I PZP 23/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej RPL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Edwarda D. przeciwko Wytwórni Tytoniu Przemysłowego w L. o wypłatę premii po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 14 marca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."Czy późniejsza zmiana regulaminu premiowania ma wpływ na uprawnienia pracowników do premii, wynikające z postanowień regulaminu premiowania obowiązującego w chwili nabycia tych uprawnień?"podjął następującą uchwałę:Późniejsza zmiana regulaminu premiowania nie może spowodować obniżenia wysokości premii, wynikającej z regulaminu premiowania obowiązującego w dniu wymagalności tej premii.Uzasadnienie faktyczneRegulamin premiowania pracowników agrotechnicznych za wykonanie zwiększonych zbiorów liści tytoniowych w kampanii wykupowo-produkcyjnej 1975/1976 z dnia 15.V.1975 r. stanowi w § 3, że wysokość przejściowej premii ustala się w kwocie 200 zł za 1 tonę liści tytoniowych wykupionych ponad zadania ustalone dla poszczególnych rejonów.W sprawie, na tle której wyłoniło się zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu, wnioskodawca powinien otrzymać - zgodnie z wymienionym przepisem - premię w łącznej wysokości 26.840 zł. W rzeczywistości, co jest między stronami niesporne, otrzymał jedynie 8.400 zł. Zakład pracy stoi na stanowisku, że premia wnioskodawcy nie może przekraczać wysokości jego trzymiesięcznego zasadniczego wynagrodzenia. W dniu 20.XII.1976 r. konferencja Samorządu Robotniczego Wytwórni Tytoniu Przemysłowego w L. bowiem podjęła uchwałę zmieniającą paragraf 3 wyżej wspomnianego regulaminu przez uzupełnienie go ustępem drugim następującej treści: "Łącznie wysokość przejściowej premii, o której mowa w ust. 1, nie może przekraczać za cały okres kampanii wykupowo-produkcyjnej 1075/1976 - 3-miesięcznego zasadniczego wynagrodzenia pobieranego przez uprawnionego do tej premii pracownika agrotechnicznego w miesiącu poprzedzającym wypłatę przedmiotowej premii. Przyznanie premii i wysokość wymiaru warunkuje się uzyskaniem przez zainteresowanego pracownika pozytywnej oceny całokształtu zadań w zakresie kontraktacji uprawy i skupu w okresie kampanii 1975/1976".Wypłata premii miała miejsce we wrześniu 1976 r. i stąd wątpliwości Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Zmiana regulaminu premiowania bowiem nastąpiła dopiero w grudniu 1976 r., tj. wówczas, gdy wnioskodawca nabył już uprawnienia do premii w wyższej wysokości. Z drugiej jednak strony należy podnieść, że uchwała konferencji Samorządu Robotniczego została podjęta z uwagi na wyjątkowy urodzaj tytoniu w tym okresie i premie w dotychczasowej wysokości nie stałyby w odpowiednim stosunku do nakładu pracy pracowników Inspektoratu uprawy tytoniu.Sąd Najwyższy jest zdania, że na przedstawione pytanie prawne należy udzielić odpowiedzi przeczącej.W myśl art. 13 k.p. pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę, odpowiednie do jej rodzaju, ilości i jakości. Ta podstawowa zasada prawa pracy odnosi się do wszystkich składników wynagrodzenia, a więc także do premii regulaminowych. Wysokość premii - w tym konkretnym przypadku - określa regulamin premiowania, który zarówno dla zakładu pracy, jak i dla pracowników ma moc wiążącą, dopóki nie zostanie we właściwym trybie zmieniony.W myśl art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1958 r. o samorządzie robotniczym (Dz. U. Nr 77, poz. 397) do wyłącznych uprawnień konferencji Samorządu Robotniczego należy ustalenie regulaminu w sprawie przyznawania premii ze środków funduszu zakładowego. Konferencja więc władna jest zmienić dotychczasowy regulamin i w zmienionej formie obowiązuje on w zasadzie do dnia podjęcia uchwały.W żadnym jednak wypadku nie przysługują jej uprawnienia do pozbawienia pracowników premii, do których nabyli już prawo i których termin wymagalności już upłynął, a to z powodu braku ku temu podstawy prawnej.Sytuacja przedstawia się analogicznie do tej, gdy szczegółowe warunki wynagrodzenia pracowników określa układ zbiorowy pracy (art. 238 pkt 1 k.p.).Postanowienia układu zbiorowego pracy zastępują z dniem wejścia w życie odpowiednie warunki umów o pracę (art. 241 k.p.), które nie wymagają wypowiedzenia. Wynagrodzenie jednak za czas poprzedzający wejście w życie układu zbiorowego pracy nie podlega zmianie na niekorzyść pracownika, choćby układ zbiorowy pracy był dla niego na przyszłość mniej korzystny.Problem przedstawiony w pytaniu prawnym nie jest unormowany przepisami prawa pracy i dlatego, mając na uwadze treść przepisu art. 300 k.p., należy w tym przypadku stosować odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego. