N 1/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk J. Mielczarek, płk E. Olczak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk E. Zawiłowski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk S. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 1982 r. na rozprawie sprawy Wojciecha Macieja Ż., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) w zbiegu z art. 237 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat, z powodu rewizji nadzwyczajnych, wniesionych przez Prezesa Izby Wojskowego Sądu Najwyższego i Naczelnego Prokuratora Wojskowego na niekorzyść skazanego, od wydanego w trybie postępowania doraźnego wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 30 grudnia 1981 r.,uwzględniając rewizję nadzwyczajną Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego i częściowo rewizję nadzwyczajną Naczelnego Prokuratora Wojskowego, zmienił powołany wyżej wyrok w części dotyczącej wymiaru kary zasadniczej przez podwyższenie wymierzonej tym wyrokiem kary 2 lat pozbawienia wolności do kary 4 lat pozbawienia wolności (...).Uzasadnienie faktyczne(...) W rewizji nadzwyczajnej Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego zawarty został zarzut obrazy prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.), polegającej na wymierzeniu skazanemu kary zasadniczej poniżej dolnego zagrożenia, określonego w art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156). W związku z tym zarzutem Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniósł w rewizji nadzwyczajnej o zmianę tego wyroku przez orzeczenie względem Wojciecha Macieja Ż. kary pozbawienia wolności w granicach nie niższych od minimum przewidzianego w wymienionym dekrecie.Natomiast w rewizji Naczelnego Prokuratora Wojskowego zarzucono: 1) obrazę art. 4 ust. 1 powołanego dekretu wskutek orzeczenia kary poniżej 3 lat pozbawienia wolności; 2) obrazę art. 1 ust. 1 pkt 1 tego dekretu wskutek przyjęcia za podstawę oceny prawnej czynu przepisu kodeksu karnego (art. 237 k.k.) nie podlegającego postępowaniu doraźnemu; 3) orzeczenie rażąco łagodnej kary - niewspółmiernej do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu.W związku z tymi zarzutami Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł w rewizji nadzwyczajnej o zmianę wyroku sądu pierwszej instancji przez pominięcie art. 237 k.k. w kwalifikacji prawnej czynu popełnionego przez Wojciecha Macieja Ż. oraz orzeczenie za popełnione przez niego przestępstwo - określone w art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym - kary 6 lat pozbawienia wolności i pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Co do zarzutów, zawartych w rewizjach nadzwyczajnych, należy przede wszystkim rozstrzygnąć wynikającą z rewizji nadzwyczajnej Naczelnego Prokuratora Wojskowego kwestię, czy dopuszczalne jest stosowanie kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy karnej w wypadku, gdy konkretny (jeden) czyn wyczerpuje znamiona określone zarówno w przepisie typizującym przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu, jak i w przepisie typizującym przestępstwo nie podlegające postępowaniu doraźnemu. Rozstrzygając tę kwestię, należy mieć na względzie, że:- znaczenie kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy karnej nie ogranicza się tylko do formalnego ujęcia zaistniałego w rzeczywistości stanu faktycznego, lecz - zgodnie z wymaganiami procesowej zasady prawdy obiektywnej - polega przede wszystkim na odzwierciedleniu całości merytorycznej ujemnej treści czynu (kryminalnej zawartości czynu), wskazując na to, że czyn sprawcy stanowił zamach na kilka dóbr pozostających pod ochroną prawną, co w konsekwencji wyraża większy ładunek społecznego niebezpieczeństwa przestępnego zachowania się sprawcy i co w związku z tym może mieć istotne znaczenie zwłaszcza na tle art. 1 pkt 5 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...), uzależniającego rozpoznanie w trybie postępowania doraźnego spraw o przestępstwa w jego treści przewidziane od szczególnie wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa tych przestępstw;- stosowanie kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy karnej jest - w myśl nakazu ["(...) sąd skazuje (...) na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów"] zawartego w art. 10 § 2 k.k. obligatoryjne (jeżeli nie wchodzi w grę żadna z reguł redukujących