VI KZP 2/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty (sprawozdawca).Sędziowie: R. Bodecki, W. Sutkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława S. i innych, oskarżonych z art. 234 § 1 i art. 236 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k., przez Sąd Wojewódzki w R. postanowieniem z dnia 22 stycznia 1982 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"1. Czy warunkiem przebaczenia i puszczenia w niepamięć popełnionych przed dniem 13 grudnia 1981 r. przestępstw jest w myśl art. 1 powołanego dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r.:a) wystąpienie okoliczności opisanych w art. 3 pkt 1 lub 2 albo 3 tego dekretu, czy teżb) wystąpienie koniunktatywne okoliczności opisanych w art. 3 pkt 1 i 2 albo 1 i 3 tego dekretu?2. W wypadku rozstrzygnięcia tego zagadnienia w sposób podany w pytaniu pierwszym lit. a, jak należy interpretować sformułowanie art. 3 pkt 2 dekretu na tle znamion ustawowych występku określonego w art. 234 § 1 k.k., w szczególności czy dyspozycja art. 3 pkt 2 dekretu:a) jest równoznaczna ze znamieniem ustawowym występku określonego w art. 234 § 1 k.k., zawartym w słowach: «w związku z pełnieniem obowiązków służbowych»,b) formułuje szczególną sytuację motywacyjną sprawcy warunkującą stosowanie art. 1 ust. 1 dekretu, niezależnie od zaistnienia znamion ustawowych występku określonego w art. 234 § 1 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie powołanego dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. przebacza się i puszcza w niepamięć nie wszystkie przestępstwa wymienione w art. 1 ust. 1 tego dekretu, ale te spośród nich, które popełnione zostały:1) z powodów politycznych,2) przeciwko osobie albo instytucji państwowej lub społecznej z powodu wykonywanej przez nią działalności urzędowej, zawodowej, politycznej, społecznej lub związkowej albo3) w związku ze strajkiem lub akcją protestacyjną (art. 3 dekretu).Pierwsza z tych przesłanek wyraźnie i jednoznacznie odpowiada tym słowom wstępnym preambuły, które zapowiadają przebaczenie i puszczenie w niepamięć przede wszystkim wymienionych w art. 1 ust. 1 tego dekretu przestępstw, jeżeli ustalić można, że popełnione zostały z powodów politycznych. Dwie pozostałe przesłanki wiązać należy z tymi słowami preambuły, które zapowiadają przebaczenie i puszczenie w niepamięć przestępstw wymienionych w art. 1 ust. 1 powołanego dekretu, jeżeli do ich popełnienia doszło "na tle konfliktów społecznych".Wyrazić tu ponadto można przekonanie, że przesłanka, o której mowa w art. 3 pkt 2 cytowanego dekretu, koresponduje w szczególności z art. 1 pkt 7 tego dekretu, wskazując na jego stosowanie do przestępstw przeciwko działalności instytucji państwowych i społecznych, określonych w art. 233 i 234 § 1 oraz art. 236-237 k.k.Z wywodów tych wynika, że każda z wyodrębnionych w art. 3 cytowanego dekretu przesłanek różni się zakresem swej treści od pozostałych i ma charakter przesłanki samodzielnej, wystarczającej do zastosowania abolicji przewidzianej w powołanym na wstępie dekrecie.Nie zmienia tego stwierdzenia okoliczność, że w szczególności pierwsza z tych przesłanek (gdy przestępstwo "popełnione jest z powodów politycznych") jest najdalej idąca; jej ustalenie czyniłoby w każdym wypadku zbędnym powoływanie się na ewentualnie współwystępujące przesłanki określone w art. 3 pkt 2 i 3 cytowanego dekretu.Do pewnego stopnia odwrotnością tego stwierdzenia będzie uznanie, że w myśl art. 3 pkt 2 dekretu przesłanki stosowania abolicji nie zakładają tego, aby z czynami sprawców przestępstw wymienionych w art. 1 ust. 1 dekretu łączyć konieczność ustalenia w każdym wypadku motywacji politycznej w rozumieniu art. 3 pkt 1 tego dekretu.Za rozłącznym traktowaniem każdej z trzech przesłanek wymienionych w art. 3 cytowanego dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. przemawia także wzgląd na ich ujęcie redakcyjne. Rozważając zagadnienie z tego punktu widzenia, zauważyć należy, że wszystkie przesłanki określone są w odrębnych punktach, przy czym przesłanka pierwsza jest oddzielona od drugiej przecinkiem, a przesłanka druga od trzeciej słowem "albo". Takie ujęcie redakcyjne prowadzi do wniosku, że wystąpienie jednej z trzech wymienionych przesłanek jest wystarczające do zastosowania abolicji.Rozstrzygając tę kwestię, należy wyjaśnić, że analiza treści art. 3 pkt 2, zwłaszcza w zestawieniu z art. 1 ust. 1 pkt 7, dekretu prowadzi do stwierdzenia, że użyte w tym przepisie sformułowanie, iż art. 1 ust. 1 dekretu stosuje się, jeżeli przestępstwo przeciwko osobie popełnione zostało: "z powodu wykonywania przez nią działalności urzędowej, zawodowej (...)", oznacza w swej istocie uwarunkowanie stosowania abolicji m. in. do przestępstw określonych w art. 234 § 1 czy art. 236 k.k. od uznania, że przestępstwo tego rodzaju - oprócz ustalenia znamion przestępstwa odpowiadających dyspozycji właściwego przepisu karnego - popełnione zostało na tle konfliktów społecznych, jakimi w ogóle charakteryzowało się życie w Polsce przed dniem 13 grudnia 1981 r.Nie chodzi tu więc wyłącznie o związek tego rodzaju przestępstw z konkretnym i indywidualnie określonym konfliktem społecznym (inaczej niż w art. 3 pkt 3 powołanego dekretu). Oznacza to, że w rozumieniu cytowanego dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. nie można uznawać działania "w związku z pełnieniem obowiązków służbowych" (w rozumieniu m. in. art. 234 § 1 k.k.) za równoznaczne z ogólnym działaniem np. przeciwko funkcjonariuszowi MO z powodu jego działalności urzędowej, zawodowej w rozumieniu art. 3 pkt 2 tego dekretu.Okoliczność, że są to określenia językowe dość bliskie, nie zwalnia od konieczności zróżnicowanego ich pojmowania na tle zestawienia art. 1 ust. 1 pkt 7 z art. 3 pkt 2 cytowanego dekretu. Inna rzecz, że - jak można twierdzić ogólnie - w okresie przed dniem 13 grudnia 1981 r. a także i przestępstwa wymienione w art. 1 ust. 1 pkt 7 powołanego dekretu popełniane były z reguły "na tle konfliktów społecznych" (w ich szerokim znaczeniu), a więc że popełniane one były z reguły i w szczególności przeciwko funkcjonariuszom MO również z powodu ich działalności urzędowej czy zawodowej, a nie tylko w związku z pełnionymi przez nich obowiązkami służbowymi w indywidualnych wypadkach. W tym rozumieniu przesłanka określona w art. 3 pkt 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. może również stanowić przesłankę samodzielną stosowania tej abolicji, niezależnie od ew. współistnienia jednej z pozostałych dwóch przesłanek, o których mowa w art. 3 powołanego dekretu.