V PZP 6/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie SN: A. Filcek, E. Jachczyk (sprawozdawca), M. Krzyżanowska, J. Knap, S. Perestaj, A. Szczurzewski (współsprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 1981 r. wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy w razie podjęcia przez pracownika pracy w ciągu 30 dni od zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej w innym zakładzie pracy niż zakład, w którym pracownik był zatrudniony w dniu powołania do służby, okres zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy zalicza się w każdym przypadku do okresu uzasadniającego prawo do dodatku za staż pracy w nowym zakładzie pracy?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:W razie podjęcia przez pracownika pracy w ciągu 30 dni od zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej w innym zakładzie pracy niż zakład, w którym pracownik był zatrudniony w dniu powołania do służby, okres zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy zalicza się do okresu uzasadniającego prawo do dodatku za staż pracy w nowym zakładzie pracy bez potrzeby spełnienia dalszych warunków, od których obowiązujące w tym zakładzie przepisy płacowe lub układ zbiorowy pracy uzależniają zaliczalność okresu poprzedniego zatrudnienia do okresu pracy uprawniającego do nabycia dodatku za staż pracy.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione pytanie odnosi się do treści przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 września 1979 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i osób spełniających zastępczo obowiązek służby wojskowej oraz członków ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1981 r. Nr 3, poz. 17). Brzmienie tego przepisu jest następujące: "W razie podjęcia pracy w ciągu 30 dni od zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej w innym zakładzie pracy niż zakład, w którym pracownik był zatrudniony w dniu powołania do służby, do okresu zatrudnienia w nowym zakładzie pracy, oprócz służby wojskowej, zalicza się również okres zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy".Jak wynika z uzasadnienia wniosku, wystąpienie z pytaniem zmierzało do uzyskania rozstrzygnięcia nasuwających się wątpliwości, czy przytoczony przepis stanowi podstawę do zaliczenia okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, z którego pracownik został powołany do służby wojskowej, do okresu pracy w zakładzie, w którym podjął zatrudnienie po zwolnieniu z tej służby, jeżeli obowiązujące w tym zakładzie przepisy o wynagrodzeniu przewidują, że zaliczeniu w omawianym zakresie podlegają jedynie okresy zatrudnienia w zakładach pracy tego samego resortu (zjednoczenia) albo też że zaliczeniu podlegają okresy zatrudnienia w zakładach podległych różnym resortom, jednakże tylko wówczas, gdy przysługują w nich dodatki za staż pracy, a warunki te nie zostały spełnione w konkretnym przypadku.Zaliczenie okresu zatrudnienia objętego pytaniem wiąże się ściśle z zaliczeniem służby wojskowej do okresu zatrudnienia.Przed dniem 1.IX.1979 r. zaliczenie służby wojskowej do zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień uwarunkowane było powrotem pracownika po zwolnieniu ze służby wojskowej do zakładu pracy, z którego został powołany do tej służby, chyba że zmiana zakładu pracy następowała z ważnych przyczyn, określonych w przepisach obowiązującego do dnia 31.VIII.1979 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz. U. Nr 44, poz. 318; zm.: Dz. U. z 1973 r. Nr 29, poz. 164 i z 1975 r. Nr 10, poz. 61), wydanych na podstawie upoważnienia zawartego w art. 107 i innych ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220).Wymienione rozporządzenie określało omawiane kwestie m.in. w § 5 następująco: "1. Żołnierzowi, który podjął zatrudnienie stosownie do zasad określonych w § 2-4, wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. 2. Jeżeli żołnierz po odbyciu służby wojskowej podjął zatrudnienie zgodnie z § 3 ust. 3 w innym zakładzie pracy, do okresu zatrudnienia w zakresie określonym w ust. 1 wlicza się także czas zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym był pracownikiem w dniu powołania do służby wojskowej".Omawianych kwestii dotyczy także § 7 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów.Od września 1979 r. weszło w życie nowe uregulowanie omawianych zagadnień. Ustawa z dnia 28 czerwca 1979 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 15, poz. 97), a także wymienione na wstępie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 września 1979 r. wniosły istotne zmiany w przedmiocie zaliczania do zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień służby wojskowej i poprzedzającego tę służbę okresu pracy. Przepisy te przewidują wyraźnie korzystniejsze dla pracowników (żołnierzy) unormowanie omawianych zagadnień.Stosownie do art. 120 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (jedn. tekst: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) okres odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z kodeksu pracy oraz przepisów szczególnych pod warunkiem, że pracownik podjął pracę w ciągu 30 dni po zwolnieniu ze służby wojskowej czy w zakładzie, w którym był zatrudniony w dniu powołania do służby wojskowej, czy w innym, bądź podjął pracę na podstawie skierowania terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a