I CR 297/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Bryndy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stowarzyszenia Autorów "(...)" w W. przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W. o przyjęcie do Spółdzielni, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 19 maja 1980 r. oraz na skutek zażalenia pozwanej na zawarte w wyroku orzeczenia o kosztach procesuoddalił rewizję, w uwzględnieniu zażalenia zmienił zaskarżone postanowienie zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 2.000 zł kosztów procesu; zasądził od powoda na rzecz pozwanej 1.220 zł kosztów postępowania za drugą instancję.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym postanowieniem z dnia 18.XII.1978 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy stwierdził nabycie przez Stowarzyszenie Autorów "(...)" w W. - na podstawie testamentu - w całości spadku pozostałego po Marii K., zm. (...). Spadek ten obejmuje m.in. także spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego w budynku pozwanej Spółdzielni budowlano-mieszkaniowej w W. przy ul. (...) (...) m. (...) (art. 147 § 1 ustawy o spółdz. z 1961 r.).Na tej podstawie powodowe Stowarzyszenie wystąpiło w pozwie z dnia 25.III.1980 r. o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni "do przyjęcia Stowarzyszenia na członka Spółdzielni i zasądzenie kosztów procesu".Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i - na podstawie art. 102 k.p.c. (niemożność zrealizowania w pełni odziedziczonych walorów majątkowych) - wniosek o zasądzenie kosztów procesu. Według dokonanych ustaleń zgodnie z § 7 ust. 3 pkt 2 statutu pozwana nie może wprawdzie odmówić przyjęcia do spółdzielni osoby (również osoby prawnej, § 6 pkt 1 statutu), która ubiega się o członkostwo w związku z nabyciem własnościowego prawa do lokalu w drodze dziedziczenia, jeżeli odpowiada wymaganiom statutu, w przypadku jednak powodowego Stowarzyszenia tym wymaganiom ono nie odpowiada, skoro spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego może przysługiwać jedynie osobie fizycznej (art. 136 § 2 ustawy o spółdz.) i tym samym objęte spadkiem prawo nie zostało odziedziczone przez powoda.Rozpoznając wniesioną od powyższego rozstrzygnięcia rewizję powoda, opartą na zarzucie naruszenia przepisów art. 147 § 1, 136 § 2 i 150 § 1 ustawy o spółdz. oraz postanowień § 6 ust. 1 i 5, § 7 ust. 3 pkt 2 statutu (art. 368 pkt 1 k.p.c.), jak również zażalenie pozwanej na orzeczenie o kosztach procesu, jako niezgodne z treścią art. 102 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jeżeli statut spółdzielni inaczej nie stanowi, osoba prawna może zostać członkiem spółdzielni, także spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (art. 135 ustawy o spółdz.), na zasadach ogólnych (art. 12 § 3-14 ustawy o spółdz.). Jako członkowi spółdzielni budownictwa mieszkaniowego osobie prawnej może przysługiwać spółdzielcze prawo do lokalu wyłącznie użytkowego (art. 136 § 2 ustawy o spółdz.), stąd też ustawa przewiduje możliwość budowy dla osób prawnych, będących członkami takich spółdzielni, lokali użytkowych dla realizacji statutowych zadań spółdzielni (art. 134 ustawy o spółdz.).Spółdzielcze prawo do lokalu spółdzielni budowlano-mieszkaniowej może przejść także na spadkobierców członka tej spółdzielni w drodze ustawowego lub testamentowego dziedziczenia (art. 922 § 1 k.c.), jednakże tylko wtedy, gdy spadkobierca uzyskał - stosownie do art. 147 § 1 ustawy o spółdz. - członkostwo w danej spółdzielni. Dotyczy to także dziedziczących spadek osób prawnych (por. art. 935 § 3 k.c. i art. 595 k.c. w zw. z art. 1013 k.c.), jeżeli spadek obejmuje spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego i osoba prawna uzyskała na tej właśnie podstawie (w zw. z art. 136 § 2 ustawy o spółdz. członkostwo w spółdzielni.Jeżeli zaś osoba prawna zostanie powołana do spadku (dziedziczenie testamentowe), obejmującego, jak w sprawie, spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego spadkobiercy, to prawo to, z uwagi na przepis art. 136 § 2 ustawy o spółdz., nie może przejść na spadkobiercę, na tej bowiem podstawie osoba prawna nie może uzyskać członkostwa w spółdzielni (art. 147 § 1 ustawy o spółdz.).Sytuacja ta będzie miała miejsce także wtedy, gdy spadek dziedziczy Skarb Państwa, jako spadkobierca ustawowy.W tym przypadku - niemożności dziedziczenia spółdzielczego prawa do lokalu - przedmiotem dziedziczenia będzie tylko wkład budowlano-mieszkaniowy, spółdzielcze zaś prawo do lokalu mieszkalnego objęte spadkiem wygaśnie, nie mogąc przejść ani na spadkobiercę (osobę prawną), ani - skoro w tym przedmiocie ustawa inaczej nie stanowi - na żadną inną osobę.Powyższe stanowi o oddaleniu rewizji powoda (art. 387 k.p.c.).Statut pozwanej przewiduje członkostwo osoby prawnej, jeżeli osoba ta ubiega się o przydział lokalu użytkowego (§ 6 i § 22). Jest to tryb przyjęcia na zasadach ogólnych, w granicach uprawnień spółdzielni jako zrzeszenia samorządnego (art. 1 ustawy o spółdz.).Prawo do uzyskania przez osobę prawną członkostwa w spółdzielni w drodze dziedziczenia lokalu użytkowego statut, w przeciwieństwie do lokali mieszkalnych, nie przewiduje (por. art. 143 ustawy o spółdz.), sam zaś przepis art. 147 ustawy o spółdz. nie jest w tym zakresie, z braku wyraźnego unormowania ustawowego, wyłącznie miarodajny. Rozstrzyga treść statutu.Przypadek ten jednak w ogóle w sprawie nie zachodzi, w spadku bowiem po prawodawczyni powoda pozostało spółdzielcze prawo do lokalu tylko mieszkalnego, a nie użytkowego, to zaś na powoda nie może przejść z mocy samej ustawy, niezależnie od jakichkolwiek w tym przedmiocie postanowień statutu, gdyby nawet z naruszeniem powołanego art. 147 zostały w statucie zamieszczone.Podlega uwzględnieniu zażalenie pozwanej na orzeczenie o kosztach procesu, gdyż w okolicznościach sprawy brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. w jakimkolwiek zakresie. Zwrot należnych pozwanej kosztów procesu określa art. 98 i 99 k.p.c., wobec czego zaskarżone postanowienie należało zmienić, zasądzając przyznane kwoty.