I CR 266/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz. Sędziowie SN: Grygołajtys, T. Miłkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława S. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia, przywrócenie do pracy i odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 marca 1982 r.I. zmienił zaskarżony wyrok w części orzekającej przywrócenie do pracy (punkt pierwszy) i przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółdzielni, oddalając żądanie przywrócenia na stanowisko magazyniera magazynu pasz i gospodarczego;II. zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej odszkodowanie i obniżył odszkodowanie z kwoty 85.680 zł do kwoty 38.080 zł oddalając powództwo o zapłatę w pozostałej części;III. oddalił rewizję powoda i rewizję pozwanej w pozostałej części oraz zniósł wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił o uchylenie uchwał Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni dotyczących wykluczenia powoda ze spółdzielni, przywrócenie do pracy i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 127.680 zł tytułem odszkodowania za pozostawanie bez pracy. Uzasadniając powództwo powód twierdził, że jego wykluczenie ze Spółdzielni nastąpiło z naruszeniem przepisów statutu, a ponadto było merytorycznie nieuzasadnione. Na skutek wykluczenia powód pozostaje bez pracy od dnia 1listopada 1980 r.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa twierdząc, że wykluczenie powoda nastąpiło zgodnie z wymogami statutu i było uzasadnione pod względem faktycznym.Sąd Wojewódzki uchylił uchwały Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 19.VII.1980 r. i 12.XI.1980 r. w przedmiocie wykluczenia powoda z członkostwa spółdzielni, przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółdzielni na stanowisko magazyniera pasz i gospodarczego oraz zasądził od pozwanej na rzecz powoda odszkodowanie w kwocie 85.680 zł, oddalając powództwo o zapłatę dalszego odszkodowania. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że powód był członkiem pozwanej Spółdzielni i pracował na stanowisku magazyniera magazynu pasz i gospodarczego za wynagrodzeniem 6.400 zł miesięcznie plus premia kwartalna. Spisy kontrolne w magazynie wykazały niedobory na kwotę ponad 30.000 zł i nadwyżki na kwotę ponad 200.000 zł. Pozwana wystąpiła przeciwko z powództwa o zapłatę około 37.000 zł tytułem niedoboru, a sprawa ta nie jest dotąd rozstrzygnięta. Pozwana udzieliła powodowi dwukrotnych nagan. Z kolei powód kwestionował prawidłowość działania prezesa pozwanej i zarządu, informując o tym władze zwierzchnie. Między prezesem a powodem doszło do głębokiej niechęci.Na Walnym Zgromadzeniu pozwanej Spółdzielni w dniu 19.VII.1980 r. rozpatrywano sprawę wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Prezesa pozwanej zarzucił powodowi złą pracę w charakterze magazyniera, opuszczanie pracy, składanie nieuzasadnionych skarg. Przy stanie 37 członków obecnych na Zgromadzeniu było 31 członków, za wykluczeniem głosowały 3 osoby, 1 osoba wstrzymała się od głosu, a pozostali nie zajęli żadnego stanowiska. Takie zachowanie większości obecnych było spowodowane zastraszeniem ze strony prezesa, który podyktował do protokołu, że wykluczenie powoda nastąpiło większością 28 głosów.W wyniku odwołania powoda Walne Zgromadzenie ponownie rozpatrywało sprawę wykluczenia powoda w dniu 12.XI.1980 r. Tym razem również zdecydowana większość obecnych zachowała się biernie, nie zajmując żadnego stanowiska, jednakże prezes pozwanej podyktował do protokołu, że uchwała podtrzymująca wykluczenie powoda zapadła 37 głosami, przy jednym wstrzymującym się.Powód wykorzystywał urlop wypoczynkowy do 31.X.1980 r. Po urlopie zgłosił się do pracy, lecz pozwana załatwiła odmownie jego żądanie dopuszczenia do pracy. Powód starał się o znalezienie innej pracy, jednakże bezskutecznie. Obecnie opiekuje się wnuczką.Sąd Wojewódzki uznał, że obydwie uchwały o wykluczeniu powoda zapadły w istocie rzeczy bez głosowania, gdyż większość członków nie głosowała w ogóle. Wobec tego istnieje podstawa do uchylenia obydwu uchwał. Powodowi należy się pełne odszkodowanie za pozostawanie bez pracy przez 3 miesiące. Po tym okresie powód miał możność