II CR 148/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz.Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), S. Kwiatkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kopalni i Zakładów Przetwórczych Siarki T. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w B. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 16 listopada 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneRoszczenie strony powodowej dotyczy przewoźnego za nadane w październiku 1976 r. przesyłki siarki. Strona ta domaga się zasądzenia od pozwanego PKP 373.741 zł z tytułu różnicy pomiędzy przewoźnym pobranym przez PKP według tabeli A taryfy towarowej a przewoźnym według tabeli B tej taryfy, należnym za przewóz przesyłek całopociągowych.Stosownie do ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego art. 7 § 2 umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (SMGS), ogłoszonej w Dz. T. i Z. K. z 1966 r., Nr 7, poz. 35, stanowi, że na podstawie uprzedniego uzgodnienia pomiędzy kolejami uczestniczącymi w przewozie dopuszcza się przewóz za jednym listem przewozowym całego pociągu jednolitego towaru, jeżeli pociąg przeznaczony jest do jednej stacji przeznaczenia i dla jednego odbiorcy. Z dniem 1.I.1976 r. weszły w życie dwa zarządzenia Ministra Komunikacji, mianowicie - załącznik nr 7a obejmujący przepisy o przewozie przesyłek całopociągowych oraz zarządzenie w sprawie wprowadzenia w życie nowej taryfy towarowej (Dz. T. i Z. K. z 1975 r. Nr 26, poz. 139 i Nr 11, poz. 49). Tabela B tej taryfy przewiduje za przewóz przesyłek całopociągowych przewoźne o 20% niższe.Twierdzenie strony powodowej, że już we wrześniu 1975 r. podała ona Dyrekcji PKP dane na 1976 r. w celu opracowania rozkładu jazdy stanowi próbę nieuzasadnionego przerzucenia obowiązków na PKP. Strona powodowa powinna za pośrednictwem stacji nadania PKP wystąpić z wnioskiem do kolei zagranicznej o wyrażenie zgody na przewozy całopociągowe. Strona powodowa jedynie domagała się od stacji nadania przyjmowania przesyłek za jednym listem przewozowym dla całego pociągu, czemu stacja ta sprzeciwiała się. W tych okolicznościach strona powodowa wystawiła listy przewozowe na każdy wagon (bezpośrednio), potwierdzając zawarcie umowy przewozu poszczególnymi wagonami. Gdy więc przewoźne należy się według tabeli A taryfy, powództwo ulega oddaleniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji strony powodowej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Według brzmienia art. 7 § 2 SMGS (Dz. T. i Z. K. z 1966 r., Nr 7, poz. 35) uprzedniego uzgodnienia przewidzianego w tym przepisie dokonują koleje uczestniczące w przewozie. Oznacza to, że adresatem normy zawartej w art. 7 § 2 SMGS, tj. obowiązku uprzedniego uzgodnienia, jest kolej PRL oraz inna kolej uczestnicząca w przewozie międzynarodowym, a nie inny podmiot niż koleje. Takie określenie adresatów obowiązku wypływa zresztą z charakteru umowy SMGS, która została podpisana tylko pomiędzy zarządami kolejowymi i nie podlega ani ratyfikacji, ani ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, i stąd nie można nałożyć tego obowiązku na inny podmiot niż koleje. Również adresatem norm zawartych w zarządzeniu Ministra Komunikacji - załącznik nr 7a - obejmującym przepisy o przewozie przesyłek całopociągowych (Dz. T. i Z. K. z 1975 r. Nr 26, poz. 139) oraz w zarządzeniu w sprawie wprowadzenia w życie nowej taryfy towarowej (Dz. T. i Z. K. z 1975 r. Nr 11, poz. 49), a tym samym - i adresatem obowiązków zawartych w tych normach - są PKP, a nie inny podmiot. Nie ma zaś żadnego przepisu, który by realizację obowiązków nałożonych na PKP przez art. 7 § 2 SMGS oraz przez dwa wymienione zarządzenia Ministra Komunikacji uzależniał od szczególnej procedury. W szczególności nie ma przepisu, którego adresatem byłby