II CR 50/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: J. Niejadlik, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza L. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych w B. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 28 sierpnia 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 28.VIII.1979 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Tadeusza L. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych w B. o zapłatę kwoty 5.500 zł z odsetkami.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód w czasie odbywania kary pozbawienia wolności otrzymał z Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwotę 10.000 zł tytułem odszkodowania za utratę zdrowia w związku z wypadkiem przy pracy. Z kwoty tej pozwany Zakład Karny przekazał 5.500 zł komornikowi na zaspokojenie wierzycieli powoda. Powód jest zdania, że odszkodowanie powyższe nie podlegało egzekucji, zwłaszcza że nie chodziło o wierzytelności alimentacyjne ani inne uprzywilejowane. Sąd Wojewódzki nie podzielił tego stanowiska. Sąd uznał, że do egzekucji środków pieniężnych osób pozbawionych wolności mają zastosowanie przepisy art. 53 § 2 i 3 kodeksu karnego wykonawczego, a z przepisów tych wynika, że od egzekucji wolne są sumy otrzymane od osób najbliższych oraz kwota niezbędna na pokrycie przejazdu skazanego z zakładu karnego do miejsca zamieszkania i na wyżywienie w ciągu najbliższych dni po zwolnieniu, przy czym wysokość tych kwot określi regulamin. Zgodnie z § 43 regulaminu wykonania kary pozbawienia wolności wysokość sum wolnych od egzekucji otrzymywanych od osób najbliższych została określona na 100 zł miesięcznie, a wysokość kwoty przeznaczonej na koszty przejazdu i wyżywienia na 400 zł, a zatem, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie było przeszkód, aby sumę otrzymaną przez powoda z PZU rozdysponować między jego wierzycieli.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 833 § 2 k.p.c. nie podlegają egzekucji zaopatrzenia emerytalne, renty zasądzone przez sąd lub ustalone umową za utratę zdolności do pracy albo za śmierć żywiciela lub wypłacone z dobrowolnych ubezpieczeń rentowych, zasiłki chorobowe, świadczenia alimentacyjne oraz zasiłki rodzinne. Przepisy kodeksu karnego wykonawczego nie dają podstaw do przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni, wyłączającej przepisy o ograniczeniu egzekucji przewidziane przez kodeks postępowania cywilnego w stosunku do osób pozbawionych wolności. W szczególności art. 53 k.k.w. nie może być rozumiany w tym sensie, że normuje on wyczerpująco wszelkie ograniczenia egzekucji w stosunku do osób skazanych. Przepis ten normuje bowiem tylko niektóre szczególne ograniczenia egzekucyjne związane ze statusem osoby skazanej przebywającej w zamkniętym zakładzie karnym. Tak więc § 1 art. 53 k.k.w. normuje - odmiennie niż przepisy k.p.c. - ograniczenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez skazanego, a § 2 i 3 dotyczą specyficznej sytuacji osoby skazanej, związanej z przesyłaniem jej do zakładu karnego pewnych sum pieniężnych przez najbliższych członków rodziny, a także z zabezpieczeniem skazanemu minimalnej kwoty, niezbędnej w chwili zwolnienia z zakładu karnego. Przepis ten natomiast nie uchyla innych ograniczeń egzekucji wynikających z kodeksu postępowania cywilnego. Dotyczy to również ograniczeń przewidzianych w art. 833 § 2 k.p.c.Za takim rozwiązaniem przemawia nie tylko gramatyczna wykładnia art. 53 k.k.w., ale także wykładnia celowościowa. Skoro bowiem w przepisie art. 833 § 2 k.p.c. chodzi o świadczenia na rzecz dłużnika związane z utratą lub ograniczeniem jego zdolności do pracy, względy słuszności przemawiają za tym, aby również dłużnik pozbawiony wolności mógł z tych świadczeń korzystać w celu poprawy swego stanu zdrowia i regeneracji sił. Gdy chodzi natomiast o wierzytelności uprzywilejowane, w szczególności wierzytelności alimentacyjne, ograniczenia przewidziane w art. 833 § 2 k.p.c. nie mają do nich zastosowania z mocy wyrażanego przepisu prawa (art. 1083 § 1 k.p.c.). Wierzyciel alimentacyjny może przeto skierować do nich egzekucję.W tych warunkach należy przyjąć, że art. 53 k.k.w., wprowadzający szczególne ograniczenia egzekucji w zakresie niektórych kwot pieniężnych w stosunku do osób skazanych przebywających w zakładzie karnym, nie wyłącza stosowania wobec nich innych ograniczeń egzekucji przewidzianych przez kodeks postępowania cywilnego. Dotyczy to w szczególności ograniczeń w zakresie świadczeń wypłaconych z dobrowolnych ubezpieczeń rentowych z tytułu utraty zdrowia, przewidzianych przez art. 833 § 2 k.p.c.Z powyższego wynika, że jeżeli kwota pieniężna wypłacona powodowi przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń na jego konto w zakładzie karnym dotyczyła świadczeń, przewidzianych w art. 833 § 2 k.p.c., kwota ta nie podlegała egzekucji (poza wyjątkami dotyczącymi zaspokojenia wierzytelności uprzywilejowanych). Brzmienie przy tym art. 833 § 2 k.p.c. mówiącego o świadczeniach wypłaconych wskazuje na to, że nie podlegają egzekucji nie tylko świadczenia należne, ale także już wypłacone do rąk osoby uprawnionej lub na jej konto. W tych warunkach administracja zakładu karnego nie mogła przekazać kwot przesłanych powodowi przez PZU jego wierzycielom.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy i dlatego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. jak w sentencji.