I CZ 116/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Dąbrowski, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Zakładów Elektroniki Motoryzacyjnej "Zelmot" w W. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Dyrekcja Rejonowa Kolei Państwowych w W. o 185.400 zł na skutek zażalenia powodowych Zakładów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 12 maja 1980 r.uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneZakłady Elektroniki Motoryzacyjnej w W. otrzymały od kontrahentów zagranicznych przesyłki towarowe pochodzące z przewozu w komunikacji międzynarodowej za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi za pośrednictwem Polskich Kolei Państwowych. Kolej uznała, że wagony, w których przesyłki te nadeszły, zostały przez "Zelmot" rozładowane z opóźnieniem. W związku z tym naliczyła kary za przestój wagonów i zainkasowała z tego tytułu, jak twierdzi odbiorca, kwotę 282.810 zł z jego konta.Uznając wymierzenie części tych kar za bezpodstawne, Zakłady Elektroniki wystąpiły przeciwko PKP, reprezentowanym przez Dyrekcję Rejonową Kolei Państwowych w Warszawie z powództwem o zwrot z pobranej kwoty 185.400 zł z odsetkami.Pozwane Koleje uznały roszczenie w zakresie kwoty 4.800 zł i wnosiły o oddalenie powództwa w pozostałej części.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew, powołując się na art. 199 § 1 pkt 1 w związku z art. 2 § 2 k.p.c. W uzasadnieniu podniósł, że roszczenie o zwrot bezpodstawnie pobranych kar z przetrzymania wagonów przez krajowego odbiorcę "nie ma związku z wykonaniem umowy o przewóz i nie dotyczy kontrahenta zagranicznego", a rozstrzygnięcie sprawy nie mogłoby "pociągnąć za sobą roszczenia regresowego" przeciwko podmiotom zagranicznym.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powodowych Zakładów "Zelmot", Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy się zgodzić ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, zgodnym zresztą z motywami postanowienia Sądu Najwyższego i Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia 30.XI.1976 r. w sprawie III CO 3/76, ogłoszonego w OSNCP z 1977 r., z. 9, poz. 152, że intencją przekazania na drogę sądową, a więc wyłączenia z właściwości państwowych komisji arbitrażowych, sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1964 r. - Dz.U. Nr 4, poz. 24) było ułatwienie PKP rozliczeń regresowych z kolejami zagranicznymi. Okoliczność ta przemawia za szeroką wykładnią § 1 powołanego rozporządzenia, ale nie uzasadnia wniosku, jakoby spór o zwrot bezpodstawnie pobranej przez PKP kary za przestój wagonów podlegał właściwości państwowej komisji arbitrażowej, gdy jest oczywiste, że orzeczenie sądowe nie będzie stanowiło dla PKP podstawy do wystąpienia z roszczeniem zwrotnym przeciwko kolejom zagranicznym.W myśl art. 3 ust. 2 ustawy o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym (Dz.U. z 1975 r. Nr 34, poz. 183) komisje arbitrażowe nie rozpoznają sporów o roszczenia z tytułu przewozów w komunikacji międzynarodowej za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi, jeżeli stroną w sporze, jak w niniejszej sprawie, jest przewoźnik. Sporami z tego rodzaju przewozów, a nie tylko "z umowy przewozu", są m.in. zarówno procesy o zwrot nadwyżki pobranego przewoźnego (por. wyrok SN z dnia 11.V.1979 r. w sprawie II CR 148/79, ogłoszony w OSNCP z 1980 r. z. 1, poz. 8), jak i - związane z wchodzącym w zakres przewozu obowiązkiem rozładunku - procesy o zwrot niesłusznie zainkasowanych rzez PKP z konta odbiorcy kar za opóźnienie rozładunku wagonów. Rozładunek bowiem wchodzi w zakres pojęcia przewozu (por. postanowienie SN i GKA z dnia 30.XI.1976 r. w sprawie III CO 3/76).Sąd Wojewódzki, jak słusznie podnosi żalący się, był więc powołany do rozpoznania niniejszej sprawy bez względu na to, czy pozwany przewoźnik - PKP - ma w ogóle podstawę do wystąpienia z roszczeniem zwrotnym przeciwko kolejom zagranicznym. Nie jest bowiem istotne, czy w danej sprawie wchodzi w grę leżąca u podstaw powołanego wyżej rozporządzenia i mająca znaczenie ogólne zasada ułatwiania realizacji roszczeń zwrotnych przewidzianych m.in. w art. 31 i nast. SMGS - Dz. Taryf i Zarządzeń Komunikacyjnych - zał. do nr 15 z 1974 r., poz. 81, albo z art. 48 i nast. CIM - Dz.U. z 1964 r. Nr 44, poz. 300 oraz Dz. Taryf i Zarządzeń Komunikacyjnych z 1964 r. Nr 21, poz. 128.Z przyczyn wyżej przytoczonych Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. jak w sentencji.