wniosek o skierowanie do pracy złożył w ciągu 30 dni od zwolnienia ze służby.Treść omawianego przepisu wskazuje, że okres służby wojskowej traktuje się tak samo jak wykonywanie w tym czasie pracy przez pracownika. Jeżeli pracownik wrócił do zakładu pracy, jego zatrudnienie przed służbą, okres służby i okres pracy po służbie traktuje się tak, jakby to był nieprzerwany okres zatrudnienia w tym samym zakładzie pracy. Ponadto zaś według nowy przepisów, a w szczególności w myśl wymienionego na wstępie § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 września 1979 r., w razie podjęcia pracy w ciągu 30 dni w innym zakładzie pracy do okresu zatrudnienia w nowym zakładzie pracy zalicza się oprócz okresu służby wojskowej również okres zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy. W nowych przepisach utrzymano zatem uwarunkowanie i związek zaliczania okresu zatrudnienia z zaliczaniem służby wojskowej istniejący już w dotychczasowych przepisach.Ścisły związek treści § 4 ust. 1 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z treścią art. 120 ustawy pozwala na sformułowanie wniosku, że pracownikowi, który był zatrudniony w dniu powołania do służby, zalicza się - po podjęciu pracy w innym zakładzie w ciągu 30 dni od zwolnienia z tej służby - obydwa te okresy jednocześnie i na tej samej podstawie, tj. na podstawie § 4 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z 1979 r. wydanego na mocy upoważnienia przewidzianego w art. 134 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL, w związku z art. 120 tej ustawy. Wniosek powyższy wynika przede wszystkim z treści tegoż przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, w myśl którego "oprócz służby wojskowej zalicza się również" okres zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy. Wymienione uprawnienia związane ze stosunkiem pracy osób powołanych do okresowej służby wojskowej i zwolnionych z tej służby, a wynikające z przepisów o powszechnym obowiązku obrony PRL należy zatem uznać za uprawnienia szczególne, o których mówi przepis art. 301 k.c.Omawiane przepisy obejmują w zakresie w nich uregulowanym m.in. szczególne warunki zaliczania do okresu uzasadniającego prawo do dodatku za staż pracy, w tym także pracownikowi podejmującemu po zwolnieniu ze służby wojskowej pracę w innym zakładzie pracy niż zakład, z którego został powołany do służby wojskowej, oprócz okresu tej służby również okresu zatrudnienia w tym poprzednim zakładzie pracy.Z treści wymienionych przepisów wynika, że niezbędne, a zarazem wystarczające warunki do zaliczenia omawianego okresu zatrudnienia w poprzednim zakładzie pracy sprowadzają się do następujących: a) w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął pracę, przepisy płacowe przewidują stosowanie dodatku za wysługę lat (staż pracy); b) pracownikowi zalicza się służbę wojskową; c) zaliczalny jest tylko okres nieprzerwanej (przed powołaniem do służby wojskowej) pracy. W razie spełnienia wymienionych warunków zaliczenie omawianego okresu zatrudnienia w myśl omawianych przepisów będzie przysługiwało pracownikowi chociażby przepisy płacowe (układy zbiorowe pracy) uzależniały to zaliczenie od innych jeszcze - w konkretnym przypadku nie spełnionych - warunków, np. m.in. od:- stosowania w poprzednim zakładzie pracy tych samych zasad wynagradzania, które stosowane są w zakładzie, w którym pracownik podjął następnie pracę;- poprzedniego zatrudnienia pracownika w zakładzie tej samej branży, do której należy zakład pracy, w którym pracownik następnie podjął pracę;- przejścia pracownika do zakładu pracy w tym samym resorcie;- podjęcia pracy w tej samej branży, ale w innym resorcie lub odwrotnie;- stosowania w poprzednim zakładzie pracy dodatków za staż (za wysługę lat);- uzyskania w poprzednim zakładzie pracy możliwości nabycia prawa do dodatku za staż;- podjęcia pracy w tym samym zakładzie co poprzednio, pracy w urzędzie państwowym, w prokuraturze, sądzie itp. urzędach lub jednostkach tym urzędom podporządkowanych albo przez nie nadzorowanych, wyjątkowo w innych jednostkach organizacyjnych, do których przejście było uzasadnione interesem służby;- określonej podstawy przejścia z jednego zakładu do drugiego (polecenia kierowników jednostek nadrzędnych, ich porozumienia, zmiany organizacyjne, np. likwidacja zakładu pracy, jego deglomeracja lub przekazanie, przeprowadzenie się małżonka do innej miejscowości w związku ze zmianą zatrudnienia na podstawie decyzji lub porozumienia jednostek nadrzędnych itd.).A zatem w określonych omawianymi przepisami sytuacjach będzie pracownikowi przysługiwać oprócz zaliczenia służby wojskowej również zaliczenie poprzedzającego ten okres okresu zatrudnienia także wtedy, gdy - jak to tytułem przykładu przytoczono w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia - przepisy obowiązujące w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął pracę po zwolnieniu go ze służby wojskowej, przewidują, że zaliczeniu podlegają jedynie okresy zatrudnienia w zakładach pracy tego samego resortu (zjednoczenia) albo też że zaliczeniu podlegają okresy zatrudnienia w zakładach podległych różnym resortom, jednakże tylko wówczas, gdy przysługują w nich dodatki za staż pracy, a warunki te nie będą spełnione w konkretnym przypadku.Z powyższych powodów należało przedstawione zagadnienie rozstrzygnąć w sposób określony w sentencji uchwały.