III CZP 35/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: S. Dmowski, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza G. przeciwko Hannie W. o eksmisję z garażu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 7 maja 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sytuacji, gdy decyzja o przydziale garażu została wydana pod rządem prawa lokalowego z 30.I.1959 r. na nazwisko jednego z małżonków - drugi małżonek staje się współnajemcą garażu?"podjął następującą uchwałę:Z mocy decyzji o przydziale garażu wydanej na podstawie art. 32 ust. 2 i art. 44 prawa lokalowego z 1959 r. (tekst jedn. - Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 277) na jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej, najemcą garażu stał się także drugi małżonek. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powód Kazimierz G. jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) nr (...) w W., składającego się z trzech pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki, WC oraz piwnicy, garażu i koksowni.Lokal ten (3 pokoje i kuchnia) został decyzją Naczelnika Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Praga-Południe z dnia 5.VIII.1970 r. przydzielony Aleksandrowi i Hannie W., a w dniu 12.II.171 r. przydzielono Aleksandrowi W. garaż. Z garażu tego małżonkowie W. korzystali wspólnie. Aleksander W. zmarł i powód domaga się od pozwanej Hanny W. - żony zmarłego - opróżnienia i wydania garażu, stojąc na stanowisku, że pozwana nie ma tytułu prawnego do dalszego zajmowania tego garażu.Wyrokiem z dnia 5.II.1982 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Pragi powództwo oddalił. Sąd ten stanął na stanowisku, że pozwana, będąc najemcą lokalu mieszkalnego i garażu z mocy decyzji o przydziale, korzysta do czasu ich opróżnienia z ochrony przewidzianej w art. 61 pr. lokal, a zatem powództwo o rozwiązanie stosunku najmu i opróżnienie garażu byłoby uzasadnione tylko wówczas, gdyby zachodziły podstawy do wypowiedzenia najmu bez zachowania obowiązujących terminów (art. 37 pr. lokal.). Sąd Rejonowy ustalił, że pozwana ma samochód, który jest garażowany w spornym garażu i że brak jest nawet twierdzeń powoda o istnieniu podstaw do eksmisji pozwanej z garażu.Powyższy wyrok powód zaskarżył rewizją, w której reprezentowany jest pogląd, że skoro przydział garażu opiewa jedynie na Aleksandra W., a ten zmarł w (...), przy czym pozwana nie nabyła uprawnień do spornego garażu ani z mocy art. 9 ust. 3 pr. lokal. ani też art. 691 k.c., to uzasadnione jest żądanie eksmisji na podstawie art. 222 § 1 k.c.W związku z rewizją Sąd Wojewódzki w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. wyżej przytoczone pytanie prawne. Według Sądu Wojewódzkiego można przyjąć, że decyzja o przydziale garażu wydana w 1971 r. na rzecz męża pozwanej objęła obojga małżonków, wskutek czego oboje małżonkowie stali się najemcami tego garażu, oczywiście przy założeniu - że w chwili wydania tej decyzji pozostawali oni w małżeńskiej wspólności ustawowej, prowadzili wspólne gospodarstwo domowe i garaż służył zaspokojeniu ich wspólnych potrzeb. Konsekwentnie do tego pozwana po śmierci męża korzystałaby nadal z uprawnień do zajmowania garażu, jak również z ochrony przewidzianej w art. 61 ust. 1 pr. lokal. z 1974 r. Możliwy jest jednak także pogląd, że decyzja o przydziale garażu na rzecz jednego z małżonków nie rozciąga się na drugiego z małżonków i nie przysparza mu żadnych uprawnień do tego garażu. Za takim stanowiskiem - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - mogłyby przemawiać regulacje zawarte w art. 9 ust. 3 pr. lokal. i art. 691 k.c. odnoszące się wyłącznie do lokali mieszkalnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Już w wyroku z dnia 13.VI.1967 r., III CR 107/67 (OSNCP 1968, z. 4, poz. 66) Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że