II CZ 58/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Wielgus, W. Skierkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Eksport--Import spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w W. przeciwko Polskim (...) Zakładowi (...) w G. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 23 października 1984 r.:postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa Eksport-Import spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w W. domagała się od pozwanych Polskich (...) - Zakład (...) w G. zasądzenia kwoty 1 772 608 zł z tytułu zwrotu wadliwie obliczonego wynagrodzenia za dostarczenie statkami (...) ładunków.Strona pozwana zarzuciła niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd Wojewódzki w Gdańsku - podzielając ten zarzut - postanowieniem z dnia 23 października 1984 r. odrzucił pozew, przyjmując, że skoro przewóz wykonywany był za konosamentem, o którym mowa w art. 120-128 k.m., to do rozpoznawania sporów związanych z przewozem w komunikacji międzynarodowej właściwe są komisje arbitrażowe.Postanowienie to zaskarżyła strona powodowa, która zarzucając naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym (Dz. U. Nr 34, poz. 183 ze zm.) wniosła o uchylenie tego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym (Dz. U. Nr 34, poz. 183 ze zm.) - Państwowy Arbitraż Gospodarczy nie rozpoznaje sporów o roszczenia z tytułu przewozów w komunikacji międzynarodowej za bezpośrednimi dokumentami przewozowymi, jeżeli stroną w sprawie jest przewoźnik. Z powyższego wynika, że wyłączenie właściwości państwowych komisji arbitrażowych do rozpoznania sporów z przewozu w komunikacji międzynarodowej, uzależnione jest od równoczesnego spełnienia trzech wymagań, a mianowicie:a) aby spór powstał z przewozu w komunikacji międzynarodowej;b) aby nadawca nadał przesyłkę za bezpośrednim dokumentem przewozowym;c) aby jedną ze stron w sporze był przewoźnik.W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że spór powstał z przewozu w komunikacji międzynarodowej oraz że jedną ze stron jest przewoźnik (Polskie (...)). Sporne jest natomiast, czy nadawca nadał przesyłkę za bezpośrednim dokumentem przewozowym. Rozstrzygnięcia tej kwestii należy poszukiwać w przepisach kodeksu morskiego (ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. - Dz. U. Nr 58, poz. 318), skoro w sprawie mamy do czynienia z przewoźnikiem morskim. Zgodnie z przepisem art. 122 § 1 k.m. konosament stanowi dowód przyjęcia ładunku w nim oznaczonego na statek w celu przewozu i jest dokumentem legitymującym do rozporządzenia tym ładunkiem i do jego odbioru. Przepisy art. 120-130 k.m. przewidują różnego rodzaju konosamenty (konosament załadowania, przyjęcia do załadowania, imienny, na zlecenie, na okaziciela itp.), wśród nich wyróżnia konosament bezpośredni (art. 120 i 130 k.m.). Konosament bezpośredni związany jest z umową przewozu bezpośredniego, w której przewoźnik zobowiązuje się wobec frachtującego do dostarczenia ładunku do miejsca przeznaczenia następującymi po sobie środkami przewozowymi, wystawiając jeden dokument przewozowy i za zapłatą frachtu obejmującego całość przewozu.W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że jeżeli umowa przewozu zawarta jest z przewoźnikiem morskim, to cechy bezpośredniego dokumentu przewozowego, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym, spełnia jedynie konosament bezpośredni (art. 129 i 130 k.m.). Tym samym Państwowy Arbitraż Gospodarczy nie jest właściwy do rozpoznania sporów związanych z przewozem w komunikacji międzynarodowej, gdy przewóz dokonywany był przez polskie statki handlowe za konosamentem bezpośrednim, o którym mowa w art. 129-130 k.m., a jedną ze stron sporu jest przewoźnik. Spory takie należą do właściwości sądów powszechnych (art. 2 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym).Odnosząc te rozwiązania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w świetle przedstawionych przez Sąd Wojewódzki dokumentów (przy piśmie z dnia 10 lipca 1985 r.) w postaci konosamentów, rachunków frachtowych i not bukingowych, nie ulega wątpliwości, iż sporny przewóz dokonywany był za konosamentem bezpośrednim, co uzasadnia właściwość sądu powszechnego do rozpoznania wynikłego na tym tle sporu.Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 397 § 2 w związku z art. 388 § 1 k.p.c.