III PZP 2/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: W. Myga (sprawozdawca), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Mieczysława M. przeciwko Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Ł. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 lutego 1983 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 23 listopada 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"I. Czy w związku z treścią art. 224 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113) przepisy tej ustawy mają zastosowanie do nauczyciela akademickiego mianowanego do odwołania, z którym rozwiązano umowę o pracę w trybie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) na koniec roku szkolnego, a okres trzymiesięcznego wypowiedzenia minął w dniu 30 września 1982 r., już pod rządami ustawy z dnia 4 maja 1982 r.?II. W przypadku odpowiedzi negatywnej - Czy nauczycielowi takiemu przysługuje prawo odwołania do Ministra Kultury i Sztuki od wypowiedzenia w trybie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - czy też decyzja rektora o wypowiedzeniu umowy jest ostateczna?"powziął następującą uchwałę:I. Do rozpoznania sprawy o przywrócenie do pracy nauczyciela szkoły wyższej mianowanego do odwołania, któremu stosunek pracy wypowiedziano przed dniem 1 IX 1982 r. i do tej daty nie zostało prawomocnie rozpoznane w postępowaniu administracyjnym jego odwołanie, właściwa jest, poczynając od dnia 1 IX 1982 r., terenowa komisja odwoławcza do spraw pracy (art. 225 w związku z art. 233 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym - Dz. U. Nr 14, poz. 113). II. Zgodność z prawem decyzji o wypowiedzeniu stosunku pracy, wydanej przed dniem wejścia w życie powołanej wyżej ustawy z dnia 4 maja 1982 r., podlega ocenie na podstawie przepisów obowiązujących w dacie dokonania wypowiedzenia. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był zatrudniony u strony pozwanej na stanowisku starszego asystenta od dnia 1.X.1978 r. na podstawie mianowania do odwołania.Decyzją z dnia 23.VI.1982 r. Rektor Szkoły rozwiązał z wnioskodawcą umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 30.IX.1982 r. z powołaniem się na art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114).Od decyzji tej, pismem z dnia 12.VII.1982 r., wnioskodawca odwołał się do Ministra Kultury i Sztuki, w odpowiedzi na co został poinformowany, że tylko Rektor Szkoły jest uprawniony do podjęcia decyzji w przedmiocie dalszego zatrudnienia wnioskodawcy.W dniu 10.IX.1982 r. wnioskodawca złożył odwołanie od wypowiedzenia do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy, która orzeczeniem z dnia 2.X.1982 r. oddaliła wniosek. Komisja Odwoławcza, uznając się za właściwą do rozpoznania sporu na zasadzie art. 225 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113), uznała wypowiedzenie umowy o pracę za uzasadnione (art. 45 k.p.).Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął poważne wątpliwości prawne sprecyzowane w pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Mimo nieprecyzyjnego sformułowania pytania prawnego, w stanie faktycznym sprawy i w oparciu o motywy pytania prawnego należy uznać, że poważne wątpliwości prawne Okręgowego Sądu Pracy sprowadzają się do dwóch zagadnień: czy i jaki organ jest właściwy do rozpoznania odwołania nauczyciela mianowanego od wypowiedzenia stosunku pracy dokonanego na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) po wejściu w życie ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 16, poz. 113) oraz jakie przepisy należy stosować w sytuacji, gdy wypowiedzenia dokonano pod rządem poprzedniej ustawy, a okres wypowiedzenia upływa już pod rządem nowej ustawy.Zgodnie z ukształtowanym na tle ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. orzecznictwem Sądu Najwyższego (np. uchwała z dnia 12.III.1976 r., OSNCP 1976, z. 9, poz. 192), nauczycielowi mianowanemu nie przysługiwało prawo dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy w trybie określonym w kodeksie pracy, zgodnie bowiem z art. 110 cytowanej ustawy w sprawach nie unormowanych w tej ustawie miały zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Roszczenia tych pracowników były rozpoznawane w postępowaniu administracyjnym. Od decyzji wydanej w tym postępowaniu pracownikowi przysługiwało odwołanie do jednostki nadrzędnej (art. 217 k.p.a.). Stan prawny uległ istotnej zmianie z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113). Zgodnie z art. 225 ustawy, poczynając od dnia 1 września 1982 r. (art. 233), spory o roszczenia ze stosunku pracy pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, podlegają rozpoznaniu w trybie przewidzianym kodeksem pracy. Oznacza to, że z dniem 1 września 1982 r. spór ze stosunku pracy tych pracowników nie może być już rozpoznany w postępowaniu administracyjnym, gdyż ta droga nie jest już właściwa. Poczynając od dnia 1 września 1982 r., do rozpoznania sporu ze stosunku pracy pracowników szkół wyższych właściwe są organy wyszczególnione w art. 242 k.p. pod warunkiem, że do tego dnia spór nie został prawomocnie rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym. Decyzja rektora szkoły wyższej nie miała więc charakteru ostatecznego i mogła być zaskarżona do odpowiedniego ministra, a gdy ten tryb na zasadach k.p.a. nie został wyczerpany do dnia 1 września 1982 r., to z tym dniem otworzyła się pracownikom szkół wyższych, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, droga dochodzenia roszczeń określona przepisami kodeksu pracy.Z art. 224 ust. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym wynika, że do stosunków pracy powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy nowej ustawy. Przepis ten ma takie znaczenie, że nawiązane na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. stosunki pracy powinny być dostosowane do nowej regulacji zawartej w tej ustawie. Za taką wykładnią przemawiają postanowienia ust. 2-4 art. 224 ustawy.Przepisy ustawy z dnia 4 maja 1982 r. jednak nie będą miały zastosowania do oceny decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy, które zostały wydane przed wejściem w życie tej ustawy. Skuteczność czynności prawnych (decyzji) ocenia się na podstawie przepisów prawa obowiązujących w chwili dokonania tych czynności. Ustawa z dnia 4 maja 1982 r. nie zawiera bowiem przepisu, który naruszając zasadę niedziałania ustawy wstecz, upoważniałby do dokonywania oceny decyzji podjętych pod rządem poprzednich przepisów na podstawie nowych przepisów prawa. Jeżeli nowa ustawa nie zawiera takiego szczególnego przepisu, to uznać należy, że oceny decyzji wydanych pod rządem poprzednich przepisów dokonuje się na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jej wydania.Odmienna wykładnia prowadziłaby do bezskuteczności czynności prawnych zgodnych z ówcześnie obowiązującymi przepisami tylko dlatego, że owa ustawa nie przejęła dotychczasowych trybów rozwiązania stosunku pracy. Także zamiar i wola ustawodawcy nie wynika z ustawy z dnia 4 maja 1982 r., a nie można jej domniemywać z naruszeniem zasad wykładni prawa. Z powyższych względów należało udzielić odpowiedzi na pytanie prawne jak w uchwale..