II CR 380/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: J. Ignatowicz (sprawozdawca), J. Niejadlik. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Włodzimierza L. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w N. o ustalenie stosunku członkostwa na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kaliszu z dnia 14 maja 1982 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 14.V.1982 r. Sąd Wojewódzki w Kaliszu oddalił powództwo Włodzimierza L. o ustalenie, że między nim a pozwaną Spółdzielnią istnieje nadal stosunek członkostwa. Po szczegółowym przeanalizowaniu złożonych w sprawie zeznań Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych:Powód pracował w pozwanej spółdzielni, pełniąc funkcje prezesa zarządu i jednocześnie zajmując stanowisko kierownika produkcji. Jesienią 1979 r. przeciwko powodowi zostało wszczęte postępowanie karne. Jednocześnie w październiku 1979 r. powód złożył na ręce Prezesa WZ RSP rezygnację z pełnienia funkcji prezesa zarządu pozwanej, przedstawiając ją również na walnym zgromadzeniu członków RSP w dniu 26.X.1979 r. Po głosowaniu większością głosów rezygnacja została przyjęta. Uchwałą z dnia 12.II.1980 r. Zarząd WZ RSP odwołał powoda ze stanowiska prezesa i członka zarządu, z czym zapoznano radę pozwanej Spółdzielni na posiedzeniu w dniu 13.II.1980 r. W dniu 12.X.1979 r. powód napisał pismo o rezygnację z członkostwa w spółdzielni i przedstawił je pozwanej, tak że znalazło się ono w teczce rady spółdzielni. W związku z tym uchwałą walnego zgromadzenia z dnia 23.VII.1981 r. powód został wykluczony z listy członków, z tym zastrzeżeniem, że członkostwo ustało w rok po skierowaniu do spółdzielni pisma powoda, gdyż taki jest - według statutu - termin wypowiedzenia członkostwa.Sąd Wojewódzki uznał natomiast za nieprawdziwe twierdzenie powoda, że pismo powyższe wprawdzie on napisał, ale pod naciskiem i groźbą aresztowania, oraz że pisma tego nigdy nie skierował do organów spółdzielni, gdyż przechowywał je w domu, skąd zabrały je w czasie rewizji na początku 1980 r. organy MO, które następnie pismo to przekazały pozwanej spółdzielni.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że skoro powód przestał być, na skutek wypowiedzenia, członkiem pozwanej spółdzielni, to jego żądanie ustalenia stosunku członkostwa jest nieuzasadnione.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżył powód.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z twierdzeniami powoda, jakie wysunął on w pozwie, należy przede wszystkim wyjaśnić, że podstawą jego żądania nie może być wysunięte przez niego twierdzenie, że oświadczenie o wypowiedzeniu członkostwa podpisał pod wpływem groźby aresztowania, a więc pod wpływem przymusu psychicznego w rozumieniu art. 97 k.c., na taki bowiem przymus nie wskazuje postępowanie dowodowe. Nie jest wyłączone, że powód wymienione pismo podpisał, licząc się z aresztowaniem, ale nie wykazał, aby możliwość aresztowania została użyta przez kogokolwiek jako instrument zmuszenia go do złożenia oświadczenia woli.Z kolei należy wyjaśnić pewne nieporozumienie, jakie się zakradło do uchwały walnego zgromadzenia pozwanej spółdzielni z dnia 23.VII.1981 r. W uchwale tej mianowicie jest mowa o wykluczeniu powoda, choć jej motywy absolutnie na przesłanki wykluczenia nie wskazują; przeciwnie, w protokole mowa jest o tym, że owo "wykluczenie" nastąpiło dlatego, że powód wypowiedział członkostwo. Uchwałę tę należy więc traktować jako deklaratywne stwierdzenie, że do ustania członkostwa doszło z inicjatywy powoda; żadnej przeto mocy konstytutywnej uchwała ta nie ma.W sprawie istotne przeto znaczenie ma tylko jedna okoliczność: czy powód pismo o wypowiedzeniu członkostwa nie tylko napisał, ale i skierował do spółdzielni, czy też tylko je napisał, ale pozostawił w swoich materiałach. Ma to zasadnicze znaczenie dla sprawy, gdyż samo napisanie pisma o wypowiedzeniu członkostwa nie rodziłoby skutku w postaci ustania tego stosunku prawnego. To bowiem oświadczenie woli powoda, stanowiące wykonanie przysługującego mu prawa kształtującego, wywarłoby skutek tylko o tyle, o ile zostałoby skierowane przez niego do pozwanej spółdzielni i doszłoby do niej w rozumieniu art. 61 k.c. Sąd Wojewódzki w celu ustalenia tej okoliczności przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe i dokonał oceny materiału dowodowego, która w zasadzie nie budzi zastrzeżeń. Jednakże postępowanie dowodowe zmierzające do tego celu nie było wystarczające. Skoro bowiem powód m.in. twierdził, że pismo jego z dnia 12.X.1979 r. zostało zabrane z jego domu przez organy MO i tą drogą, a więc bez jego woli, dostało się do pozwanej spółdzielni, to należałoby postępowanie dowodowe uzupełnić przez zbadanie właściwych akt dochodzeniowych, w których może się znajdować spis dokumentów, jakie z mieszkania powoda zabrano, a także może z tych akt wynikać, jaki użytek organy MO uczyniły z tych dokumentów. W razie wątpliwości celowe może się okazać przesłuchanie jako świadka tego funkcjonariusza (funkcjonariuszy) MO, który te dokumenty zakwestionował, w szczególności na okoliczność, czy znalazł wśród nich wymienione pismo i czy przekazał je pozwanej spółdzielni. W związku z tym należy jeszcze zwrócić uwagę, że twierdzenie powoda wydaje się w omawianym zakresie nie w pełni konsekwentne, raz bowiem mowa jest o tym, że pismo z dnia 12.X.1979 r. powód przechowywał w swoim biurku w spółdzielni, innym razem, że znajdowało się ono w jego mieszkaniu. Być może, że jest to sprzeczność pozorna, ale należy ją wyjaśnić.Z powyższych zasad, skoro prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę z mocy art. 388 k.p.c. przekazać sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.