I CR 557/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: E. Mielcarek, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Centrum" w W. o przyjęcie na członka, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 28 czerwca 1971 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozostały po zmarłej w dniu 4 lutego 1968 r. M.R. spadek, obejmujący m.in. także jej spółdzielcze prawo do lokalu nr 20 w budynku stanowiącym własność pozwanej, odziedziczył na podstawie testamentowego porządku spadkobrania Kazimierz W., który o stwierdzenie nabycia spadku wystąpił w 1968 r., uzyskał zaś je w 1970 r. Notarialnym aktem sprzedaży z dnia 3 marca 1971 r. Kazimierz W. zbył odziedziczony spadek, w tym także spółdzielcze prawo do lokalu nr 20, powodowi, jednakże pozwana odmówiła przyjęcia powoda na członka spółdzielni, ponieważ zbywca, nie zgłaszając w ciągu roku od daty otwarcia spadku wniosku o przyjęcie go do spółdzielni, utracił - zgodnie z art. 150 § 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. nr 12, poz. 61) - prawo do lokalu, wobec czego dokonana cesja jest w tym zakresie bezskuteczna.W związku z tym powód wystąpił w dniu 21 maja 1971 r. na drogę procesu sądowego z żądaniem nakazania pozwanej przyjęcia go do spółdzielni w charakterze członka. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo po stwierdzeniu, że Kazimierz W., nie zgłaszając w terminie z art. 150 § 1 wniosku o przyjęcie go na członka pozwanej spółdzielni, utracił prawo do lokalu, nie mógł zatem "przenieść na powoda więcej praw, niż sam posiadał".Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, opartą na zarzucie naruszenia art. 147 i 150 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. oraz nienależytego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (art. 360 pkt 1 i 3 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Spółdzielcze prawo do lokalu członka spółdzielni budowlano-mieszkaniowej nabywa tylko ten z jego spadkobierców (ustawowych lub testamentowych), który uzyskał członkostwo spółdzielni (art. 147 § 1 w zw. z art. 138 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61). Wraz z uzyskaniem członkostwa spadkobierca nabywa prawo do lokalu ze skutkiem wstecznym (zgodnie z powołanym art. 147 § 1 - od daty otwarcia spadku). Nie oznacza to jednak, aby spadkobierca członka spółdzielni nie mógł - przed uzyskaniem członkostwa w spółdzielni (o które może w ogóle nie ubiegać się) - zbyć odziedziczonego prawa do lokalu w drodze zbycia spadku w całości lub w części (art. 1051 k.c.). Tego rodzaju ograniczenie co do objętego spadkiem (art. 902 § 1 k.c. w zw. z cyt. art. 147 § 1) spółdzielczego prawa do lokalu nie wynika ani z przepisów ustawy o spółdzielniach, ani z kodeksu cywilnego, przy czym prawa wynikające z dziedziczenia zbywca może lub nawet powinien (por. art. 1027 k.c.) wykazać stwierdzeniem nabycia spadku.2.Prawo spadkobiercy ubiegającego się o przyjęcie go w poczet członków spółdzielni wygasa, jeżeli wniosek o przyjęcie nie został złożony "w terminie jednego roku, licząc od daty śmierci spadkodawcy" (art. 160 § 1 zd. pierwsze powołanej ustawy). Jeżeli jest kilku spadkobierców, do zachowania prawa ubiegania się o przyjęcie w poczet członków wystarcza zgłoszenie w tym terminie wniosku o dział spadku (por. cyt. art. 150 § 1 zd. drugie, por. także art. 150 § 2, gdy prawo do lokalu przypada kilku zapisobiercom lub ustala obejmująca to prawo ustawowa wspólność majątkowa).Jeżeli jednak w wymienionym terminie rocznym spadkobierca, nawet nie zgłaszając wniosku o przyjęcie go do spółdzielni, dokona zbycia odziedziczonego prawa, prawo zgłoszenia wniosku (roszczenia) o przyjęcie w poczet członków przysługuje nabywcy, wstępującego w prawa zbywcy w zakresie wynikającym z umowy zbycia (art. 1053 k.c.).Samo jednak wystąpienie spadkobiercy w wymienionym terminie tylko o stwierdzenie nabycia spadku - bez zgłoszenia do spółdzielni wniosku o przyjęcie - nie stanowi o zachowaniu terminu z powołanego art. 150 § 1 zd. 1. Wynika to z treści tego przepisu, do stosowania zaś analogii z art. 150 § 1 zd. drugie ustawy (samo zgłoszenie wniosku o dział spadku jest już wystarczające) brak - wobec całkowitego w tym zakresie uregulowania sytuacji jedynego spadkobiercy - uzasadnionych podstaw. Skuteczne będzie również zbycie odziedziczonego prawa przez spadkobiercę po upływie rocznego terminu z cyt. art. 150 § 1, jeżeli tylko w tym terminie zgłosił on wniosek o przyjęcie w poczet członków. W tym wypadku, skoro spadkobierca zachował prawo do lokalu, czyniąc zadość wymaganiom powołanego przepisu, nabywca wstępuje w jego sytuację prawną (art. 1053 k.c.) i uzyskuje własne prawo do ubiegania się o przyjęcie do spółdzielni.Kazimierz W. wystąpił do pozwanej z - nie załączonym do akt sprawy - pismem z dnia 20 lutego 1968 r. w sprawie odziedziczonego spółdzielczego prawa do lokalu. Uzyskana informacja - z dnia 27 lutego 1968 r. - poza żądaniem stwierdzenia nabycia spadku i przytoczeniem przepisu statutu o skutkach wygaśnięcia prawa, nie zawierała żadnej wzmianki o prawie spadkobiercy do lokalu (warunkach jego uzyskania). Ustalenie zatem, że Kazimierz W. nie zgłosił wniosku o przyjęcie go do spółdzielni, jest, w sytuacji ewentualnego wprowadzenia go w błąd, dowolne, bez rozważenia okoliczności dotyczących postępowania pozwanej na skutek pisma z dnia 20 lutego 1968 r. W tym też zakresie materiał procesowy wymaga odpowiedniego uzupełnienia i zajęcia stanowiska co do istotnej treści powołanego pisma spadkobiercy.Jeżeliby pismo to stanowiło w istocie zgłoszenie - w celu zachowania spółdzielczego prawa do lokalu - wniosku o przyjęcie do spółdzielni (mając na względzie świadomie niepełną informację o uprawnieniach spadkobiercy), akt nabycia przez powoda prawa do lokalu z dnia 3 marca 1971 r. stanowiłby nabycie skuteczne.Z przytoczonych względów, wobec niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 pkt 5 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.