znalezienia jakiegoś zatrudnienia, przy którym mógł zarobić 3.000 zł miesięcznie. Za 3 miesiące należy się powodowi odszkodowanie po 6.400 zł miesięcznie, a więc 19.200 zł. Za pozostałe 14 miesięcy należy się powodowi po 3.000 zł miesięcznie, czyli 47.600 zł.Od powyższego wyroku wniosły rewizję obie strony. Pozwana żądała zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w całości lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. W rewizji zarzuca się naruszenie prawa materialnego przez błędne przyjęcie, iż uchwały o wykluczeniu zapadły z naruszeniem przepisów statutu. Pozwana zarzuciła też, że ustalenie odnośnie zastraszenia członków przez prezesa pozwanej jest sprzeczne z zebranym materiałem. Niesłusznie też Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom świadków D., M. i L., pozytywnie zaś ocenił zeznania świadka M.Powód żądał w rewizji uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazania w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmiany wyroku i zasądzenia na rzecz powoda dalszych kwot do łącznej wysokości 199.600 zł. W rewizji zarzuca powód, że ustalenie możliwości osiągania przez niego zarobków poza pozwaną Spółdzielnią jest sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem. Ponadto powód powołał się na nowy fakt, którego jak twierdzi, nie mógł powołać w I instancji, a mianowicie - znacznej podwyżki zarobków u pozwanej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesłuszny jest zarzut pozwanej, że Sąd Wojewódzki sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem ustalił, iż uchwały o wykluczeniu powoda zapadły w warunkach, gdzie przeważająca większość członków nie zajęła żadnego stanowiska co do wniosku o wykluczenie powoda ze spółdzielni, a więc nie głosowała ani za wykluczeniem powoda, ani przeciw wykluczeniu, ani też nie oświadczyła, że wstrzymuje się od głosu. Sąd I instancji przeprowadził w tym zakresie bardzo szczegółowe postępowanie dowodowe i ocenił te dowody na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów. Działając w tych granicach Sąd Wojewódzki miał prawo odmówić wiarygodności zeznaniom pojedynczych świadków oraz zeznaniom strony pozwanej odmiennie przedstawiającym wyniki głosowania. Nie bez znaczenia dla oceny tych dowodów jest fakt, że niektórzy z postronnych uczestników zebrania twierdzili wprawdzie, że wyniki głosowania były takie jak podano w protokole, przyznając jednak, iż dokładnie przebiegu głosowania nie obserwowali. Ustalenia Sądu Wojewódzkiego należy więc uznać za prawidłowe.Zarzut naruszenia przepisu § 34 ust. 3 statutu pozwanej Spółdzielni jest nieuzasadniony. Z przepisu tego wynika, że wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić większością 3/4 oddanych głosów przy obecności 2/3 ogólnej liczby członków. Wprawdzie na Walne Zgromadzenie w dniach 19.VII.1980 r. i 12.XI.1980 r. przybyło więcej niż 2/3 członków pozwanej Spółdzielni, lecz przeważająca większość z nich faktycznie nie brała udziału w zebraniu, przynajmniej w zakresie rozstrzygania sprawy wykluczenia powoda ze spółdzielni, gdyż nie oddała głosu za pozytywnym lub negatywnym rozstrzygnięciem wniosku o wykluczenie ani też nie oświadczyła, że wstrzymuje się od głosu. Członek spółdzielni, który nie wziął na walnym zgromadzeniu udziału w głosowaniu co do spraw tam rozstrzyganych, nie może być brany pod uwagę przy obliczaniu wymaganego przez statut quorum niezbędnego dla ważności danej uchwały. Przedstawione w rewizji odmienne stanowisko w tej sprawie prowadziłoby do niemożliwej do przyjęcia sytuacji, kiedy istotne w życiu spółdzielczym rozstrzygnięcia zapadałyby w rzeczywistości z woli znikomej mniejszości członków, wbrew założeniom przyjmowanym przy redagowaniu statutów.Powyższe stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 10.III.1965 r. II PR 51/65 (OSNCP 1965, poz. 156), na które powołuje się strona pozwana. