II CR 177/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sychowicz.Sędziowie SN: J. Niejadlik (spr.), F. Wesely.Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 22 września 1982 r. sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Urzędu Miejskiego w G. przeciwko Mirosławowi K. o unieważnienie umowy notarialnej na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 27 listopada 1981 r., sygn. akt I C 403/81:oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePozwany Mirosław K. nie zwalcza ustalenia, że po wykupieniu w dniu 23 czerwca 1977 r. przez niego samodzielnego lokalu w wielomieszkaniowym domu w G. decyzja obejmująca wyznaczenie go w dniu 10 czerwca 1977 r. na kandydata na nabywcę tego lokalu została w dniu 21 sierpnia 1978 r. uchylona przez Wojewodę, a następnie Urząd Miasta - we wznowionym postępowaniu - odmówił mu sprzedania tego lokalu ostateczną decyzją z dnia 9 stycznia 1979 r. Przyznał również, że uchylenie pierwszej - z dnia 10 czerwca 1977 r. - decyzji i wydanie niekorzystnej już dla niego decyzji z dnia 9 stycznia 1979 r. spowodowało to, że poprzedziło ją zapewnienie na piśmie przez najemców - ojca w dniu 11 marca 1977 r., a matki w dniu 23 maja 1977 r. - właściwego funkcjonariusza tego Urzędu, że nie posiadają żadnej nieruchomości i rezygnują z wykupu zajmowanego mieszkania na rzecz mieszkającego wraz z nimi syna, chociaż w dniu 15 marca 1977 r. nabyli sześcioizbowy wolny jednorodzinny dom w S., który zajęli na cele mieszkalne w drugim półroczu 1977 r. Mimo to Sąd Wojewódzki dwukrotnie oddalił powództwo Skarbu Państwa o uznanie za nieważną umowy sprzedaży z dnia 23 czerwca 1977 r. w powołaniu się na to, że strona powodowa nie może skutecznie powoływać się na błąd odnośnie do tego, że dotychczasowi najemcy mają z nim nadal mieszkać, którego pozwany nie wywołał. Przyjmując w swym trzecim - tu zaskarżonym - wyroku, że Urząd Miasta nie sprzedałby przedmiotowego lokalu pozwanemu świadomy tego, że jego rodzice są właścicielami jednorodzinnego domu, Sąd Wojewódzki uznał, że sprzedając mu mieszkanie funkcjonariusze tego Urzędu działali w świadomym pozwanemu błędzie, i - stwierdziwszy, że zostało ono wytoczone przed upływem roku od dnia wykrycia tego błędu - uwzględnił powództwo Skarbu Państwa.W rewizji - zarzucającej naruszenie art. 149 § 2 k.p.c. oraz art. 84, art. 88 i art. 120 § 1 k.c. - pozwany wnosił o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneRewizja jest bezzasadna.Zebrany materiał, a skarżący i w rewizji nie powołuje dalszego materiału, dał Sądowi Najwyższemu podstawę do zajęcia w poprzednich wyrokach stanowiska, że sprzedając pozwanemu lokal mieszkalny Urząd Miasta działał w świadomym temuż błędzie, że jego rodzice nie mają wolnego domu jednorodzinnego (art. 84 § 1 in fine k.c.). Wyraził również ten Sąd zapatrywanie, że taki błąd uznać należy za istotny w rozumieniu § 2 art. 84 k.c., ponieważ sprzedaż została wyraźnie uwarunkowana od tego, że dotychczasowi najemcy w tym lokalu będą zamieszkiwać razem z pozwanym. Treść uwarunkowania przemawia tu bowiem za domniemaniem, że znając rodzinne układy funkcjonariusze powodowego Skarbu Państwa nie wytypowaliby pozwanego do wykupienia przedmiotowego mieszkania. W tej sytuacji - jak wyraźnie wskazano w poprzednich wyrokach - zakres rozpoznania Sądu Wojewódzkiego w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku sprowadzał się - przy tych wskazaniach (art. 389 k.p.c.) - w istocie do wyjaśnienia, czy powodowy Urząd Miasta od skutków prawnych swego oświadczenia woli złożonego przy sprzedaży uchylił się przed upływem roku od dnia wykrycia tego błędu (art. 84 § 1 zd. 1, art. 88 k.c.).Mylny jest zaś w świetle zebranego materiału zarzut, że do wyrokowania przystąpił Sąd Wojewódzki, zanim te okoliczności zostały dostatecznie wyjaśnione. Stan faktyczny, o jakim mowa w art. 385 § 1 k.p.c., to taki, jaki wypływa nie z powołanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, lecz z całego zebranego w sprawie materiału. Brak szczegółowych ustaleń w kwestionowanym wyroku zobowiązuje więc Sąd Najwyższy do uwzględnienia przy kontroli rewizyjnej także i tego materiału, którego tam Sąd Wojewódzki nie powołał. Z tego materiału zaś wynika, że funkcjonariusze Urzędu Miasta - jak to zaznaczono w poprzednim wyroku - powzięli z treści decyzji Wojewody z dnia 21 sierpnia 1978 r. - czyli nie