I CR 462/79

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w P. o 100.000 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 3 października 1979 r. uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 7 lipca 1977 r. Sąd Rejonowy w Warszawie zasądził od Jerzego K. na rzecz Zbigniewa W. kwotę 80.000 złotych tytułem odszkodowania za uszkodzenie samochodu powoda w czasie próby technicznej, przeprowadzonej w dniu 6 grudnia 1976 r. po naprawie dokonanej w warsztacie naprawczym pozwanego Jerzego K.W dniu 30 czerwca 1979 r. Jerzy K. wystąpił przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń z powództwem o zwrot kwoty 100.800 zł którą powód - jak twierdzi - wypłacił Zbigniewowi W. tytułem odszkodowania za uszkodzenie samochodu objętego ubezpieczeniem auto-casco.Pozwany PZU wnosił o oddalenie powództwa, uważając, że powód dochodzi świadczenia z ubezpieczenia AC w związku z uszkodzeniem samochodu, którego nie był posiadaczem w chwili powstania szkody.Wyrokiem z dnia 3 października 1979 r. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do kwoty 80.000 zł z odsetkami, wychodząc z założenia, że "żądanie powoda jest roszczeniem regresowym wynikającym z przepisów art. 828 pkt 6 ubezpieczenia auto-casco."W rewizji, opartej na zarzucie naruszenia § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lutego 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, pozwany wnosił o zmianę tego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i o przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybione są wywody skarżącego, które nawiązują do wyrażonego w odpowiedzi na pozew błędnego poglądu, co do podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. Powód dochodzi od pozwanego PZU nie świadczenia z ubezpieczenia auto-casco, lecz zwrotu kwoty pieniężnej, którą, jak twierdzi, zapłacił Zbigniewowi W. w celu naprawienia szkody objętej ubezpieczeniem AC. Dlatego niesłuszny jest zarzut naruszenia przepisu § 1 rozporządzenia RM z 1974 r. Wbrew odmiennej ocenie skarżącego, szkoda ta była następstwem próby technicznej w rozumieniu przepisu § 24 pkt 6 cyt. rozp. Próbę tę przeprowadził pracownik powoda po dokonaniu naprawy samochodu Zbigniewa W.Z mocy natomiast art. 381 k.p.c. należy z urzędu wziąć pod rozwagę, że w sprawie nie mają zastosowania przyjęte za podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia przepisy art. 828 k.c. i § 17 ogólnych warunków ubezpieczenia. Ma zaś zastosowanie przepis § 33 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. z 1974 r. Nr 46, poz. 274; zm.: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 1975 r. - zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160 i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1978 r. - zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. z 1978 r. Nr 1, poz. 1). Również i on nie mógł stanowić podstawy do całkowitego uwzględnienia powództwa. W przepisie bowiem § 31 rozp. wyrażona jest zasada, że zakład ubezpieczeń wypłaca świadczenia za szkodę objętą ubezpieczeniem auto-casco, nie czekając na wynik postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialności cywilnej za dany wypadek. Innymi słowy - świadczenie AC wypłaca się z reguły przed naprawieniem szkody przez sprawcę. W związku z tym z mocy § 33 ust. 1 rozp. przysługuje zakładowi ubezpieczeń w zasadzie pełny regres do sprawcy do wysokości zapłaconego świadczenia.Tak więc gdyby powód nie zapłacił poszkodowanemu kwoty 80.000 złotych i - co się z tym wiąże - nie uwolnił PZU od świadczenia z ubezpieczenia AC, musiałby tę kwotę zwrócić pozwanemu Zakładowi na podstawie cyt. § 33 ust. 1 rozp. Przez zapłacenie tej kwoty poszkodowanemu powód zapobiegł roszczeniom regresowym pozwanego PZU. Stąd wniosek, że ani nie doznał bezpodstawnego uszczerbku majątkowego, ani też nie doprowadził swoim kosztem do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego PZU. Gdyby więc pozwanemu Zakładowi przysługiwał względem powoda pełny regres, powództwo podlegałoby oddaleniu w całości. Można by zgodzić się z koncepcją, że powód wyrządził szkodę bezpośrednio posiadaczowi samochodu, a pośrednio Zakładowi Ubezpieczeń. Sui generis szkodą Zakładu jest konieczność wypłacenia świadczenia AC.Tę "szkodę" naprawił powód, wypłacając Zbigniewowi W. kwotę 80.000 złotych, gdyż przez to zwolnił pozwany Zakład od świadczenia AC na rzecz ubezpieczonego. Istnieje przeto współzależność między charakterem roszczeń poszkodowanego względem obu dłużników, aczkolwiek obejmuje ich tylko solidarność pozorna (in solidum). Pozwala to na poddanie wzajemnych roszczeń powoda jako sprawcy szkody, a pozwanego jako ubezpieczyciela - zasadzie z art. 376 § 1 k.c.Przytoczone zasady mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii, czy roszczenie powoda nie byłoby częściowo uzasadnione w związku z przewidzianym w ustępie drugim § 33 rozp. wyjątkiem od zasady pełnego regresu. Jeżeli bowiem szkoda objęta ubezpieczeniem AC została spowodowana nieumyślnie, wówczas - jak to wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 marca 1977 r. I CR 40/77 (OSNCP 1977/12 poz. 237) - roszczenie regresowe PZU przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę podlega ograniczeniom, przewidzianym w § 19 ust. 2 rozporządzenia z 1974 r. To dobrodziejstwo chroni nieumyślnego sprawcę szkody w przypadku "społecznie i gospodarczo uzasadnionych." Nie do przyjęcia byłby pogląd, aby nieumyślny sprawca szkody mógł korzystać z tego dobrodziejstwa w razie wypłacania świadczenia AC przez PZU, a miał być jego pozbawiony w wypadku, gdy sam zaspokoi poszkodowanego w kolejności wcześniejszej, niż to zakłada § 31 rozp. Zarówno zatem w pierwszym, jak i w drugim wypadku, w razie zaistnienia przesłanek w § 19 ust. 2 rozp., Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń należy się od powoda kwota nie wyższa niż 10.000 zł.Trzeba zatem stwierdzić, że powód jako sprawca szkody objętej ubezpieczeniem auto-casco, może dochodzić od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń zwrotu wypłaconej poszkodowanemu kwoty w wysokości, o jaką podlegałoby ograniczeniu roszczenie regresowe PZU z mocy § 19 ust. z w związku z § 33 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. z 1974 r. Nr 46, poz. 274; zm.: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 1975 r. - zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160 i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1978 r. - zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. z 1978 r. Nr 1, poz. 1).Sąd Wojewódzki w następstwie niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni prawa materialnego nie poczynił ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sporu w sposób zgodny z wyżej wskazanymi zasadami. W szczególności wymaga wyjaśnienia, czy powodowi przysługuje dobrodziejstwo z § 19 ust. 2 rozporządzenia. Tylko w wypadku odpowiedzi twierdzącej powództwa podlegałoby oddaleniu w zakresie kwoty nie wyższej niż 10.000 złotych.Z tych przyczyn należało z mocy art. 388 § 1 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.