III PZP 2/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Dębicka.Sędziowie SN: A. Szczurzewski, T. Szymanek (spr.).Protokolant: R. Bzowska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: K. Dłużniewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku Wiesławy Z. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Lokomotywownia w Ł. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 lutego 1978 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt I P 1865/77, do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych1. "czy przedmiotami osobistego użytku w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych są posiadane przez pracownika w chwili wypadku pieniądze?",2. "czy i w jakim zakresie przysługuje w razie śmierci pracownika wskutek wypadku przy pracy odszkodowanie, w związku z całkowitą utratą lub zniszczeniem posiadanych przez niego w chwili wypadku pieniędzy (w razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze)",powziął następującą uchwałę:Odszkodowanie, przewidziane w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) za przedmioty utracone lub uszkodzone wskutek wypadków przy pracy, nie obejmuje pieniędzy.Uzasadnienie faktyczneMąż wnioskodawczyni zatrudniony jako maszynista kolejowy PKP, zginął w dniu 4 sierpnia 1977 r. w wypadku przy pracy.Wnioskodawczyni wraz z dzieckiem otrzymała w związku z tym wypadkiem odszkodowanie przewidziane przepisami ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) oraz rodzinną rentę wypadkową.W sprawie niniejszej wnioskodawczyni domaga się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 5.000 zł, posiadanej przez zmarłego męża w chwili wypadku przy pracy, lecz zniszczonej na skutek spalenia lokomotywy.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy pozwanym Przedsiębiorstwie oddaliła wniosek.Przy rozpoznaniu sprawy przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na skutek odwołania wnioskodawczyni od powyższego orzeczenia komisji rozjemczej, powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które to zagadnienie Sąd ten przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 29 ust. 1 ustawy wypadkowej pracownikowi, który doznał wskutek wypadku przy pracy uszczerbku na zdrowiu, przysługuje odszkodowanie za utratę lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku oraz przedmiotów niezbędnych do wykonywania pracy. Przedmiotami osobistego użytku są bowiem tylko rzeczy, które ze swej istoty i przeznaczenia służą wyłącznie danej osobie i w opinii otoczenia są właśnie z tą osobą najściślej związane, jak np. bielizna, ubranie, obuwie itp.O charakterze przedmiotów przeznaczonych do zaspokojenia osobistych potrzeb pracownika decyduje nie tylko ich rodzaj - potrzeby natury materialnej - ale również potrzeby natury duchowej. Przy takim rozumieniu osobistych potrzeb pracownika krąg przedmiotów służących do ich zaspokojenia, w stosunku do wymienionych wyżej, znacznie się zwiększy i obejmuje również: obrączkę, pierścionek, zegarek, łańcuszek.Jednakże językowa wykładnia art. 29 ust. 1 ustawy wypadkowej nie daje podstaw do wyrażenia zapatrywania, że przedmiotami osobistego użytku - w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu - są również pieniądze posiadane przez pracownika w chwili wypadku przy pracy i zniszczone lub utracone w związku z tym wypadkiem. Przeciwko takiej wykładni pojęcia przedmiotów osobistego użytku i niezbędnych do wykonywania zawodu przemawia treść art. 30 ustawy wypadkowej. Z przepisu tego bowiem wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że przedmiotami, za które przysługuje pracownikowi lub jego członkom rodziny odszkodowanie nie mogą być pieniądze.Pieniądz jest szczególnym dobrem. Pełni w naszych warunkach funkcję miernika wartości ogólnego środka wymiany i środka płatniczego, nie może natomiast być uważany za przedmiot osobistego użytku lub przedmiot potrzebny do wykonywania zawodu w znaczeniu użytym w art. 29 ust. 1 ustawy wypadkowej.W świetle powyższego zapatrywania art. 29 ust. 1 ustawy wypadkowej nie stanowi podstawy do dochodzenia przez pracownika lub członów jego rodziny odszkodowania za utratę lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przy pracy pieniędzy.Nie oznacza to jednak, że roszczenie tych osób nie doznaje ochrony prawnej. Mogą one - zdaniem Sądu Najwyższego - dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p.) i bez narażenia się na zarzut z art. 39 ustawy wypadkowej.Przepis ten statuuje zasadę, że świadczenia określone w ustawie stanowią zaspokojenie wszelkich roszczeń, ale tylko z tytułu uszczerbku na zdrowiu albo z tytułu śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Tymczasem roszczenie objęte pozwem nie podpada pod dyspozycję art. 39 ustawy wypadkowej.Z tych przyczyn na przedstawione zagadnienie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.