z zastosowaniem art. 36 § 3 i art. 296 k.k. - na karę 2 lat pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywny oraz degradację, 2) art. 218 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz 3) łącznie na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 5.000 zł grzywny oraz degradację, z jednoczesnym zasądzeniem na rzecz jednostki wojskowej odszkodowania pieniężnego w wysokości 47.215 zł, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 17 września 1976 r., częściowo uwzględniając rewizję prokuratora oraz z urzędu, zaskarżony wyrok:1) w części skazującej za przestępstwo określone w art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. zmienił przez podwyższenie wymierzonych oskarżonemu kar - pozbawienia wolności do 3 lat, a grzywny do 15.000 zł, utrzymując w mocy karę degradacji; 2) w części skazującej za przestępstwo określone w art. 218 § 1 k.k. uchylił i postępowanie karne w tym zakresie umorzył na podstawie art. 11 w związku z art. 361 § 1 k.p.k., a w konsekwencji uchylił również orzeczenie o karze łącznej oraz ograniczył wysokość zasądzonego odszkodowania pieniężnego do 30.540 zł, przyjmując za podstawę tego orzeczenia art. 363 § 1 k.p.k., jak również zmniejszył wysokość zasądzonych z tego tytułu kosztów do 1.949 zł.Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator w rewizji zarzuca sądowi pierwszej instancji: a) obrazę przepisów prawa materialnego wskutek zakwalifikowania czynu opisanego w pkt 2 wyroku z art. 218 § 1 k.k. zamiast z art. 200 § 1 k.k. oraz b) wymierzenie oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary.W związku z tym prokurator domaga się: a) uznania czynów opisanych w pkt 1 i 2 wyroku za jedno przestępstwo określone w art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. oraz b) wymierzenie oskarżonemu - zamiast kar jednostkowych i kary łącznej - surowszej kary pozbawienia wolności oraz surowszej kary grzywny - w granicach zakreślonych na rozprawie głównej.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który - popierając rewizję prokuratora - wniósł o podwyższenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 4 lat, a kary grzywny do 15.000 zł, oraz po wysłuchaniu obrońcy oskarżonego, który wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Stanowisko zawarte w rewizji, jakoby czyn oskarżonego opisany w pkt 2 wyroku należało - podobnie jak czyny opisane w pkt 1 tegoż wyroku - uznać za zagarnięcie mienia społecznego (art. 200 § 1 k.k.), nie jest zasadne.W rewizji prokurator uważa, że oskarżony nie tylko pokwitował odbiór świec zapłonowych M-60 i F-70 z magazynu (jak przyjął sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku), lecz że rzeczywiście je stamtąd odebrał (jak zeznali świadkowie Janusz K., Danuta B. i Aleksandra S.). Jeżeli zaś oskarżony odebrał wspomniane świece z magazynu, a nie dostarczył ich do macierzystej jednostki wojskowej, to - zdaniem wnoszącego rewizję - jest oczywiste, że je zagarnął.Jak wynika z powyższego, stanowisko zawarte w rewizji co do tego, że oskarżony rzeczywiście zagarnął świece zapłonowe, opiera się na podejrzeniach, może nawet wielce prawdopodobnych, ale jednak tylko podejrzeniach. Wiadomo zaś, że podejrzenia - choćby najbardziej prawdopodobne - nie mogą stanowić podstawy skazania. Gdyby nawet bowiem przyjąć, że oskarżony pokwitowane przez siebie świece z magazynu rzeczywiście odebrał, to skoro nie wiadomo, co się z nimi stało, nie można zakładać najbardziej niekorzystnej wersji, a mianowicie że oskarżony je zagarnął. W wielu wypadkach oskarżony pobrany z magazynu sprzęt składował przecież w różnych miejscach, nie zawsze dostatecznie zabezpieczając go przed kradzieżą, a dopiero później - po jakimś czasie - dostarczał go do macierzystej jednostki wojskowej. Być może więc, że i w tym wypadku tak było, że w takich właśnie okolicznościach pobrane przez oskarżonego z magazynu świecie zaginęły.Z tych względów sąd pierwszej instancji postąpił słusznie, ustalając tylko to, co było pewne, a mianowicie że oskarżony obciążył w dokumentacji macierzystą jednostkę wojskową wartością 500 świec zapłonowych (przez pokwitowanie ich odbioru z magazynu innej jednostki), ale nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku nadzoru i ochrony tego mienia, w wyniku czego stworzył możliwość jego utraty, do której rzeczywiście doszło.Sąd pierwszej instancji jednak błędnie przyjął, że chodzi tu o wypadek spowodowania niedoboru, karalny na podstawie art. 218 § 1 k.k. Jak wiadomo, karalność czynu określonego w art. 218 § 1 k.k. uzależniona jest od nastąpienia "istotnego" niedoboru, a nie od nastąpienia niedoboru w ogóle. Sąd pierwszej instancji miał to na względzie, ale bezpodstawnie uznał, że spowodowany przez oskarżonego niedobór w mieniu społecznym rzeczywiście był "istotny". Sąd ten jednak ograniczył się do stwierdzenia, że - jego zdaniem - "szkoda w wysokości 20.000 