III CZP 96/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: W. Bryl (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie wszczętej z urzędu przez Państwowe Biuro Notarialne w Cz. z udziałem Jerzego K. o wymiar opłat sądowych i notarialnych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie postanowieniem z dnia 20 listopada 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."1) Czy sąd wojewódzki, rozpoznający na podstawie art. 9 § 2 prawa o notariacie zażalenie na postanowienie państwowego biura notarialnego w przedmiocie wymiaru dodatkowych opłat sądowych i notarialnych, jest władny rozpoznawać także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia takiego zażalenia;2) w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, kto jest uprawniony do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia takiego zażalenia?"uchwalił:Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie państwowego biura notarialnego w przedmiocie opłat sądowych i notarialnych w postępowaniu wieczystoksięgowym należy do tego biura.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego: Jerzy K. aktem notarialnym nabył w drodze darowizny nieruchomość. Państwowe Biuro notarialne postanowieniem z dnia 29.VIII.1978 r. nakazało ściągnąć od obdarowanego brakującą opłatę sądową i notarialną w kwocie 1.000 zł.Na to postanowienie obdarowany wniósł zażalenie w spóźnionym terminie. Zażalenie to zostało przedstawione przez Państwowe Biuro Notarialne Sądowi Wojewódzkiemu, któremu przy rozpoznaniu zażalenia nasunęło się wyżej wskazane pytanie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Postępowanie wieczystoksięgowe, na gruncie którego wynikła wątpliwość Sądu Wojewódzkiego, zostało przekazane ustawą z dnia 16 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 278) państwowym biurom notarialnym (art. 1 ustawy). Wszystkie więc czynności, jakie wiążą się z prowadzeniem ksiąg wieczystych załatwiają państwowe biura notarialne, a środki odwoławcze od postanowień i zarządzeń państwowych biur notarialnych w sprawach objętych wymienioną ustawą rozpoznaje Sąd Wojewódzki jako II instancja. Zasada ta wynika z treści art. 6 ust.1 wymienionej ustawy. Również pobieranie opłat należy w wymienionych sprawach do właściwości państwowych biur notarialnych, które orzekają w tych sprawach jako I instancja (art. 9 ustawy z dnia 25 maja 1951 r. prawo o notariacie - tekst jedn.: Dz. U. z 1963 r. Nr 19, poz. 106 z późn. zm.). Według art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 1964 r. państwowe biuro notarialne w zakresie prowadzenia ksiąg wieczystych stosuje odpowiednio przepisy dotychczas regulujące te czynności przy zachowaniu przepisów tej ustawy. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie wieczystoksięgowe należy prowadzić, jeżeli ustawa inaczej nie stanowi, według zasad obowiązujących w postępowaniu nieprocesowym (art. 56 dekretu z dnia 11 października 1946 r. prawo o księgach wieczystych - Dz. U. Nr 57, poz. 320 z późn. zm.), do którego stosuje się normujące ten tryb postępowania przepisy ogólne k.p.c. (art. 506-525 k.p.c.) z wyjątkami wynikającymi z prawa o księgach wieczystych oraz przepisów związkowych.Z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika, że temuż Sądowi znana jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21.IV.1971 r. (III CZP 19/71 - OSNCP 1971, z. 10, poz. 172) według której w postępowaniu księgowowieczystym wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego rozpoznaje państwowe biuro notarialne, w którym postępowanie takie jest prowadzone. Sąd Wojewódzki nie kwestionuje wyrażonego w wymienionej uchwale poglądu prawnego, że przepis art. 171 k.p.c., który w drodze wyjątku od zasady wyrażonej w art. 148 k.p.c. rozpoznawania spraw na rozprawie zezwala na wydanie na posiedzeniu niejawnym postanowienia o odrzuceniu spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego wniosku o przywrócenie terminu, nie ma zastosowania w postępowaniu nieprocesowym, gdyż w postępowaniu tym nie można rozpoznać wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia środka odwoławczego na posiedzeniu niejawnym. W myśl bowiem art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się do innych rodzajów postępowań jedynie odpowiednio, a więc z uwzględnieniem odmienności obowiązujących w nich zasad. W postępowaniu nieprocesowym stosownie do art. 514 § 1 k.p.c. rozprawa jest konieczna tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. Skoro więc regułą jest w postępowaniu nieprocesowym rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym, a nie ma przepisu, który by przewidywał konieczność rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej na rozprawie, należy przyjąć, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma przeszkód do rozpoznania takiego wniosku na posiedzeniu niejawnym. Trafność wymienionej uchwały podziela skład udzielający odpowiedzi w tej sprawie. Sąd Wojewódzki ma jednak wątpliwości, czy sprawa wyznaczenia opłaty notarialnej i obowiązku jej uiszczenia jest sprawą z zakresu spraw księgowowieczystych i czy wobec tego zasada wypowiedziana w wymienionej uchwale mogłaby być w takim przypadku stosowana.Rozważając podniesioną wątpliwość, czy pobranie przez państwowe biuro notarialne opłaty notarialnej jest sprawą należącą do postępowania z zakresu ksiąg wieczystych, należy mieć na uwadze, od jakiej czynności notarialnej opłata jest pobierana. Posługując się wykładnią funkcjonalną przy stosowaniu odpowiednich przepisów, należy przyjąć, że jeżeli treścią aktu notarialnego jest przeniesienie, ustanowienie, zmiana lub zniesienie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej i wpis danego prawa do księgi wieczystej, to wówczas pobieranie zarówno opłaty notarialnej, jak i opłaty sądowej związanej z wpisem tego prawa są ze sobą tak ściśle związane, że należy je uznać za należące do spraw z zakresu postępowania księgowowieczystego.Przyjęcie poglądu, że pobieranie w takim przypadku opłaty notarialnej nie jest sprawą z zakresu spraw księgowowieczystych, a pobranie opłaty sądowej od wpisu takiego prawa do księgi wieczystej należy do zakresu tych spraw, prowadziłoby do wniosku, że w jednej i tej samej sprawie do rozpoznania wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia opłaty notarialnej właściwy byłby sąd, natomiast sprawa opłat sądowych wiążących się z wpisem danego prawa do księgi wieczystej należałaby do właściwości państwowego biura notarialnego. Tego rodzaju rozwiązanie jako nieprzydatne dla praktyki jest z wyżej podanych względów nie do przyjęcia.