III CRN 242/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: K. Piasecki, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Władysława E. i Mieczysława K. przeciwko Skarbowi Państwa - Wydział Finansowy Urzędu Miasta Z. i Gminy Tatrzańskiej w Z. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu z dnia 24 lutego 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 27 listopada 1981 r. i oddalił powództwo; nie obciążył powodów kosztami procesu za pierwszą i drugą instancję.Uzasadnienie faktycznePowodowie Władysław E. i Mieczysław K. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od Skarbu Państwa - Wydziału Finansowego Urzędu Miasta Z. znaleźnego w wysokości 10% od kwot: 396.000 zł, 23.020 forintów węgierskich i 8.250 koron czechosłowackich wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.Strona pozwana nie uznała powództwa. Zarzuciła, że powodowie będący funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej znaleźli pieniądze w czasie wykonywania czynności służbowych i w związku z tymi czynnościami oraz że roszczenie powodów jest spóźnione.Sąd Rejonowy w Zakopanem ustalił następujący stan faktyczny:W dniu 29.V.1978 r. powodowie zakończyli pracę wykonywaną na Posterunku MO w P. o godzinie 16.00. Wraz z funkcjonariuszem MO W. D. postanowili odwieźć samochodem służbowym do miejscowości S. - dyżurnego M. S., który załatwiał na Posterunku sprawy służbowe. W czasie jazdy przez miejscowość S. stwierdzili, że kierowca jadącego przed nimi samochodu marki "Trabant" sprawia wrażenie nietrzeźwego. Postanowili go zatrzymać. Po pościgu, w miejscowości Z. samochód "Trabant" zatrzymał się i jeden z jadących w nim mężczyzn zaczął uciekać. Powód M. K. dogonił i przy pomocy W. B. zatrzymał szarpiącego się mężczyznę, którym okazał się E. K. Korzystając z zamieszania znajdujący się w samochodzie "Trabant" drugi mężczyzna odjechał. Powodowie zawieźli zatrzymanego E. K. na Posterunek MO w P., po czym po dokonaniu czynności związanych z zatrzymaniem E. K. wyjechali wraz z W. D. do Z., gdzie wszyscy trzej mieszkają. Jadący z nimi E. K. i W. D. wysiedli wcześniej, a powodowie pojechali w kierunku Komendy Miejskiej MO w Z., gdzie mieli oddać pocztę i zostawić samochód. Wówczas powód M. K. stwierdził, że zgubił zegarek. Uznając, że zegarek mógł spaść z ręki podczas zatrzymywania E. K., powodowi wrócili na to miejsce. W trakcie poszukiwania zegarka znaleźli dwa pakunki: w jednym było 396.000 zł, a w drugim 2.300 forintów węgierskich i 8.250 koron czechosłowackich. Znalezione pieniądze powodowie przekazali tego samego dnia oficerowi dyżurnemu Komendy Miejskiej MO w Z.Dochodzenie prowadzone w sprawie znalezienia porzuconych pieniędzy zostało umorzone wobec braku znamion przestępstwa. Komenda Miejska MO w Z. w dniu 12.X.1978 r. przekazała do Biura Rzeczy Znalezionych Urzędu Miasta Z. znalezione pieniądze polskie, a w dniu 12.IX.1978 r. przekazała do Narodowego Banku Polskiego jako depozyt wartościowy znalezione pieniądze obce.Powód W. E. zgłosił żądanie wypłacenia mu odpowiedniego znaleźnego od Komendanta Komendy Miejskiej MO w Z. jeszcze wówczas, gdy znalezione pieniądze znajdowały się w tej Komendzie. Gdy powodowie na wiosnę 1980 r. dowiedzieli się o przekazaniu znalezionych pieniędzy polskich do Urzędu Miasta Z., najpierw ustnie, a później pismem z dnia 18.VI.1980 r. zwrócili się do Wydziału Finansowego tego Urzędu o wypłacenie im znaleźnego.W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy w Zakopanem uznał, że powodowie znaleźli pieniądze nie w czasie wykonywania czynności służbowych, a roszczenie o wypłacenie znaleźnego zgłosili w terminie przewidzianym w art. 186 k.c. Powództwo jest zatem uzasadnione - stosownie do wymienionego przepisu - co do znaleźnego za znalezione przez powodów pieniądze polskie. Co do znaleźnego za znalezione pieniądze obce powództwo nie podlega uwzględnieniu, gdyż pieniądze te nie zostały wydane osobie uprawnionej do odbioru, a pozostają w depozycie bankowym. W konsekwencji wyrokiem z dnia 27.XI.1981 r. Sąd Rejonowy w Zakopanem zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 39.600 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałej części.Rewizję strony pozwanej skarżącą powyższy wyrok w części uwzględniającej powództwo, opartą na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. i zarzucającą wadliwe ustalenie przez Sąd Rejonowy, iż powodowie znaleźli pieniądze nie w czasie wykonywania czynności służbowych i że roszczenie ich o wypłacenie znaleźnego nie jest spóźnione, Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 24.II.1982 r. oddalił.W rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości zarzucił mu rażące naruszenie art. 387 i 390 § 1, art. 231, 333 