I PR 36/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: J. Sokołowski, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zdobysława M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w C. o odprawę pośmiertną, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 29 lutego 1980 r.zmienił zaskarżony wyrok o tyle, że zasądził od pozwanej Kopalni na rzecz powoda kwotę 27.000 zł z 8% od dnia 28 sierpnia 1979 r.; oddalił rewizję w pozostałej części i zniósł między stronami koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanej Kopalni odprawy pośmiertnej przewidzianej w art. 23 układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego z dnia 1 stycznia 1975 r. w związku ze śmiercią jego syna w tejże Kopalni na skutek wypadku przy pracy.Sąd Wojewódzki po przyjęciu sprawy do rozpoznania w trybie art. 18 k.p.c. oddalił powództwo, a rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach i wynikających z nich wnioskach.Syn powoda Jarosław M. zatrudniony był w pozwanej Kopalni, gdzie w dniu 15.V.1979 r. uległ wypadkowi przy pracy i zmarł na skutek obrażeń doznanych w czasie tego wypadku. Do chwili śmierci, będąc stanu wolnego, mieszkał i prowadził wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami. W związku ze śmiercią syna rodzice otrzymali odszkodowanie w kwocie 35.000 zł i jego dwumiesięczne wynagrodzenie na pokrycie kosztów pogrzebu.Powód jest rencistą i pobiera rentę inwalidzką III grupy w wysokości 5.000 zł miesięcznie, z której utrzymuje się wraz z żoną.W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie budzi wątpliwości, że powód nie należy do kręgu osób, które mają prawo do odprawy pośmiertnej przewidzianej w art. 93 k.p. Powyższy przepis uznaje za uprawnionych do otrzymania odprawy pośmiertnej inne osoby poza małżonkami, jeżeli spełniają one warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym. Z uwagi na wysokość pobieranej przez powoda renty inwalidzkiej nie może on być uznany za pozostającego na utrzymaniu syna w rozumieniu omawianych przepisów.Nie ma również podstaw do innego ujmowania kręgu osób uprawnionych do odprawy pośmiertnej z art. 23 układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego, gdyż wobec nieuregulowania tej kwestii w układzie obowiązują w tym przedmiocie przepisy kodeksu pracy, które w art. 93 nie dają powodowi takich uprawnień i dlatego powództwo jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.W złożonej rewizji powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niespornym jest między stronami, że zmarły w dniu 21.V.1979 r. na skutek wypadku przy pracy w pozwanej Kopalni syn powoda - prowadził wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i zarabiał 9.000 zł miesięcznie.W rozpoznawanej sprawie powód dochodzi odprawy pośmiertnej przewidzianej w art. 23 układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego z dnia 1 stycznia 1975 r., którego treść zawarta w protokole dodatkowym nr 27/PW z dnia 24.III.1979 r. została dostosowana do przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Z przepisu tego wynika, że członkom rodziny pracownika zmarłego wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje odprawa pośmiertna w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia - niezależnie od odprawy przewidzianej w art. 93 § 1 k.p.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10.VII.1979 r. I PRN 78/79, przepisy art. 23 układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego i art. 93 § 1 k.p. dotyczące odprawy pośmiertnej stanowią dwie samodzielne i niezależne od siebie podstawy wypłaty przewidzianych w nich świadczeń.Odprawa pośmiertna, której dochodzi powód, przewidziana w art. 23 cytowanego układu łączy się ze śmiercią pracownika w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, natomiast odprawa pośmiertna przewidziana w art. 93 § 1 k.p. przysługuje osobom uprawnionym w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w okresie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby (OSNCP 1980, z. 1, poz. 12).Artykuł 23 układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego z dnia 1 października 1975 r. w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 27/PW z dnia 24 marca 1979 r. nie w skazuje, kogo należy uważać za członka rodziny - uprawnionego do odprawy pośmiertnej po zmarłym pracowniku na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.Ponieważ źródłem tej odprawy pośmiertnej jest wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, trzeba zatem w tym przedmiocie odpowiednio stosować pokrewne przepisy ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r., które pojęcie członka rodziny uprawnionego do świadczeń z tej ustawy wyjaśnia w art. 12.Z art. 12 ust. 2 pkt 3 tej ustawy wyraźnie wynika, że za członków rodziny uprawnionych do świadczeń uważa się m.in. rodziców - jeżeli w dniu śmierci pracownika prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe - a taki warunek w odniesieniu do powoda i jego żony został w rozpoznawanej sprawie spełniony. Za taką interpretacją osób uprawnionych do odprawy pośmiertnej z art. 23 układu z 1975 r. przemawia to, że w obowiązującym obecnie art. 23 tegoż układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego z dnia 1 lutego 1980 r. nastąpiło sprecyzowanie kręgu tych osób, podobnie jak w art. 12 ustawy wypadkowej z 1975 r.Nietrafne jest zatem stanowisko Sądu I instancji powołujące się w tym przedmiocie na art. 93 § 3 k.p., co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia powództwa w całości. Zacieśnienie bowiem kręgu osób uprawnionych do odprawy pośmiertnej, o którą chodzi w sprawie, do osób uprawnionych w art. 93 § 3 k.p. nie może mieć zastosowania z uwagi na to, że odprawa ta przysługuje tylko na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i jest uregulowana w sposób szczególny. Dlatego też w świetle powyższych stwierdzeń i wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego powód jest uprawniony do odprawy pośmiertnej w związku ze śmiercią syna na skutek wypadku przy pracy.Jeżeli chodzi o wysokość tej odprawy, to zgodnie z art. 13 ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r., która - jak wyżej podkreślono - ma tutaj odpowiednie zastosowanie, a co znajduje również wyraz w art. 23 układu z dnia 1 lutego 1980 r. powodowi przysługuje tylko połowa tej odprawy, tj. kwota 27.000 zł (9.000 x 3), dlatego co do drugiej połowy odprawy żądanej przez powoda powództwo jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.Z odrębnym natomiast roszczeniem o pozostałą kwotę 27.000 zł może wystąpić matka zmarłego pracownika, a żona powoda, która ma taki sam tytuł do połowy odprawy pośmiertnej jak powód.Z powyższych względów i mając na uwadze, że w sprawie zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego - gdyż stan faktyczny był między stronami niesporny - Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1, art. 387 i art. 100 k.p.c. orzekł jak w sentencji.