I PZP 55/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, St. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Oborskiego, w sprawie z wniosku Jadwigi M. i 4 innych, przeciwko Fabryce Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej "E." w Ł. o wypłatę dodatku za pracę w warunkach niebezpiecznych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 10 października 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"I. Czy i w jaki sposób może mieć zastosowanie art. 18 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego dla pracownika płatnego miesięcznie, który otrzymuje już wynagrodzenie według najwyższej stawki zaszeregowania przewidzianej w taryfikatorze kwalifikacyjnym dla zajmowanego przez niego stanowiska i dochodzi obecnie ustalenia jego wynagrodzenia na podstawie powołanego wyżej przepisu układu zbiorowego;II. Czy wewnętrzne zarządzenie dyrektora ustalające dolną granicę wynagrodzenia dla zatrudnionych w fabryce inżynierów jest źródłem prawa podmiotowego dla pracowników i daje im uprawnienie do żądania ustalenia wynagrodzenia przy uwzględnieniu tej minimalnej kwoty wskazanej w zarządzeniu?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychpodjął następującą uchwałę:1) Przepis art. 18 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r. określający wysokość wynagrodzenia pracowników płatnych miesięcznie zatrudnionych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych nie ma zastosowania do pracowników otrzymujących wynagrodzenie według stawki odpowiadającej najwyższej grupie zaszeregowania przewidzianej dla zajmowanych przez nie stanowisk; 2) Zarządzenie dyrektora przedsiębiorstwa, skierowane do komórek organizacyjnych tego przedsiębiorstwa i określające kwotę minimalnego wynagrodzenia dla danej kategorii pracowników, nie stanowi dla nich podstawy roszczeń o wypłatę wynagrodzenia w tej wysokości. Uzasadnienie faktyczneIW myśl art. 18 ust. 1 układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r. przy pracach wykonywanych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych - pracownikom wynagradzanym godzinowo przysługuje dodatkowa zapłata za każdą godzinę pracy przepracowaną w tych warunkach. Wysokość dodatków oraz zasady ich wypłacania określają załączniki nr 2 i 22 do wymienionego układu zbiorowego pracy. Przepis ten nie budzi wątpliwości i uznawany jest powszechnie za podstawę do roszczeń pracowników o wypłatę przewidzianego w nim dodatkowego wynagrodzenia.Natomiast w praktyce zakładów pracy oraz orzecznictwie organów rozpoznających spory pracownicze powstała wątpliwość co do stosowania i zasięgu art. 18 ust. 2 powołanego układu zbiorowego pracy. Według tego przepisu przy pracach wykonywanych przez pracowników płatnych miesięcznie w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych - wynagrodzenie powinno być ustalone w ramach obowiązującej tabeli płac na poziomie wyższym od wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na pozostałych analogicznych stanowiskach w danym przedsiębiorstwie. W wyroku z dnia 13.I.1977 r. (I PR 7/77) oraz w wydanym przez skład 7 sędziów wyroku z dnia 27.VII.1977 r. (V PRN 2/77) Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu, że rozważany przepis nie ma charakteru roszczeniowego i stanowi jedynie dyrektywę adresowaną do kierownika zakładu pracy w przedmiocie stosowania określonej polityki płacowej w odniesieniu do wynagradzanych miesięcznie pracowników zatrudnionych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych. W świetle art. 238 pkt 2 k.p. układ zbiorowy pracy określa szczegółowo warunki wynagradzania pracowników i jego postanowienia w tym przedmiocie nie mogą być uważane za instrukcję dla kierowników zakładów pracy. Brak jest zatem podstaw do odmiennej interpretacji znaczenia prawnego rozważanego przepisu w porównaniu do art. 18 ust. 1 powołanego układu zbiorowego pracy, zwłaszcza że za równym traktowaniem obu kategorii pracowników przemawia ten sam wzgląd merytoryczny w postaci wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych. W konsekwencji, jeżeli pracownik płatny miesięcznie, zatrudniony w tego rodzaju warunkach, wykaże, że wynagrodzenie jego nie odpowiada wysokości wynikającej z art. 18 ust. 2 wymienionego układu - ma prawo domagania się zapłaty różnicy wynagrodzenia między wynagrodzeniem mu wypłacanym a należnym według tego przepisu. Nie będzie to spór o ustalenie nowych warunków wynagrodzenia w rozumieniu art. 250 pkt 5 k.p., lecz o zapłatę wynagrodzenia należnego stosownie do obowiązujących przepisów.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższe stanowisko.Już w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku składu 7 sędziów w dniu 27 lipca 1977 r. IV PRN 2/77 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ustalone na wyższym poziomie od wynagrodzenia pozostałych pracowników zatrudnionych na analogicznych stanowiskach wynagrodzenie pracowników płatnych miesięcznie zatrudnionych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych mieścić się musi, zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 18 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego, w ramach obowiązującej tabeli płac. Nie może zatem na jego podstawie dochodzić wyższego wynagrodzenia pracownik zaszeregowany do najwyższej grupy przewidzianej w tabeli zaszeregowań dla zajmowanego przez niego stanowiska. Przekroczenie powyższej granicy wynagrodzenia oznaczałoby ustalenie nowej stawki wynagrodzenia, do czego organy rozpoznające spory pracownicze nie są uprawnione.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na pytanie prawne odpowiedzi sformułowanej w punkcie 1 niniejszej uchwały.IIŹródłem roszczeń pracownika do wynagrodzenia w określonej wysokości są przepisy płacowe wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 70 k.p. bądź w przepisach szczególnych oraz układy zbiorowe (art. 238 pkt 2 k.p.). Jeżeli zakreślają one dolną i górną granicę wynagrodzenia, konkretyzacja jego wysokości w zakreślonych granicach następuje w drodze umowy między stronami. Zarządzenie kierownika zakładu pracy skierowane do komórek organizacyjnych tego zakładu i określające kwotę minimalnego wynagrodzenia dla danej kategorii pracowników nie mieści się w powyższym systemie źródeł prawa podmiotowego do wynagrodzenia. Nie jest ono bowiem adresowane do pracowników, wobec czego nie może być traktowane jako oferta zatrudnienia za wynagrodzeniem w wysokości określonej w tym zarządzeniu, która na skutek wyraźnego lub dorozumianego przyjęcia przez pracownika staje się składnikiem umowy o pracę. Zarządzenie takie ma więc charakter wyłącznie instrukcyjny i pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia w wysokości określonej w tym zarządzeniu, jeżeli zostanie mu ono personalnie przyznane. W niniejszej sprawie zarządzenie nr 2 dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa z dnia 18 stycznia 1977 r. określające wysokość minimalnego wynagrodzenia inżynierów na wysokość 3.700 zł miesięcznie wydane zostało z odwołaniem się do § 1 ust. 1 pkt 4 zarządzenia nr 15 Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 30 kwietnia 1976 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach i innych jednostkach organizacyjnych resortu przemysłu maszynowego przyjmującego "jako kierunkową wytyczną", aby wynagrodzenie pracowników z wyższym wykształceniem technicznym ustalone było na poziomie nie niższym od średniej płacy w przedsiębiorstwie. Również powyższa okoliczność przemawia za instrukcyjnym charakterem wymienionego zarządzenia.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy na drugie pytanie przedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych udzielił negatywnej odpowiedzi.