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela przyjęte w wymienionym orzeczeniu stanowisko, że użyte w ustawie o spółdzielniach określenie "głosów oddanych" oznacza głosy członków, którzy na walnym zgromadzeniu wzięli udział w głosowaniu. Jednakże bierne zachowanie się innych członków przez wstrzymanie się w ogóle od głosowania nie będzie miało wpływu na wynik głosowania tylko wtedy, gdy przepis ustawy lub statutu nie wymaga quorum koniecznego dla ważności uchwały, a takie quorum jest wymagane, kiedy po odliczeniu biernie zachowujących się członków pozostaje jeszcze niezbędna ich liczba wymagana odpowiednim przepisem dla ważności uchwały. Ten warunek nie został spełniony przy podejmowaniu zaskarżonych uchwał, a więc nie miało miejsca ważne wykluczenie powoda ze spółdzielni.W myśl art. 113 ustawy o spółdzielniach i ich związkach zdolny do pracy członek spółdzielni produkcyjnej ma prawo i obowiązek pracować w Spółdzielni. Wobec braku ważnego wykluczenia powód jest nadal członkiem pozwanej spółdzielni. Przywrócenie (dopuszczenie) powoda do pracy było więc uzasadnione. Nie ma jednak dostatecznych podstaw do zobowiązania pozwanej, aby przyjęła powoda do pracy na stanowisko magazyniera. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że pozwana miała wiele zastrzeżeń do pracy powodowa w charakterze magazyniera; w magazynie przez niego prowadzonym powstały różnice w postaci niedoborów i nadwyżek i toczy się proces sądowy przeciwko powodowi o wyrównanie niedoboru. W tej sytuacji pozwana ma obowiązek umożliwić powodowi wykonywanie pracy w spółdzielni odpowiadającej jego kwalifikacjom i możliwościom fizycznym, jednakże bez obowiązku przyjęcia go do dalszej pracy poprzednio wykonywanej na stanowisku magazyniera.Częściowemu uwzględnieniu podlega też rewizja pozwanej w zakresie wysokości zasądzonego na rzecz powoda odszkodowania. Niewątpliwie powód miał trudności w niezwłocznym uzyskaniu innej pracy po odsunięciu go od pracy u pozwanej. Nie można jednak uznać za słuszne roszczeń o odszkodowanie przez długi okres. Powód nie przedstawił przekonujących dowodów, aby napotkał na niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w znalezieniu odpowiedniej dla siebie pracy. Takie przeszkody mógł mieć w znalezieniu pracy magazyniera, co jednak nie może mieć w okolicznościach sprawy decydującego znaczenia, gdyż powód powinien podjąć się również innej pracy. Wprawdzie powód powołuje się na swój wiek jako przeszkodę w znalezieniu pracy, jednakże skoro nie jest on w wieku emerytalnym i do pracy jest zdolny, należy przyjąć, że miał możliwość pracę znaleźć. W tych warunkach należało uznać, że przyznanie powodowi kwoty równej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu będzie odpowiednim odszkodowaniem. Nie bez znaczenia jest fakt, że odszkodowanie w podobnej wysokości jest z reguły przyznawane w stosunkach uregulowanych ustawodawstwem pracy. Stosunki w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych są wprawdzie regulowane przepisami prawa cywilnego, jednakże rozstrzygnięcia w tych sprawach dotyczą sytuacji zbliżonych do stosunków pracy. Przyznawanie więc w takich sytuacjach wyższych odszkodowań powinno występować raczej wyjątkowo, gdy przemawiają za tym szczególne okoliczności konkretnej sprawy. Tego rodzaju sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynagrodzenie powoda wynosiło 6.400 zł (listopada i grudzień 1980 r. oraz styczeń 1981 r. - 19.200 zł). Do kwoty tej należy doliczyć 2.800 zł premii za IV kwartał 1980 r. oraz 16.000 zł jako należności przypadającej z podziału tak zwanego funduszu bilansowego za 1980 r. Razem należność powoda wynosi 38.080 zł (19.200 + 2.8880 + 16.000). Zgłoszone w rewizji twierdzenie o istnieniu wyższego wynagrodzenia w styczniu 1981 r. nie mogło być brane pod uwagę jako spóźnione, gdyż okoliczność tę powód mógł przedstawić w I instancji, w której postępowanie toczyło się od dnia 31.III.1982 r.Rewizja powoda, w której zawarte było żądanie odszkodowania w znacznie większych rozmiarach, podlega oddaleniu. Przyczyny nieuwzględnienia tej rewizji wynikają z motywów przytoczonych wyżej, a wynikających z częściowego uwzględnienia rewizji pozwanej co do wysokości odszkodowania.Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 i art. 387 k.p.c., uwzględnił częściowo rewizję pozwanej odnośnie zakresu przywrócenia powoda do pracy i wysokości odszkodowania, oddalając tę rewizję w pozostałej części, a rewizję powoda w całości. Koszty postępowania rewizyjnego zniesiono wzajemnie (art. 100 i 108 § 1 k.p.c.).