N 78/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk H. Kmieciak, płk E. Zawiłowski, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca), mjr J. Medyk (sędzia s. wojsk. - deleg.).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk R. Kempara.SentencjaSąd Najwyższy w dniu 11 lutego 1983 r. na rozprawie sprawy skazanych prawomocnie w trybie postępowania doraźnego:1) Juliana G. za popełnienie przestępstw określonych w: a) art. 48 ust. 2 w zw. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat, b) art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) na karę 3 lat pozbawienia wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat i c) w art. 273 § 2 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych - łącznie na karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 3 lat pozbawienia praw publicznych;2) Wiesława S. za popełnienie przestępstw określonych w: a) art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych, b) art. 270 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych - łącznie na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych;3) Ewy S. za popełnienie przestępstw określonych w: a) art. 48 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych i b) art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 273 § 2 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych - łącznie na karę 3 lat pozbawienia wolności i 2 lat pozbawienia praw publicznych, z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego na korzyść wszystkich skazanych, od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 10 marca 1982 r.,uwzględniając rewizję nadzwyczajną Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w N. do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Prezes Izby Wojskowego Sądu Najwyższego na korzyść wszystkich skazanych, w której - podnosząc zarzut obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.) wskutek rozpoznania sprawy i wydania wyroku w trybie postępowania doraźnego z naruszeniem art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156), co miało wpływ na treść wyroku - wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy wszystkich skazanych do ponownego rozpoznania przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w B.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wnosił o nieuwzględnienie rewizji nadzwyczajnej i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, oraz obrońców, wnoszących o uwzględnienie tejże rewizji i zawartego w niej wniosku,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Otóż w myśl art. 255 k.p.k., będącego ogólną normą stanowiącą w ogóle o wszczęciu postępowania przygotowawczego, postępowanie to wszczyna się, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że popełniono przestępstwo. Zgodnie zaś z uregulowaniem zawartym w art. 257 § 1 k.p.k., jeżeli osoba sprawcy nie jest wówczas jeszcze organom ścigania znana, wydaje się postanowienie o wszczęciu postępowania przygotowawczego w sprawie popełnienia przestępstwa, określonego w postanowieniu o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. Natomiast wówczas, gdy dane istniejące w chwili wszczęcia postępowania przygotowawczego zawierają dostateczne podstawy do przedstawienia określonej osobie zarzutów, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów i ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu (art. 269 § 1 k.p.k.). Inaczej mówiąc - dla możliwości wszczęcia postępowania przygotowawczego nie ma żadnego znaczenia to, że sprawca zdarzenia mającego postać przestępstwa nie jest jeszcze znany organom ścigania, gdyż inną instytucją procesową jest wszczęcie śledztwa albo dochodzenia, a zupełnie inną - mającą samoistny byt prawny - instytucja sporządzenia i przedstawienia osobie podejrzanej zarzutów, co nie wyłącza tego, iż w razie zaistnienia wymaganych ustawą warunków mogą być one zastosowane w jednym czasie. Również wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania przygotowawczego lub innych decyzji w jego toku z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej albo rzeczowej nie można uważać za pozbawienie mocy prawnej, gdyż mieć trzeba na względzie zasadę jedności prokuratury (art. 1 ustawy z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze PRL - Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30). W konsekwencji oznacza to również, że wszczęcie postępowania przygotowawczego przez prokuratora powszechnego w sprawie o przestępstwo należące do właściwości sądów wojskowych nie jest równoznaczne z nieważnością z mocy prawa tej decyzji, tym bardziej gdy zważy się, iż w każdym wypadku przyjęcia przez sąd wojskowy według właściwości sprawy o przestępstwo przekazane mu przez sąd powszechny z aktem oskarżenia sąd wojskowy rozpoznaje sprawę w oparciu o ten akt. Zapatrywanie to - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nie pozostaje w sprzeczności z zasadą ogólną określoną w art. 575 § 2 w zw. z art. 35 § 1 k.p.k., gdyż również w takim wypadku wszelkie czynności procesowe oskarżyciela publicznego po przejęciu przez sąd wojskowy przekazanej mu według właściwości sprawy wykonuje przecież prokurator wojskowy (por. OSNKW 1982 z. 1-2, poz. 1).W niniejszej sprawie zapadło najpierw, bo w dniu 28 stycznia 1982 r., postanowienie prokuratora powszechnego o wszczęciu śledztwa bez określenia jego trybu, natomiast o "dalszym prowadzeniu" owego śledztwa, ale już "w trybie postępowania doraźnego", postanowił dopiero prokurator wojskowy w dniu 5 lutego 1982 r., po przekazaniu mu akt przedmiotowej sprawy według właściwości.Tymczasem art. 6 ust. 1 powołanego dekretu przewiduje wprost i jednoznacznie, że: "postanowienie o prowadzeniu sprawy w trybie postępowania doraźnego wydaje prokurator równocześnie z postanowieniem o wszczęciu postępowania przygotowawczego."Skoro zaś tak, przeto uwzględniając fakt, że postępowanie doraźne - jako szczególne - może być stosowane wyłącznie w wypadkach wyraźnie przepisami prawa określonych, przy rygorystycznym przestrzeganiu zasad statuujących warunki jego wszczęcia i przebiegu, uznać należy, iż naruszenie tak elementarnej zasady, jak wyrażona w art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...), określającej jedyny dopuszczalny moment wydania postanowienia o prowadzeniu danej sprawy w trybie postępowania doraźnego, nakazuje ocenić dalsze prowadzenie tego rodzaju postępowania na tej podstawie jako bezpodstawne, bez względu na to - o czym już wspomniano - czy postępowanie zostało wszczęte pierwotnie przez prokuratora powszechnego, czy też wojskowego, jak też czy w chwili wszczęcia go sprawca czynu był lub nie był znany organom ścigania.Poza tym - co jest również istotne - na podstawie redakcji różnych przepisów powołanego dekretu można sformułować pogląd, że zarówno niezastosowanie trybu postępowania doraźnego w chwili wszczęcia postępowania przygotowawczego w danej sprawie, jak i odstąpienie od niego w czasie trwania postępowania karnego jest nieodwracalne, co - innymi słowy - oznacza, że w żadnej z tych sytuacji nie ma powrotu do tego szczególnego trybu postępowania; o ile np. odstąpienie od tego trybu postępowania jest możliwe w każdym stadium postępowania karnego, o tyle sytuacja odwrotna, tj. zmiana trybu zwykłego na doraźny, jest niedopuszczalna; por. ponadto art. 6 ust. 2 i art. 15 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...).W konsekwencji uznając rewizję nadzwyczajną za zasadną - zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S. - jako właściwemu - do jej rozpoznania (...).