zł jest istotnym niedoborem w mieniu jednostki, tym bardziej że niedobór ten oskarżony wyrządził z winy umyślnej. O uznaniu zatem przez sąd pierwszej instancji konkretnego niedoboru za "istotny" zadecydowały: 1) stosunek, w jakim szkoda pozostawała do ogólnych zasobów mienia jednostki wojskowej, oraz 2) postać winy, jaką była ta szkoda przez sprawcę objęta.W związku z tym należy podkreślić, że dla oceny, czy niedobór w mieniu społecznym jest "istotny" (art. 218 § 1 k.k.), nie ma znaczenia ani stosunek, w jakim szkoda pozostaje do ogólnych zasobów mienia jednostki wojskowej (instytucji, przedsiębiorstwa), ani postać winy sprawcy, jaką szkoda ta była objęta.W pierwszej z tych kwestii Sąd Najwyższy wypowiedział się już w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności, marnotrawstwa oraz spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52, t. 7), stwierdzając, że: "(...) niedobór w mieniu społecznym jest «istotny» (art. 218 § 1 k.k.), jeżeli wskazuje na to jego rozmiar oceniany na tle ogólnych zasobów tego mienia, które sprawca nadzorował lub ochraniał albo którym gospodarował".Drugą kwestię natomiast rozstrzyga sama ustawa. Skoro przepis art. 218 § 1 k.k. wymaga, aby niedobór w mieniu był "istotny", a jednocześnie uznaje za wystarczające "chociażby nieumyślne" stworzenie możliwości jego powstania, jest oczywiste, że "istotność" tego niedoboru nie zależy od tego, czy sprawca zawinił go umyślnie czy też nieumyślnie.Jak z tego wynika, kwestię "istotności" spowodowanego przez oskarżonego niedoboru w mieniu jednostki wojskowej należało - i należy - rozstrzygnąć przez ocenę rozmiaru szkody na tle zasobów tego mienia, które oskarżony nadzorował albo ochraniał. Oskarżony zajmował stanowisko pomocnika kierownika sekcji zaopatrzenia i zbytu w jednostce wojskowej w N.1 przez okres 2 lat i jeżeli przez ten okres z racji zajmowanego stanowiska - jak wynika z ustaleń wyroku - zaopatrywał jednostkę w części zamienne do remontowanych w warsztatach różnych pojazdów mechanicznych, to z całą pewnością przeszło "przez jego ręce" mienie społeczne wartości sięgającej milionów złotych. Skoro zaś niedobór w tym mieniu wyniósł 20.000 złotych, nie można go uznać za "istotny" w rozumieniu art. 218 § 1 k.k. Stwierdzenie to jest tym bardziej zasadne, że praktyczną wskazówką, pozwalającą na zorientowanie się, czy niedobór jest "istotny", powinny stanowić zarządzenia resortowe lub branżowe, określające granice niedoborów, których przekroczenie rodzi obowiązek zawiadomienia organów powołanych do ścigania przestępstw (por. t. 7 cyt. wytycznych), a owe zarządzenia ustalają te granice znacznie powyżej 20.000 zł.Chociaż więc oskarżony przez niedopełnienie obowiązku nadzoru i ochrony mienia społecznego zawinił możliwość powstania niedoboru (art. 218 § 1 k.k.), nie podlega on karze, gdyż nie zaistniał warunek, od którego ustawa uzależnia karalność czynu, a mianowicie nie nastąpił "istotny" niedobór w tym mieniu. W tej sytuacji zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku w części skazującej oskarżonego za przestępstwo przewidziane w art. 218 § 1 k.k. i umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 11 w związku z art. 361 § 1 k.p.k. (...).2. Należy za to zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w rewizji, że kara wymierzona oskarżonemu za przestępstwo przewidziane w art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. (pkt 1 wyroku) nosi cechy rażącej niewspółmierności.Sąd pierwszej instancji - jak wynika z uzasadnienia wyroku - wymierzył oskarżonemu karę pozbawienia wolności zbliżoną do dolnej granicy zagrożenia, mając na względzie: "(...) dolegliwości materialne, którym oskarżony musi się poddać". Rozumując w ten sposób, sąd pierwszej instancji popełnił błąd, odpowiedzialność bowiem materialna (cywilna) za szkodę wyrządzoną przestępstwem jest niezależna od odpowiedzialności karnej. W związku z tym sam fakt poniesienia dolegliwości materialnych nie może wpływać na wysokość dolegliwości wynikających z kary (...).Dlatego też zasadne jest podwyższenie orzeczonej oskarżonemu za przestępstwo określone w art. 200 § 1 k.k. kary pozbawienia wolności do 3 lat, a grzywny do 15.000 zł.Orzekając karę grzywny w wysokości 5.000 zł, sąd pierwszej instancji - jak wynika z uzasadnienia wyroku - zadowolił się stwierdzeniem, że jej wysokość: "(...) jest proporcjonalna do możliwości finansowych oskarżonego". Tymczasem orzeczenie o karze grzywny musi uwzględniać wszystkie okoliczności rzutujące na wymiar kary (art. 50 § 1 i 2 k.k.), a ponadto stosunki majątkowe i dochody sprawcy oraz korzyść, którą sprawca osiągnął lub zamierzał osiągnąć z przestępstwa (art. 50 § 3 k.k.). Nie ulega wobec tego wątpliwości, że wymierzając karę grzywny sąd pominął m.in. takie okoliczności, jak rozmiar szkody wyrządzonej przestępstwem oraz wysokość korzyści, jaką oskarżony w tej drodze osiągnął.