V KRN 159/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże.Sędziowie: J. Matysiak, Z. Neumann (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Klimek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława P., oskarżonego z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i z art. 134 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 21 września 1965 r., którym uchylono częściowo wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 16 kwietnia 1965 r., na podstawie art. 394-396, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie; 2. uchylając wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 16 kwietnia 1965 r. co do kary łącznej, utrzymał tenże wyrok w mocy w części dotyczącej skazania oskarżonego Stanisława P. z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i z art. 134 k.k., przy czym na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) darował oskarżonemu karę 7 miesięcy więzienia za czyn z art. 134 k.k.; 3. wymierzył Stanisławowi P. na podstawie art. 31-33 § 1 k.k. jako nową karę łączną 1 rok więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2 oraz łączną karę 3.000 zł grzywny, którą zastąpi - w razie nieuiszczenia w terminie - kara 60 dni więzienia, przyjmując 1 dzień więzienia za równoważnik 50 zł grzywny (...).Sąd Powiatowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1965 r. skazał Stanisława P.:1) z mocy art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na rok więzienia i 2.000 zł grzywny za to, że w styczniu 1964 r. w S., przed upływem 5 lat od prawomocnego skazania za zagarnięcie mienia społecznego, zabrał w celu przywłaszczenia 38 sztuk worków jutowych i jeden kłębek sznura o łącznej wartości 860 zł na szkodę Rejonowego Przedsiębiorstwa Przetwórczego Przemysłu Paszowego "B" w S.;2) z mocy art. 134 k.k. na 7 miesięcy więzienia i 2.000 zł grzywny za to, że 31 stycznia 1964 r. w S., w celu skłonienia funkcjonariuszy MO Jana S. i Jana O. do zaniechania zatrzymania go, obiecał im wręczyć kwotę 1.000 zł;3) łącznie z mocy art. 31-32 k.k. - na jeden rok więzienia i 3.000 zł grzywny.Na skutek rewizji oskarżonego Stanisława P. Sąd Wojewódzki w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 września 1965 r. wyrok Sądu Powiatowego uchylił tylko co do czynu 1) i uznając oskarżonego Stanisława P. za winnego, że w dniu 31 stycznia 1964 r. w S. zabrał w celu przywłaszczenia 38 sztuk worków jutowych i jeden kłębek sznura o łącznej wartości 860 zł na szkodę Przedsiębiorstwa Przemysłu Rejonowego "B" w S., skazał go za to z mocy art. 1 § 1 ustawy z 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na 8 miesięcy więzienia i 2.000 zł grzywny.W pozostałej części Sąd Wojewódzki wyrok Sądu Powiatowego utrzymał w mocy, przy czym na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii orzeczoną karę pozbawienia wolności darował oskarżonemu w całości.Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie założył Minister Sprawiedliwości rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Stanisława P., zarzucając temu wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego przez zakwalifikowanie czynu opisanego w pkt 1 z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) zamiast z art. 6 lit. a) tejże ustawy. Na tej podstawie rewizja nadzwyczajna zawierała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinie co do łącznej kary pozbawienia wolności oraz o utrzymanie w mocy tegoż wyroku w pozostałej części z jednoczesnym darowaniem Stanisławowi P. na podstawie dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 174) kary 7 miesięcy więzienia za czyn z art. 134 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie został wydany z obrazą art. 1 § 1 i art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz z obrazą art. 3 ust. 2 i art. 7 pkt 2 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174).Sąd Wojewódzki w Szczecinie, uchylając wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie (należy się domyślać, że tylko w części dotyczącej skazania Stanisława P. za zagarnięcie mienia społecznego), uznał oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. i wymierzył mu z mocy tego przepisu karę 8 miesięcy więzienia (darowaną na podstawie amnestii) oraz 2.000 zł grzywny.W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że