II KZ 169/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Borodej, J. Tobera.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Nyczka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda K., oskarżonego z art. 200 § 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 17 czerwca 1981 r. ustalające dodatkowo wysokość kosztów postępowania i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ograniczył wysokość dodatkowo ustalonych kosztów postępowania do 798 zł.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 29 maja 1981 r. Sąd Wojewódzki w O. ustalił pierwotnie wysokość kosztów postępowania, które obciążają zgodnie - z prawomocnym wyrokiem - oskarżonego Edwarda K., na 2.436 zł. Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem, lecz Sąd Najwyższy postanowienie to utrzymał w mocy.W obecnie zaskarżonym drugim postanowieniu Sąd Wojewódzki ustalił dodatkową kwotę kosztów postępowania należnych od oskarżonego za wydanie opinii przez biegłego, a mianowicie 2.598 zł. W zażaleniu wniesionym na to kolejne postanowienie oskarżony zakwestionował prawo sądu do wydania dodatkowego postanowienia, a ponadto podnosił, że w poprzednim postanowieniu został zupełnie bezpodstawnie obciążony m.in. 1.800 zł jako stanowiącymi opłatę 3% od orzeczonej grzywny, zwłaszcza że opłatę taką uiścił już komornikowi.Opierając się na tych zarzutach, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut niedopuszczalności wydania postanowienia dodatkowo ustalającego wysokość kosztów postępowania nie jest słuszny. Obowiązujące bowiem przepisy kodeksu postępowania karnego przewidują, że w orzeczeniu kończącym postępowanie sąd ma obowiązek przesądzić samą zasadę, kto ma ponieść koszty postępowania (art. 546 k.p.k.), natomiast z art. 368 § 1 k.p.k., pozwalającego na uzupełnienie wyroku m.in. co do orzeczenia o kosztach nawet wtedy, gdy wyrok w ogóle nie zawiera rozstrzygnięcia w tej kwestii., wynika, że tym bardziej dopuszczalne jest wydanie postanowienia ustalającego samą wysokość tych kosztów, przy czym uprawnienie to nie jest ograniczone do jednorazowego tylko ustalenia ich wysokości. Wynika to zresztą nie tylko z treści prawidłowo rozumianego art. 368 § 1 k.p.k., ale znajduje także swój bezpośredni wyraz w § 258 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 1969 r. regulaminu czynności sądów (Dz. U. Nr 37, poz. 325 z późn. zm.), który to przepis stanowi wprost, że w miarę potrzeby należy powziąć dodatkowe postanowienie ustalające wysokość kosztów. Z treści tych przepisów wyprowadzić należy wniosek, że postanowienie ustalające wysokość kosztów postępowania wydane na podstawie art. 368 § 1 k.p.k. nie uzyskuje tzw. materialnej prawomocności orzeczenia i może być zmienione lub uzupełnione, jeżeli potrzeba taka jest uzasadniona okolicznościami, a zwłaszcza wtedy, gdy rzeczywiście poniesione w sprawie koszty postępowania są inne niż pierwotnie ustalone.W sprawie niniejszej sytuacja taka zachodzi, gdyż pierwotnym postanowieniem nie zostały objęte należności wypłacone biegłemu za opracowanie opinii w wysokości 2.598 zł, które to należności - zgodnie z art. 554 § 2 k.p.k. - stanowią część składową kosztów postępowania, te zaś - zgodnie z treścią prawomocnego wyroku - obciążają oskarżonego.Stwierdzenie to uzasadniałoby utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.Sąd Najwyższy wyjaśnił jednak - w związku z drugim zarzutem podniesionym w zażaleniu, a dotyczącym niesłuszności obciążenia oskarżonego 1.800 zł jako mającymi stanowić 3% opłaty od wymierzonej grzywny, że stwierdzenie o braku prawomocności materialnej orzeczenia ustalającego wysokość kosztów postępowania nie tylko oznacza możliwość jego zmiany na niekorzyść oskarżonego, ale i odwrotnie - na jego korzyść. W danym zaś wypadku jest to konieczne.Naliczenie bowiem w razie ustalania kosztów postępowania osobnej opłaty w wysokości 3% od wysokości wymierzonej skazanemu grzywny nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Przepis § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 września 1971 r. o taksie za czynności komorników, uznany najprawdopodobniej przez Sąd Wojewódzki za podstawę prawną jego decyzji w tej kwestii, czy też przepis § 1 obowiązującej obecnie taksy za czynności komorników z dnia 10 marca 1981 r. (Dz. U. Nr 7, poz. 31) odnoszą się do czynności egzekucyjnych, które przecież nie zawsze - zwłaszcza w odniesieniu do kary grzywny - są wykonywane, a co najważniejsze - zgodnie z § 6 ust. 1 cytowanych rozporządzeń (w obu wersjach) - stosowne opłaty pobiera dopiero komornik (oczywiście w zależności od przebiegu egzekucji). Zresztą marginesowo tylko należy zauważyć, że w sprawie niniejszej opłatę taką oskarżony uiścił komornikowi w wysokości 1.600 zł. Kierując się tymi względami, Sąd Najwyższy uznał za słuszne odliczyć 1.800 zł, jako niesłusznie obliczone w pierwszym postanowieniu, od kwoty 2.598 zł słusznie ustalonej jako należność za opinię biegłego w drugim postanowieniu, i dlatego ograniczył wysokość dodatkowo ustalonych kosztów postępowania do 798 zł.