II CR 478/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, E. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego C. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polmozbyt" w G. i Fabryce Samochodów "Polmo" w W. o wymianę samochodu na skutek rewizji pozwanej Fabryki Samochodów Osobowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 12 maja 1977 r.,rewizję oddalił i zasądził od pozwanej Fabryki Samochodów Osobowych na rzecz powoda kwotę 1.000 złotych tytułem kosztów procesu za II instancję.Uzasadnienie faktycznePowód Jerzy G. wytoczył przeciwko P.P. "Polmozbyt" powództwo, w którym domagał się z tytułu gwarancji wymiany nabytego samochodu Fiat 125 na nowy. W toku procesu została pozwana Fabryka Samochodów Osobowych "Polmo" w W.Wyrokiem z dnia 12 maja 1977 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku uwzględnił powództwo w stosunku do Fabryki Samochodów Osobowych, oddalił zaś je w stosunku do P.P. "Polmozbyt".Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:W dniu 21 sierpnia 1975 r. powód nabył za dewizy samochód osobowy marki "Fiat 125-p 1500". Na nabyty samochód uzyskał gwarancję, przy czym gwarantem była pozwana Fabryka Samochodów Osobowych. Wkrótce po nabyciu samochodu okazało się, że samochód ma szereg wad, a w szczególności wystąpiło niesprawne działanie silnika. Samochód był kilkakrotnie w ramach gwarancji naprawiany, jednakże bez rezultatu. Ostatecznie powód wycofał samochód z ruchu i wyrejestrował w wydziale komunikacji.Badanie samochodu przez biegłego wykazało, że ma on wiele usterek odnoszących się do nadwozia i silnika. Wady nadwozia biegły ujął w 7 punktach, natomiast gdy chodzi o silnik, dopatrzył się 11 usterek. Usterki stwierdzone w czasie oględzin samochodu przez biegłego istniały już wówczas, gdy u pozwanego "Polmozbytu" dokonywano naprawy, o czym świadczy to, że żadna z tych usterek od tamtej pory ani wcześniej nie była reperowana. Gdy chodzi o stwierdzony stan silnika, to w tym stanie samochód nie może być eksploatowany. Także gdy chodzi o nadwozie, to usterek nadwozia nie da się usunąć, a powodują one to, że w czasie jazdy są przeciągi, wlewa się deszcz, który powoduje niszczenie wnętrza, korozję nadwozia i pomniejsza komfort jazdy. Wady nadwozia są wadami fabrycznymi, musiały występować od samego początku i sposób eksploatacji nie miał na ich wystąpienie żadnego wpływu. Stan silnika i nadwozia kwalifikuje te części do wymiany, a w konsekwencji - ponieważ to są główne elementy samochodu - kwalifikuje samochód do wymiany.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał przede wszystkim za niezasadny zarzut braku legitymacji biernej po stronie pozwanej Fabryki. Fabryka ta bowiem była gwarantem, a przekazanie przez FSO w W. obowiązków z gwarancji Centrali Techniczno-Handlowej Motoryzacji "Polmozbyt" w W. i przedsiębiorstwom wojewódzkim "Polmozbyt" dotyczy napraw samochodu w okresie gwarancji, przyjmowania reklamacji i wewnętrznych rozliczeń z tytułu napraw. Świadczy o tym treść postanowień gwarancji oraz porozumienia z dnia 5.III.1975 r. Gdy chodzi o wymianę samochodu w okresie gwarancji, obowiązek ten zgodnie z art. 382 k.c. spoczywa na producencie, tj. na FSO.W tych warunkach oraz wobec tego, że chodzi o wady silnika i nadwozia samochodu, które nie dadzą się usunąć, powództwo o wymianę samochodu jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - w pełni uzasadnione. Orzeczenie o kosztach procesu w stosunku do P.P. "Polmozbyt" Sąd Wojewódzki oparł na art. 102 k.p.c.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła rewizją pozwana Fabryka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W pierwszym swym zarzucie strona skarżąca kwestionuje brak swej legitymacji biernej, powołując się na to, że jej obowiązki wynikające z gwarancji przejął na podstawie porozumienia "Polmozbyt". Zarzut ten jest nieuzasadniony, powoda bowiem nie wiążą porozumienia zawarte bez jego udziału, a wbrew dalszym twierdzeniom strony skarżącej powód nie wyraził przez odpowiednią adnotację w książce gwarancyjnej zgody na zmianę osoby gwaranta. Taka zgoda powoda z tej książki nie wynika. Tym samym nieuzasadniony jest dalszy zarzut naruszenia art. 194 § 1 k.p.c.Pełnomocnik