Stanisława P., któremu prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 21 lutego 1961 r. wymierzono karę 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 5 lat oraz 300 zł grzywny za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., nie można traktować jako już poprzednio skazanego w rozumieniu art. 6 lit. a) cytowanej ustawy, gdyż wspomniana kara została oskarżonemu darowana z mocy dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii, wskutek czego skazanie to stosownie do art. 3 ust. 2 tegoż dekretu uważa się za niebyłe.Powyższy pogląd jest błędny.Przede wszystkim stwierdzić należy, że wyrażony przez Sąd Wojewódzki pogląd sprzeczny jest z wyraźną treścią art. 3 ust. 2 cytowanego dekretu o amnestii, a prócz tego zauważyć należy, że Sąd Wojewódzki nie dostrzegł różnicy między sytuacją prawną sprawcy czynu, skazanego poprzednio na karę podlegającą darowaniu na podstawie amnestii, który popełnia nowe przestępstwo wprawdzie po poprzednim skazaniu, ale przed wejściem w życie dekretu o amnestii, od sytuacji prawnej takiego sprawcy, który dopuszcza się nowego przestępstwa już po wejściu w życie dekretu o amnestii.Stanisław P. został, jak wspomniano, skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 21 lutego 1961 r. za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. na karę 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat 5 oraz na 300 zł grzywny; kary te zostały oskarżonemu darowane postanowieniem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 5 stycznia 1965 r. z mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 i 4 cytowanego dekretu o amnestii.Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego nie można jednak tego skazania, mimo darowania powyższych kar, uważać za niebyłe.Stosownie do art. 3 ust. 2 dekretu o amnestii z dnia 20.VII. 1964 r. uważa się za niebyłe i podlegające usunięciu z rejestru karnego tylko skazania na kary pozbawienia wolności w rozmiarze do 6 miesięcy albo na samoistną karę grzywny w rozmiarze do 5.000 zł, w razie ich darowania. Nie można więc uznać za niebyłe skazań na kary pozbawienia wolności w rozmiarze do 6 miesięcy, jeżeli obok tej kary wymierzono karę grzywny w rozmiarze do 1.000 zł, nawet w razie darowania tych kar na podstawie amnestii, chyba że skazania te podlegałyby abolicji z mocy art. 1 i 2 cytowanego dekretu o amnestii.W konkretnym wypadku Stanisław P. był poprzednio skazany za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., które nie jest objęte abolicją przewidzianą w art. 1 i 2 cytowanego dekretu o amnestii, a ponieważ wymierzono mu obok kary 6 miesięcy więzienia grzywnę w kwocie 300 zł, przeto skazanie to, mimo darowania wymierzonych kar, nie może być uznane za niebyłe.Niezależnie od tego zachodzi na tle stwierdzonej w niniejszej sprawie wadliwej interpretacji przepisów o amnestii potrzeba wyjaśnienia, że fakt abolicyjnego darowania kary stosownie do art. 1 i 2 bądź art. 3 ust. 2 cytowanego dekretu o amnestii wywołuje inne skutki prawne w stosunku do oskarżonych, którzy są sprawcami czynów popełnionych po wejściu w życie cytowanego dekretu o amnestii, a inne w stosunku do oskarżonych, którzy po poprzednim tego rodzaju skazaniu dopuścili się nowego przestępstwa przed wejściem w życie wspomnianego dekretu o amnestii.W stosunku do sprawcy czynu, popełnionego po wejściu w życie dekretu z dnia 20 lipca 1964 roku o amnestii, nie można w żadnym zakresie, a więc również dla celów wymiaru kary czy kwalifikacji prawnej czynu, brać pod uwagę poprzedniego skazania, jeżeli skazanie to podlega abolicji, tzn. jeżeli stosownie do art. 2 lub art. 3 ust. 2 cytowanego dekretu o amnestii skazanie to z mocy prawa uważa się za niebyłe.Przy rozpoznawaniu natomiast po wejściu w życie cytowanego dekretu o amnestii spraw dotyczących oskarżonych, którzy stoją pod zarzutem dokonania przestępstwa w czasie przed wejściem w życie dekretu o amnestii, ale już po poprzednim prawomocnym skazaniu na kary podlegające darowaniu na podstawie amnestii - orzeczenie powinno uwzględniać poprzednią karalność oskarżonego. Trzeba bowiem mieć na względzie, że - poza wyjątkiem przewidzianym w art. 2 k.k. - ocena prawna czynu przestępnego następuje zawsze na podstawie stanu prawnego obowiązującego w czasie popełnienia przestępstwa.Skoro więc Stanisław