kontrahent PKP i który by realizację rozważanych obowiązków PKP uzależniał od wniosku tego kontrahenta.Przeto jeżeli we wrześniu 1975 r. strona powodowa przedstawiła PKP materiał faktyczny co do przewozu przesyłek w celu opracowania przez PKP rozkładu jazdy, a materiał ten wystarczyłby do oceny, że przewozy przesyłek zaplanowane przez stronę powodową po dniu 1.I.1976 r. odpowiadają wymaganiom art. 7 § 2 SMGS, a także - wymaganiom zarządzenia obejmującego przepisy o przewozie przesyłek całopociągowych, to tym samym strona powodowa zgłosiłaby PKP te przewozy, powstałby więc obowiązek PKP przystąpienia do uzgodnienia przewidzianego w art. 7 § 2 SMGS z wchodzącą w rachubę koleją mającą uczestniczyć w przewozie międzynarodowym, a po dokonaniu tego uzgodnienia, przy uwzględnieniu dyspozycji art. 386 k.c., PKP byłyby obowiązane zawierać ze stroną powodową umowy przewozu za jednym listem przewozowym i za przewoźnym według tabeli B taryfy kolejowej, tj. niższym. Co się tyczy dnia, od którego PKP byłyby obowiązane zawierać te umowy, to należy podnieść, że celem vacation legis danego aktu normatywnego jest przygotowanie do jego wejścia w życie. Otóż z dniem 20.XII.1975 r. nastąpiło ogłoszenie zarządzenia obejmującego przepisy o przewozie przesyłek całopociągowych. Gdyby więc w dniu 20.XII.1975 r. PKP dysponowały materiałem faktycznym, o którym mowa, a materiał ten dotyczyłby danej kolei uczestniczącej w przewozie międzynarodowym, to niezwłocznie po tej dacie PKP powinny były rozpocząć z tą koleją rokowania co do uzgodnienia przewidzianego w art. 7 § 2 SMGS. W toku rokowań PKP byłyby obowiązane do należytej staranności określonej - przy uwzględnieniu obowiązku szczególnej ochrony mienia społecznego - w art. 355 k.c. Dniem, od którego PKP byłyby obowiązane zawierać ze stroną powodową umowy przewozu za jednym listem przewozowym i niższym przewoźnym, byłby dzień, w którym doszłoby do uzgodnienia przewidzianego w art. 7 § 2 SMGS z koleją uczestniczącą w przewozie międzynarodowym, gdyby PKP rozpoczęły rokowania w wyżej wspomnianym właściwym dniu i prowadziłyby je z wymienioną starannością.W myśl art. 3 ust. 2 ustawy o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym (Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 183), arbitraż ten nie rozpoznaje sporów o roszczenia z tytułu przewozów w komunikacji międzynarodowej za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi, jeżeli stroną w sporze jest przewoźnik. W sprawie chodzi o komunikację międzynarodową, strona powodowa nadała przesyłki za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi, a pozwanym jest przewoźnik. Pozostaje więc jedynie kwestia, czy chodzi w niej o roszczenie z tytułu przewozów. Otóż, jeśliby strona powodowa dostarczyła PKP materiał faktyczny dotyczący zaplanowanych przewozów przesyłek, odpowiadający stosownym wymaganiom, to PKP byłyby obowiązane zawierać ze stroną powodową inne umowy przewozu niż te, które zawarły z tą stroną, i to od dnia, w którym doszłoby do uzgodnienia przewidzianego w art. 7 § 2 SMGS, gdyby PKP uczyniły wszystko co do nich należy w celu doprowadzenia do tego uzgodnienia. Roszczenie zaś oparte na tym, że PKP powinny były zawierać inne umowy niż te, które zawarły, w szczególności - za niższym przewoźnym, i dlatego obowiązane są zwrócić nadwyżkę pobranego przewoźnego jest również roszczeniem z tytułu przewozów w rozumieniu art. 3 ust. 2 powołanej ustawy. Tym samym, sprawa nie należy do właściwości arbitrażu gospodarczego, lecz do jej rozpoznania powołany jest sąd powszechny (art. 2 k.p.c.).Na tle wyżej przedstawionej wykładni stanowisko Sądu Wojewódzkiego narusza prawo materialne. Skoro zaś z punktu widzenia tej wykładni brak w sprawie ustaleń, zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy (art. 388 § 1 k.p.c.).