pozwanej Fabryki na rozprawie w Sądzie Najwyższym już nie podtrzymywał zresztą powyższego zarzutu, lecz wyjaśnił, że istota zarzutu sprowadza się do innego twierdzenia, mianowicie że na podstawie gwarancji, jakiej udzielono powodowi, Sąd nie mógł nakazać wymiany samochodu, gdyż takie uprawnienie dla kupującego w ogóle w tej gwarancji nie było przewidziane.W podłożu tego zarzutu leży założenie, że strony mogą dowolnie układać treść gwarancji, a w szczególności że mogą kupującemu przyznać roszczenie gwarancyjne w mniejszym zakresie, aniżeli to wynika z przepisów k.c. o gwarancji (art. 377-502). Zalecenie to jest, oczywiście, trafne, przepisy o gwarancji bowiem mają dla obrotu powszechnego charakter norm iuris dispositivi. Wynika to zarówno z faktu, że źródłem gwarancji jest umowa (a więc że nie tylko jej zakres, ale także jej istnienie zależy od zgodnej woli stron), jak i z brzmienia art. 577 § 1 k.c., w myśl którego na gwarancie ciąży obowiązek usunięcia wad lub dostarczenia rzeczy wolnej od wad, ale tylko "w razie wątpliwości", tzn. tylko o tyle, o ile co innego nie wynika z treści gwarancji.Zgodne jest także z treścią gwarancji, jaką otrzymał powód, dalsze twierdzenie pozwanej Fabryki, że wśród uprawnień przysługujących powodowi z tytułu gwarancji nie jest wymienione uprawnienie do wymiany wadliwego samochodu na samochód wolny od wad. Jednakże mimo to tłumaczenie gwarancji, jaką strony zastrzegły, nie pozwala - zgodnie z zasadami współżycia społecznego i ustalonymi zwyczajami (art. 65 § 1 k.c.) - na przyjęcie stanowiska, w myśl którego powodowi nie przysługuje w żadnych okolicznościach prawo domagania się nowego samochodu w miejsce samochodu wadliwego. Nie pozwala na to treść § 4 dokumentu gwarancyjnego; w myśl mianowicie tego postanowienia gwarancja m.in. obejmuje bezpłatną wymianę zespołów lub podzespołów. Postanowienie to należy zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 65 k.c. rozumieć w ten sposób, że gdy wadliwe w stopniu nie nadającym się do naprawy okazują się nie wszystkie zespoły samochodu lub nawet przeważająca ich część (co już decyduje o wadliwości samochodu jako całości), kupujący może żądać dostarczenia nowego samochodu. Mijałoby się bowiem ze społeczno-gospodarczym celem gwarancji takie jej tłumaczenie, które pozwalałoby jedynie na wymianę oddzielnie wszystkich (lub przeważającej większości) zespołów zamiast wymiany całego samochodu.W świetle opinii biegłego taka właśnie sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej, dwa bowiem główne zespoły, tj. silnik i nadwozie, okazały się w tak poważnym stopniu wadliwe, ze nabyty przez powoda samochód nie nadawał się do użytku. W świetle więc tego, co wyżej powiedziano, powodowi przysługuje prawo domagania się wymiany nabytego samochodu na nowy.Sprzeczne z materiałem sprawy jest twierdzenie rewizji, że powód nie zgłaszał wad samochodu oraz że gdyby je zgłosił, to mogłyby być one usunięte. Całkowicie zgodne z wynikami postępowania dowodowego jest odmienne ustalenie Sądu Wojewódzkiego. Sąd ten mianowicie - kierując się opinią biegłego - ustalił, że praktycznie nie było można naprawić ani nadwozia, ani silnika tak, aby były one w pełni sprawne. Potwierdza to zresztą w pełni fakt, że mimo wielokrotnych napraw nie zdołano wad samochodu usunąć.Nie ma wreszcie znaczenia okoliczność, że powód, dbający przede wszystkim o wady zasadnicze (które zresztą powodowały, że używanie samochodu mogło być niebezpieczne), tzn. przede wszystkim o wady silnika, nie zwracał uwagi w czasie swoich bytności na stacji obsługi na wady, które bezpośrednio nie były w takim stopniu dokuczliwe, tzn. na niektóre braki nadwozia. Brak z jego strony w tym zakresie reklamacji mógłby mieć znaczenie dla sprawy tylko wtedy, gdy nie reklamowane wady mogły być - w razie ich zgłoszenia - usunięte. Jak to jednak już zaznaczono, w świetle opinii biegłego także wady nadwozia nie nadawały się do usunięcia.W tych warunkach, skoro zarzuty rewizji okazały się chybione, a Sąd Najwyższy nie dopatruje się w rozumowaniu Sądu I instancji i w postępowaniu przed tym sądem takich uchybień, które podlegałyby uwzględnieniu z urzędu, rewizję pozwanej Fabryki należało z mocy art. 387 k.p.c. oddalić.