P. dopuścił się nowego przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu w okresie pięciu lat od poprzedniego prawomocnego skazania go za zagarnięcie mienia oraz skoro tej nowej kradzieży mienia społecznego dokonał przed wejściem w życie dekretu o amnestii, tj. w czasie, kiedy poprzednie skazanie należało uwzględnić przy wymiarze kary i kwalifikacji prawnej czynu - to stwierdzić należało, że Sąd Wojewódzki już choćby z tego powodu bezpodstawnie zakwalifikował czyn oskarżonego, polegający na zagarnięciu mienia społecznego wartości 860 zł, jako przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. zamiast z art. 6 lit. a) tejże ustawy.Zresztą - jak to już wyjaśniono - poprzednie skazanie Stanisława P. nie mogło być uznane za niebyłe, toteż Sąd Wojewódzki również z tego powodu bezzasadnie pominął to skazanie przy kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu przestępstwa.Powyższy błąd prawny spowodował nadto, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie darował wymierzoną oskarżonemu za ten czyn karę 8 miesięcy więzienia.Przy prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. należało oskarżonemu wymierzyć za ten czyn najniższą przewidzianą w ustawie karę 1 roku więzienia wraz z grzywną w kwocie 2.000 zł, która stosownie do art. 7 pkt 2 cytowanego dekretu nie podlega darowaniu z mocy amnestii, gdyż oskarżony dopuścił się tego przestępstwa przed upływem 5 lat od prawomocnego skazania wyrokiem z dnia 21 września 1961 r., również za kradzież mienia.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną, a wobec tego, że kara 7 miesięcy więzienia wymierzona oskarżonemu z art. 134 k.k. podlega darowaniu na podstawie amnestii - orzeczono jak w sentencji, to znaczy: uchylono w całości zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego, a nadto wyrok Sądu Powiatowego co do kary łącznej, utrzymując natomiast tenże wyrok Sądu Powiatowego w pozostałej części, i po darowaniu oskarżonemu kary 7 miesięcy więzienia z art. 134 k.k., wymierzono mu nową karę łączną obejmującą karę 1 roku więzienia wraz z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat dwóch z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., oraz łączną karę 3.000 zł grzywny wymierzoną na podstawie dwóch kar po 2.000 zł, orzeczonych obok kar pozbawienia wolności za wyżej wymienione przestępstwo i za przestępstwo z art. 134 k.k.O kosztach sądowych orzeczono zgodnie z powołanymi w sentencji przepisami.W związku z treścią pisma obrońcy oskarżonego z dnia 29 kwietnia 1966 r., w którym kwestionował on skuteczność rewizji nadzwyczajnej w stosunku do oskarżonego ze względu na treść art. 397 k.p.k. oraz podnosił bezpodstawność skazania oskarżonego, który nie przyznał się do winy - Sąd Najwyższy stwierdza, co następuje:Rewizja nadzwyczajna wniesiona na niekorzyść oskarżonego, jeżeli ma odnieść skutek w stosunku do oskarżonego, musi być wniesiona przed upływem 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Rewizja nadzwyczajna w niniejszej sprawie wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 21 marca 1966 r. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 21 września 1965 r., który - jako rewizyjny - stał się prawomocny z chwilą jego ogłoszenia. Rewizja nadzwyczajna w niniejszej sprawie, jako założona w terminie 6-miesięcznym od uprawomocnienia się wyroku, jest więc prawnie skuteczna na niekorzyść oskarżonego.Rewizję nadzwyczajną można zakładać tylko od prawomocnych orzeczeń, toteż twierdzenie obrońcy, jakoby niezłożenie przez oskarżyciela publicznego rewizji na niekorzyść oskarżonego w zwykłym trybie od wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinie, ku czemu ze względu na treść tego wyroku brak było zresztą podstaw, oraz jakoby wymierzenie oskarżonemu w instancji rewizyjnej łagodniejszej kary uprawniało do założenia rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego tylko przez Prokuratora Generalnego PRL - nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego w przepisach postępowania karnego, gdyż do wnoszenia rewizji nadzwyczajnej zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego uprawnieni są, w myśl art. 396 § 1 k.p.k., wyłącznie i równorzędnie Minister Sprawiedliwości, Prokurator Generalny PRL oraz Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.