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 186 k.c. i wniósł o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 27 listopada 1981 r. i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że powodowie znaleźli pieniądze po zakończeniu pracy wykonywanej na Posterunku MO w P. Wbrew poglądowi obu Sądów rozpoznających sprawę nie oznacza to, że znalezienie pieniędzy przez powodów nastąpiło nie w czasie pełnienia przez nich służby funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i że nie pozostawało w związku z tą służbą.Stosownie do przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (Dz. U. z 1973 r. Nr 23, poz. 136 z późn. zm.). funkcjonariusze MO pozostają w stosunku służbowym. W ramach tego stosunku funkcjonariusze MO z reguły wykonują powierzone im obowiązki w określonych godzinach pracy. W czasie poza tymi godzinami także wiąże ich stosunek służbowy. Nie wynika z tego oczywiście, że zawsze są na służbie. Jeżeli jednak podejmują czynności wchodzące w zakres szeroko pojętych ich obowiązków i działają w ramach zadań Milicji Obywatelskiej, to czynności ich i działania są czynnościami i działaniami wynikającymi z ich obowiązku służby. Obowiązek ten bowiem nie sprowadza się do obowiązku podejmowania interwencji i innych czynności w razie naruszenia lub zagrożenia bezpieczeństwa publicznego lub porządku tylko w czasie ściśle określonym godzinami pracy funkcjonariuszy MO, ale funkcjonariusze ci obowiązani są do podejmowania działań zmierzających do zapobieżenia naruszenia bezpieczeństwa lub porządku albo przywrócenia bezpieczeństwa i porządku w razie ich naruszenia w każdym czasie, gdy sytuacja tego wymaga.Taka sytuacja - według ustaleń, na podstawie których wydany został zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Z. - miała miejsce właśnie w niniejszej sprawie. Mianowicie, powodowie po wykonaniu swoich obowiązków służbowych w zakreślonym czasie, wobec podejrzenia prowadzenia samochodu przez nietrzeźwego kierowcę, podjęli odpowiednią interwencję. Doszło do zatrzymania podejrzanego. Zgubienie zegarka przez jednego z powodów, późniejsze poszukiwanie go i znalezienie wówczas pieniędzy pozostają w bezpośrednim związku z podjętą interwencją, jako jej uboczne następstwa. W tych okolicznościach nie można zatem uznać, że znalezienie pieniędzy przez powodów nie nastąpiło w czasie wykonywania przez nich obowiązków służbowych i nie pozostaje w związku z wykonywaniem tych obowiązków.Ustalenia poczynione w sprawie pozwalają nawet na przyjęcie wprost, że powodowie, gdy znaleźli pieniądze byli na służbie. Skoro bowiem znalezienie przez nich pieniędzy nastąpiło w czasie, gdy jechali oni do innej jednostki Milicji Obywatelskiej, aby oddać korespondencję służbową i pozostawić tam służbowy samochód, to znaczy, że wówczas nie zakończyli jeszcze służby i wszystko co wówczas się zdarzyło, zdarzyło się w czasie ich służby. Bez znaczenia jest przy tym, że był to czas po zakończeniu przez powodów pracy w wyznaczonych godzinach i że odwożąc interesanta do jego miejsca zamieszkania i jednocześnie wracając do miejsca swego zamieszkania wykonywali oni wtedy także inne czynności, nie wynikające z ich obowiązków służbowych.Wreszcie na znalezienie pieniędzy przez powodów w czasie pełnienia służby w sposób bezpośredni wskazuje notatka urzędowa z dnia 30.V.1978 r. sporządzona przez powoda M. K. (akta sprawy Komendy Miejskiej MO w Z.). Autor notatki stwierdził w niej mianowicie, że "w dniu 29 maja 1978 r. około godziny 20.00 wyjechałem samochodem służbowym wraz z W. E. do miejscowości Z. celem spatrolowania rejonu służbowego". Dalej w notatce opisane zostały czynności podejmowane przez powodów, w trakcie których znaleźli oni pieniądze. Do dowodu tego Sądy rozpoznające sprawę w ogóle nie ustosunkowały się.Wyżej już wskazano, że znalezienie pieniędzy przez powodów było czynnością pozostającą w związku z pełnieniem przez nich służby, jako bezpośrednie, uboczne następstwo wykonywania obowiązków służbowych.Z tego co powiedziano wynika, że powodowie znaleźli pieniądze w trakcie wykonywania czynności służbowych jako funkcjonariusze MO, a skoro zdarzenie to pozostaje w związku z pełnieniem przez nich służby, zasadnie skarżący twierdzą, że nie przysługuje im znaleźne (art. 186 k.c.). W tych okolicznościach bez znaczenia jest, kiedy powodowie zgłosili roszczenie z tytułu znaleźnego i zarzut rewizji nadzwyczajnej, iż roszczenie powodów jest spóźnione nie wymaga rozpoznania.Z przytoczonych względów zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Zakopanem, jako wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w rewizji nadzwyczajnej, podlega uchyleniu, a powództwo oddaleniu. Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł przeto jak w sentencji.