później jak 28 sierpnia 1978 r. - wiadomość o tym, że sprzedając pozwanemu lokal mieszkalny działali pod wpływem wspomnianego błędu, tudzież, że sprzedawca uchylił się od skutków sprzedaży nie tylko przez wydanie decyzji z dnia 9 stycznia 1979 r., ale także przez doręczenie pozwanemu w dniu 25 maja 1979 r. wezwania z dnia 19 maja 1979 r. o dobrowolne rozwiązanie - z tej właśnie przyczyny - umowy sprzedaży. Trafny jest tym samym - zwalczany w rewizji - ostateczny wniosek Sądu Wojewódzkiego, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków swego oświadczenia woli złożonego przy sprzedaży powodowy Skarb Państwa złożył pozwanemu w otwartym terminie z art. 88 k.c.Pozostaje tym samym problem, czy nie zawiadomiwszy go oraz później ustanowionego pełnomocnika procesowego o jedynym zresztą posiedzeniu wyznaczonym na rozprawę Sąd Wojewódzki - gdy wpierw ustanowiony adwokat, mimo zawiadomienia, na tę rozprawę się nie stawił - pozbawił albo ograniczył pozwanego w możności obrony swych praw. Wytykając to w rewizji pozwany przeoczył, że art. 149 § 2 k.p.c., w myśl którego o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony, ma charakter przepisu ogólnego. Wzmianka w nim o wezwaniu, jako sposobie dokonania tego zawiadomienia, wskazuje, że odpowiedzi na pytanie, czy jest skuteczne wobec strony doręczenie takiego pisma sądowego do rąk jej pełnomocnika procesowego, należy szukać w przepisach kodeksu normujących doręczenia. Te zaś stanowią, że jeśli nic innego nie wynika z treści pełnomocnictwa ogólnego, dla mocodawcy skutki prawne wywołuje doręczenie pisma sądowego do rąk ustanowionego przez niego pełnomocnika (art. 133 § 3 k.p.c.). Skarżący jednak udzielił nieograniczonego, ogólnego pełnomocnictwa procesowego dwóm adwokatom, podczas gdy zawiadomienie o rozprawie zostało doręczone w ten sposób tylko pierwszemu z nich.Uszło jednak uwagi pozwanego, że skoro ustawa procesowa nie zna kolektywnego pełnomocnictwa, to każdemu z tych pełnomocników samodzielnie przysługiwały uprawnienia, o jakich mowa w art. 91 k.p.c., i stąd tak czynności, jak i zaniechania któregokolwiek z nich pociągały za sobą skutki prawne dla niego jako strony reprezentowanej samodzielnie przez każdego z tych adwokatów (art. 95 § 2 k.c.). Przeciwna wykładnia - prezentowana w rewizji - odpaść więc musi nie tyle dlatego, że - stosując ją - trzeba by było odraczać rozprawę już w razie stwierdzenia, że jednemu - z licznych nieraz substytutów (art. 91 pkt 3 k.p.c.) - nie doręczono zawiadomienia o tej rozprawie (art. 214 k.p.c.), lecz przede wszystkim z uwagi na to, że uwzględniając dotychczasowe orzecznictwo (por. orzeczenie SN z 24 stycznia 1936 r., sygn. akt C III 580/34, Zb. O. 1936, nr VIII, poz. 329, oraz orzeczenie SN z 1 września 1958 r., sygn. akt 2 CR 744/57, OSPiKA 1959, nr 3, poz. 76) i postulaty praktyki ustawodawca wprowadził do obowiązującego kodeksu § 3 art. 141, w którym potwierdził, że prawnie skuteczne dla strony - mającej kilku pełnomocników procesowych - jest doręczenie tylko jednemu z nich pisma sądowego, a - jak powiedziano - takim pismem jest także wezwanie obejmujące zawiadomienie o rozprawie. Do pozwanego należało wskazanie, do czyich rąk należy dokonywać doręczeń (§ 100 reg. sąd.). Stąd, gdy tego nie uczynił, nie może skutecznie podnosić, że doręczając zawiadomienie o rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku tylko do rąk wpierw przez niego ustanowionego - a nie odwołanego (art. 94 k.p.c.) - adwokata naruszył Sąd Wojewódzki przepisy art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 3 i art. 141 § 3 k.p.c. (por. orzeczenie SN z 30 stycznia 1973 r., sygn. akt I CZ 163/72, OSNCP 1973, nr 11, poz. 202). Powiedziano przecież, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika procesowego, sąd zawiadamia o terminie posiedzenia jawnego tylko tego pełnomocnika, a gdy jest kilku pełnomocników jednej strony, prawnie dla niej skuteczne (art. 95 § 2 k.c.) jest zawiadomienie o rozprawie jednego z tych pełnomocników (art. 149 § 2, art. 133 § 3, art. 141 § 3 k.p.c.).Zamykając rozprawę, mimo braku zawiadomienia o niej dla pozwanego oraz dla drugiego z ustanowionych przez niego adwokatów, nie dopuścił się więc Sąd Wojewódzki także takich uchybień, które by mogły konkretyzować podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 5 k.p.c.Rewizję przeto oddalono (art. 387 k.p.c.).