wielość ocen prawnokarnych), co oznacza, że nie jest dopuszczalna cząstkowa kwalifikacja prawna czynu odzwierciedlająca tylko fragment (a nie całość) jego kryminalnej zawartości;- żaden przepis dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...) ani nie uchyla, ani nie modyfikuje określonych w kodeksie karnym zasad odpowiedzialności karnej, a w tym i nakazu zawartego w art. 10 § 2 k.k. Nie czyni tego w szczególności art. 1 ust. 3 tego dekretu, gdyż przepis ten, jako regulujący jedynie sytuację nazywaną zbiegiem (realnym) przestępstw, nie odnosi się do zbiegu przepisów ustawy karnej, jako konstrukcji mogącej mieć zastosowanie tylko w wypadku jednego czynu i w konsekwencji jednego tylko przestępstwa (art. 10 § 1 k.k.).Z tych powodów należy wyrazić zapatrywanie, że tryb postępowania doraźnego nie wyłącza możliwości stosowania kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy karnej w wypadku, gdy konkretny (jeden) czyn wyczerpuje znamiona zawarte zarówno w przepisie określającym przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu, jak i w przepisie określającym przestępstwo nie podlegające temu postępowaniu. Jeżeli w kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu uwzględniony został przepis, który - jako określający przestępstwo - nie podlega trybowi doraźnemu, przewiduje ustawowe zagrożenie surowsze niż przepis określający przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu, to w takim wypadku podstawę prawną wymiaru kary stanowi z reguły przepis określający przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu w związku z art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...).W świetle przedstawionego zapatrywania prawnego należało uznać, że niesłuszny jest zawarty w rewizji nadzwyczajnej Naczelnego Prokuratora Wojskowego zarzut, iż sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy przepisów prawa materialnego przez przyjęcie kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu skazanego z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym i z art. 237 k.k.II. Zasadny jest zawarty w obu rewizjach nadzwyczajnych zarzut, że sąd pierwszej instancji, wydając w trybie postępowania doraźnego wyrok w sprawie skazanego, dopuścił się obrazy art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...) przez to, że skazał Wojciecha Macieja Ż. na karę 2 lat pozbawienia wolności, a więc na karę poniżej dolnej granicy określonej dyrektywą zawartą w powołanym przepisie. Zawarty bowiem w art. 4 ust. 1 tego dekretu zwrot: "(...) sąd może wymierzyć (...)" należy rozumieć jako dyrektywę sądowego wymiaru kary, a nie jako nowe ustawowe zagrożenie karne za podlegające postępowaniu doraźnemu przestępstwa, których kwalifikacja prawna i charakter (stopień ciężkości, wiążący się z ustawowym zagrożeniem) nie ulegają zmianie, tzn. że kary, które sąd wymierza w postępowaniu doraźnym, nie przekształcają danego występku w zbrodnię; podobnie jak np. zastosowanie art. 60 § 1 k.k. - w razie skazania za występek określony w art. 311 § 3 k.k. (a więc wymierzenie jako najniższej kary 4 lat pozbawienia wolności) - nie przekształca tego występku w zbrodnię, tak samo wymierzenie za zbrodnię kary poniżej 3 lat pozbawienia wolności w wyniku zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary nie przekształca zbrodni w występek. Użyty w art. 4 ust. 1 tego dekretu zwrot: "(...) sąd może wymierzyć (...)" oznacza (w zestawieniu z dalszą treścią tego przepisu), że sąd - orzekając karę za przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu (podobnie jak w wypadku alternatywnie ujętych ustawowych zagrożeń danej normy sankcjonującej) - dokonuje wyboru jednej spośród kar zasadniczych, wymienionych w tym przepisie. Jeżeli jednak sąd wymierza karę pozbawienia wolności, to kara ta (bez zastosowania na podstawie art. 4 ust. 3 powołanego dekretu nadzwyczajnego złagodzenia kary) nie może być - jak to wskazano w art. 4 ust. 1 wspomnianego dekretu - niższa od lat 3, chyba że dolna granica ustawowego zagrożenia, przewidziana za dane przestępstwo, jest wyższa od 3 lat.Mając to na względzie, należy stwierdzić, że najniższą karą, jaką sąd (bez zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary) może wymierzyć w postępowaniu doraźnym jest - według art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych (...) - kara 3 lat pozbawienia wolności (...).