VI KZP 61/67

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w składzie powiększonym, po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego PRL o wyjaśnienie przepisu art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 20.VII.1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), którego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie, a mianowicie co do tego:"1. Czy uważanie skazania za niebyłe - w rozumieniu wymienionego przepisu - odnosi się również do wypadku, gdy darowanie kary, o której mowa w tym przepisie, nie nastąpiło z powodu jej wykonania;2. Czy zatarcie skazania, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje swym zakresem skazanie na karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy i zarazem grzywnę do 1.000 zł" na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 15.II.1962 r. o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W uchwale z 4.VI.1965 r. VI KO 57/64 (OSNKiW z. 8-9, poz. 89 z 1965 r.) Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wskazał, iż dla uznania za niebyłe skazania za przestępstwa abolicyjne (art. 2 ust. 1 dekretu z 20.VII.1964 r. o amnestii) jest rzeczą obojętną czy sprawca odbył karę, czy też nie, uznanie to bowiem następuje automatycznie z chwilą wejścia w życie dekretu i jest konsekwencją skazania za takie właśnie przestępstwo. Wynika to w sposób wyraźny ze sformułowania art. 2 ust. 1, w którym mówi się o darowaniu kar nie wykonanych w całości lub w części, a dopiero po zakończeniu tej części zdania średnikiem jest mowa o tym, że skazanie uważa się za niebyłe, a karty karne ulegają usunięciu z rejestru skazanych.Inaczej natomiast jest w wypadku określonym w art. 3 ust. 2, dotyczącym przestępstw nieabolicyjnych. Tu uznanie skazania za niebyłe jest dopiero następstwem darowania kary w przepisie tym wymienionej. Wynika to w sposób wyraźny ze sformułowania tego przepisu i porównania go z przepisem art. 2 ust. 1. O ile w tym ostatnim przepisie - jak już wspomniano - uznanie skazania za niebyłe jest bezwarunkowe, nie jest bowiem uzależnione od darowania kary, o tyle w przepisie art. 3 ust. 2 uznanie skazania za niebyłe jest wyraźnie uzależnione od darowania kary ("w razie darowania kary pozbawienia wolności w rozmiarze do 6 miesięcy.... skazanie uważa się za niebyłe"). A ponieważ darowanie kary wykonanej w dniu wejścia w życie dekretu o amnestii nie następuje (art. 4 ust. 2), przeto w wypadku, gdy sprawca odbył już w całości karę pozbawienia wolności orzeczoną w rozmiarze do 6 miesięcy, skazania tego nie można uważać za niebyłe.Odmienny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16.III.1967 r. w sprawie V KRN 963/66 (OSNKiW z. 8, poz. 82 z 1967 r.) przyjmując, że z przepisów art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 2 dekretu z 20.VII.1964 r. o amnestii razem wziętych wynika, iż skazanie uważa się za niebyłe i karty karne ulegają usunięciu z rejestru skazanych zarówno wtedy, gdy kara pozbawienia wolności do 6 miesięcy lub samoistna kara grzywny została darowana, jak i wtedy, gdy darowanie takiej kary nie następuje z powodu jej wykonania.Stanowiska tego nie można uznać za słuszne. Z powołanych bowiem przepisów wypływa wniosek wręcz przeciwny. Otóż przepis art. 4 ust. 1 przewiduje, co ma się dziać - w razie darowania kary na podstawie art. 3 - z karami dodatkowymi. Przepis zaś art. 4 ust. 2 zawiera tylko stwierdzenie, że w wypadku wykonania kary nie następuje jej darowanie oraz postanawia, że w takim wypadku ma odpowiednie zastosowanie przepis ust. 1. Takiego zastrzeżenia nie zawiera natomiast przepis art. 3 ust. 2, według którego właśnie wspomniane darowanie - w odniesieniu do kar pozbawienia wolności w rozmiarze do 6 miesięcy lub samoistnej grzywny orzeczonej w rozmiarze do 5.000 zł - jest warunkiem uznania skazania za niebyłe.Tak więc w wypadku, gdy darowanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w rozmiarze do 6 miesięcy nie nastąpiło z powodu jej wykonania - skazania nie uważa się za niebyłe w myśl art. 3 ust. 2 dekretu z 20.VII.1964 r. o amnestii.2. W uchwale z 2.VIII.1965 r., VI KZP 6/65 (OSNKiW z. 6, poz. 71 z 1965 r.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zatarcie skazania, o którym stanowi przepis art. 3 ust. 2 dekretu z 20.VII.1964 r. o amnestii, nie obejmuje wypadków skazania na karę pozbawienia wolności na czas do 6 miesięcy i zarazem na karę grzywny do 1.000 zł.Również ta teza wynika wyraźnie z treści tegoż przepisu, który wymienia tylko dwa wypadki skazania a) na karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy i b) na samoistną karę grzywny do 5.000 zł. Nie można więc tego przepisu rozciągać na inne wypadki nie wymienione w nim, a w szczególności na wypadki skazania na karę pozbawienia wolności i zarazem na grzywnę do 1.000 zł.Zauważyć należy, że w dekrecie z 20.VII.1964 r. o amnestii inne są kryteria darowania kary, inne zaś - zatarcia skazania. Według art. 3 ust. 1 w sprawach o przestępstwa nie objęte abolicją przewidzianą w art. 1 daruje się karę pozbawienia wolności, orzeczoną w rozmiarze do roku (pkt 1), względnie do dwóch lat (pkt 3), oraz orzeczoną obok kary pozbawienia wolności karę grzywny w rozmiarze do 1.000 zł (pkt 4). Darowanie tych kar nie powoduje jednak zatarcia skazania, które następuje jedynie w wypadkach wymienionych w ust. 2 art. 3, a więc bądź to w wypadku darowania kary pozbawienia wolności orzeczonej w rozmiarze do 6 miesięcy, bądź to samoistnej grzywny w rozmiarze do 5.000 zł.W razie kumulatywnego skazania na karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy i na grzywnę do 1.000 zł sprawca korzysta wprawdzie z darowania obu tych kar, nie korzysta jednak z dalej idącego dobrodziejstwa w postaci zatarcia skazania.W tym stanowisku - jak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale VI KZP 6/65 - nie ma żadnej nielogiczności, ponieważ skazanie tylko na karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy, lub tylko na karę grzywny do 5.000 zł, jest skazaniem łagodniejszym, niż skazanie na karę pozbawienia wolności i zarazem na karę grzywny, choćby tylko do wysokości 1.000 zł. Takie kumulatywne skazanie przewidziane jest w ustawie dla wypadków, w których rysuje się społeczna potrzeba ostrzejszego potraktowania sprawcy przez dodanie do kary pozbawienia wolności jeszcze stosownej dolegliwości ekonomicznej. Do wypadków tych należą zwłaszcza przestępstwa wyrządzające szkodę w mieniu społecznym lub inne przestępstwa popełnione z chęci zysku.Właśnie te wypadki dekret amnestyjny uznaje za niezasługujące na tak daleko idące dobrodziejstwo, jak zatarcie skazania.Zatarcie zatem skazania przewidziane w art. 3 ust. 2 nie obejmuje swym zakresem skazania na karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy, jeżeli obok tej kary orzeczono grzywnę, choćby tylko do wysokości 1.000 zł.