III CO 13/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: Z. Trybulski, J. Majorowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w R. przeciwko: 1) PKP - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w B., 2) Zakładowi Eksportowo-Importowemu CSO - Punkt Graniczny Z. o zapłatę kwoty 15.921 zł 8 gr, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 6 stycznia 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy roszczenie poszkodowanego, podlegającego kompetencji arbitrażu, o odszkodowanie należy do orzecznictwa sądów powszechnych na podstawie § 1 rozp. Rady Ministrów z dnia 31.I.1964 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 24) w sprawach wyłączenia z właściwości państwowych komisji arbitrażowych sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej, jeżeli jedną ze stron w sporze jest przewoźnik - gdy wagon kolejowy z towarem z importu został nadany od stacji granicznej pod adresem odbiorcy (poszkodowanego) już za krajowym listem przewozowym i dopiero na stacji odbiorcy stwierdzono, że towar nie odpowiada normom jakościowym wskutek przeterminowania wagonu, a nadto że zachodzi brak ilościowy?2. Czy właściwość drogi sądowej zachodzi także wtedy, gdy przesyłka towarowo-eksportowa, nadana w kraju wagonem kolejowym za międzynarodowym listem przewozowym, została na stacji granicznej wycofana na adres zwrotny poszkodowanego jako dostawcy przez Zakład Eksportowo-Importowy CSO w W., a w czasie transportu do poszkodowanego towar uległ uszkodzeniu"?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1.Jeżeli przesyłka kolejowa z zagranicy, adresowana do stacji granicznej, została następnie przeładowana i ekspediowana do odbiorcy za krajowym listem przewozowym, to nie sąd powszechny, lecz komisja arbitrażowa jest właściwa do rozpoznawania spraw z umowy w komunikacji międzynarodowej między kontrahentami umowy przewozu. 2.Ta sama zasada obowiązuje w wypadku, gdy przesyłka kolejowa nadana w kraju za międzynarodowym listem przewozowym nie opuściła granic kraju i na skutek dodatkowego zlecenia została skierowana do stacji krajowej innej niż stacja nadania. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Spółdzielnia Ogrodniczo-Pszczelarska w R. domagała się zasądzenia solidarnie od PKP-Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w B. i Zakładu Eksportowo-Importowego CSO - kwoty 15.921 zł 8 gr z odsetkami tytułem odszkodowania. Na sumę tę składają się dwie kwoty: 6.880 zł 48 gr i 9.040 zł 40 gr. Kwota 6.880 zł 48 gr stanowi stratę, jaką miała ponieść powódka przez to, że pozwany Zakład Eksportowo-Importowy nadał za krajowym listem przewozowym pod jej adresem wagonową przesyłkę świeżych pomidorów z importu ze stacji granicznej w Z., nadesłaną tam za międzynarodowym listem przewozowym. Tymczasem przy odbiorze towaru na stacji PKP w R. rzeczoznawcy PIH mieli stwierdzić, że towar nie odpowiada normom jakościowym. Stwierdzono również braki ilościowe. Kwota 9.040 zł 40 gr jest stratą na pulpie truskawkowej, wysłanej przez powódkę za międzynarodowym listem przewozowym, która (tj. pulpa) z punktu granicznego w Z. została zwrócona powódce dlatego, że na skutek niewłaściwego manewrowania wagonu miało nastąpić uszkodzenie beczek i wyciek pulpy.Pozwany Zakład Eksportowo-Importowy zarzucił niewłaściwość sądu wobec tego, że nastąpiła reekspedycja pulpy truskawkowej, szkoda zaś powstała na terenie kraju, natomiast wagon świeżych pomidorów z importu nadany został na stacji granicznej w Z. za krajowym listem przewozowym.Sąd Powiatowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 21 września 1965 r. pozew odrzucił, uznając właściwość arbitrażu, ponieważ w obu wypadkach szkoda powstała w transporcie na terenie kraju.Stanowisko to zwalcza w zażaleniu powódka zarzucając, że spór podlega rozpoznaniu w drodze sądowej.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego, należy zważyć, co następuje:W myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.I.1964 r. w sprawie wyłączenia spod właściwości państwowych komisji arbitrażowych sporów wynikłych z przewozu w komunikacji międzynarodowej (Dz. U. Nr 4, poz. 24) przekazane zostało sądom powszechnym rozstrzyganie sporów wynikłych z przewozu w komunikacji międzynarodowej ze bezpośrednimi listami przewozowymi, jeżeli jedną ze stron w sporze jest przewoźnik.Właściwość sądów powszechnych w tych sprawach zależy więc od istnienia trzech jednocześnie zachodzących przesłanek, a mianowicie, aby spór powstał z przewozu w komunikacji międzynarodowej, aby nadawca nadał przesyłkę za bezpośrednim dokumentem przewozowym oraz aby jedną ze stron w sporze był przewoźnik.Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia istotne znaczenie ma również zwrócenie uwagi na cel, dla którego powołane rozporządzenie wyłączyło spory z przewozu w komunikacji międzynarodowej spod kompetencji komisji arbitrażowych. Celem tym było ułatwienie przewoźnikowi krajowemu dochodzenia od przewoźników zagranicznych - w drodze regresu kwot zasądzonych na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej tytułem odszkodowania z umowy przewozu.Mając powyższe założenia na uwadze, należy uznać, że o charakterze przesyłki jako przesyłki dokonanej w ramach przewozu międzynarodowego decyduje nadanie jej takiego przeznaczenia przez nadawcę, czego zewnętrznym wyrazem jest międzynarodowy list przewozowy, oraz pozostawanie przesyłki w tym charakterze nawet wówczas, gdy przesyłka z tych czy innych względów nie przekroczyła granicy naszego państwa, jak również wówczas, gdy przesyłka została nadana z innego kraju, by po przekroczeniu granicy naszego państwa nadal była transportowana jako przesyłka międzynarodowa do nadawcy.Jeśli więc przesyłka kolejowa z zagranicy była adresowana do stacji granicznej, a następnie została przeładowana i ekspediowana do odbiorcy krajowego już za krajowym listem przewozowym, to przewóz przesyłki do tego odbiorcy stanowi przewóz w komunikacji wewnętrznej.Również w sytuacji odwrotnej, tj. wtedy gdy przesyłka nadana z kraju za międzynarodowym listem przewozowym nie opuściła kraju bądź z woli nadawcy, bądź też z przyczyn niezależnych od woli stron, jak np. z powodu odmowy zagranicznej kolei przyjęcia przesyłki w kraju w celu niedopuszczenia jej do obrotu z zagranicą (zob. uchwałę nr 86 Prezydium Rządu z 3.II.1951 r. - Mon. Pol. Nr 51, poz. 245), a następnie nie została reekspediowana z powrotem do nadawcy krajowego, jednakże na skutek dodatkowego zlecenia została skierowana do stacji krajowej innej niż stacja nadania - przewóz ten będzie miał też charakter przewozu w komunikacji wewnętrznej.W obu bowiem przytoczonych wypadkach nie został zachowany warunek, żeby przesyłka została nadana za bezpośrednim dokumentem przewozowym w komunikacji międzynarodowej. W obu też wypadkach w razie sporu, jaki by powstał, kolei polskiej nie przysługuje roszczenie regresowe przeciwko kolejom zagranicznym.Opierając się więc na powyższych przesłankach należało na postawione pytanie odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.