zarówno pod rządem kodeksu rodzinnego z 1950 r., jak i pod rządem kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 1964 r. prawa wynikające ze stosunku najmu uzyskane w czasie trwania małżeństwa stanowią dorobek wchodzący w skład majątku objętego wspólnością ustawową. Chociaż więc umowa najmu zostanie zawarta tylko przez jednego z małżonków, bądź na rzecz jednego z nich zostanie wydana decyzja władzy kwaterunkowej o przydziale lokalu, to jednak prawa do lokalu przysługują obojgu małżonkom łącznie. Pogląd, że prawo do lokalu zajmowanego przez małżonków jest ich wspólnym prawem majątkowym wyrażony został również w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31.VIII.1974 r., III CZP 8/74 (OSNCP 1975, z. 4, poz. 51) oraz w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 30.XI.1974 r., III CZP 1/74 (OSNCP 1975, z. 3, poz. 37).Wyżej powołane orzeczenia Sądu Najwyższego zapadły co prawda w sprawach dotyczących lokali mieszkalnych, co jednak nie oznacza, by istniały podstawy do odmiennego traktowania prawa do lokalu użytkowego, między innymi garaży. Podstawy dla jednolitego traktowania prawa najmu lokali mieszkalnych i użytkowych - w warunkach ustawowej wspólności majątkowej - należy upatrywać w unormowaniach art. 31 i 32 § 1 k.r.o. o dorobku i jego zakresie. Stanowiska takiego nie podważa regulacja zawarta w art. 9 ust. 3 pr. lokal. z 1974 r., według której jedynie wspólnie zajmowany przez małżonków lokal mieszkalny - chociażby umowa najmu została zawarta tylko przez jednego z nich lub przydział lokalu pozostającego w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej nastąpił na rzecz jednego z nich - staje się przedmiotem ich wspólnego prawa. Ta ostatnia regulacja, czyniąc małżonków wspólnie zajmujących lokal mieszkalny jego najemcami również w sytuacji, gdy związek małżeński został zawarty po nawiązaniu stosunku najmu przez jednego z małżonków, uwidacznia zamiar ustawodawcy zapewnienia rodzinie - a więc także obojgu małżonkom - maksymalnie równej sytuacji mieszkaniowej, co z kolei odpowiada treści art. 23 zdanie pierwsze k.r.o. o równych prawach i obowiązkach małżonków. Brak podobnego uregulowania w odniesieniu do lokali użytkowych (garaży) nie może być rozumiany jako wyraz odstępstwa od zasady co do uprawnień małżonków wynikających ex lege z małżeńskiej wspólności majątkowej. Dlatego za prawidłowy należało uznać pierwszy pogląd Sądu Wojewódzkiego, że decyzja o przydziale garażu rozciąga się (obecnie obowiązujący art. 22 ust. 1 pkt 11 pr. lokal. z 1974 r. przewiduje, że przepisy o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej już nie dotyczą garaży) także na drugiego małżonka, nawet wtedy, gdy nie był on wymieniony w tej decyzji.W świetle takich założeń pozostały przy życiu małżonek, na którego nie opiewał przydział garażu, nie wstępuje w stosunek najmu, lecz kontynuuje najem garażu jako współnajemca. Zresztą należy tutaj podkreślić, że wstąpienie w stosunek najmu garażu nie znajdowałoby podstawy materialnoprawnej w art. 691 k.c., skoro unormowanie w tym przepisie zawarte dotyczy wyłącznie mieszkania. Konsekwentnie do przyjętego stanowiska, że pozostały przy życiu małżonek, mimo iż nie był wymieniony w decyzji o przydziale garażu, jest po śmierci małżonka, na którego opiewała ta decyzja, najemcą garażu, należało zgodnie z art. 61 ust. 1 pr. lokal. przyjąć, że małżonek taki korzysta do czasu opróżnienia garażu z ochrony przewidzianej w art. 37 ust. 1 pr. lokal. Oznacza to, że powództwo o rozwiązanie stosunku najmu i wydanie garażu może być wytoczone tylko wówczas, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające wypowiedzenie stosunku najmu bez zachowania obowiązujących terminów.Taki stan prawny uzasadniał udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne jak w sentencji uchwały.