I CZ 110/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Olejniczak. Sędziowie: F. Wesely (sprawozdawca), J. Żabka.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Centrali Spółdzielni Ogrodniczych - Zakład Eksportowo-Importowy przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o 177.284 zł na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 7 kwietnia 1973 r.uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód nadał w lipcu 1972 r. na stacji granicznej w M. i Z. 10 wagonów owoców importowanych. Przesyłki do granicy przybyły za międzynarodowymi listami przewozowymi, gdzie bez fizycznego przeładowania, po załatwieniu formalności celno-przywozowych zostały nadane ponownie za listami krajowymi do "Społem" WSS w W.Ponieważ przesyłki miały ubytki i uszkodzenia, powód wystąpił z pozwem przeciwko przewoźnikowi o odszkodowanie.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z tym uzasadnieniem, że przesyłka została nadana za krajowym listem przewozowym i dlatego do rozpoznania roszczenia powoda powołana jest komisja arbitrażowa. Sąd Wojewódzki powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1972 r. III CZP 20/72 (OSNCP 1972, z. 7-8, poz. 132).Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powoda na powyższe postanowienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z brzmieniem § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1964 r. w sprawie wyłączenia z właściwości państwowych komisji arbitrażowych sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej (Dz. U. Nr 4, poz. 24) rozstrzyganie sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi, należących do właściwości państwowych komisji arbitrażowych, przekazuje się sądom powszechnym, jeżeli jedną ze stron w sporze jest przewoźnik.W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1971 r. III CZP 1/70, wpisanej do księgi zasad prawnych, wyjaśnił Sąd Najwyższy, że jeżeli przesyłka nadana do przewozu za granicą za listem przewozowym konwencji CIM lub umowy SMGS nadeszła do polskiej stacji granicznej jako stacji przeznaczenia i tam następnie bez przeładowania została ponownie nadana do przewozu do stacji przeznaczenia wewnątrz kraju za krajowym listem przewozowym, podstawę prawną roszczeń odszkodowawczych w stosunku do Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" z tytułu nienależytego wykonania umowy przewozu stanowią przepisy dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7). Nie dotyczy to sytuacji, gdy przewiezienie przesyłki ze stacji granicznej polskiej do stacji wewnątrz kraju nastąpiło na skutek zmiany umowy przewozu dopuszczalnej według konwencji CIM lub umowy SMGS.Jednakże uchwała ta expressis verbis odnosi się tylko do kwestii stosowania prawa materialnego, a nie prawa procesowego, zważywszy zaś, że celem wyłączenia z właściwości państwowych komisji arbitrażowych sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej było zapewnienie Polskim Kolejom Państwowym regresu do kolei zagranicznych, a w rozliczeniach z nimi konwencje międzynarodowe moc wiążącą przyznają wyłącznie orzeczeniom (wyrokom), należy uznać, że droga sądowa istnieje wówczas, gdy przesyłka wprawdzie została nadana za listem przewozowym międzynarodowym jedynie do stacji granicznej, a następnie do stacji wewnątrz kraju za listem przewozowym krajowym, jednakże bez przeładowania.Stanowisko to jest zgodne z istniejącymi potrzebami gospodarczymi (dewizowymi) Państwa i ma ugruntowaną praktykę w dotychczasowym orzecznictwie sądowym i arbitrażowym, która przywiązywała do faktu przeładunku istotną wagę.Dlatego nie można akceptować odosobnionego stanowiska, jakie zajął Sąd Najwyższy w cytowanej w zaskarżonym postanowieniu uchwale, wedle której kwestia przeładunku nie wywiera wpływu na utrzymanie drogi sądowej, jeżeli przesyłka odbywa się już za krajowym listem przewozowym.Zresztą w uzasadnieniu powołanej uchwały składu siedmiu sędziów podkreślono, że okoliczność, iż w sensie ekonomicznym chodzi o tę samą przesyłkę, ma znaczenie dla regresu kolei, jeżeli uszkodzenie czy też ubytek powstał poza granicami kraju, i przytoczono uregulowania w tym zakresie konwencji CIM z 1961 r., a ponadto wyjaśniono, że w stosunku do kolei zagranicznych moc wiążącą ma tylko wyrok sądowy (poprzedzony z reguły postępowaniem reklamacyjnym).Dlatego z mocy art. 397 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.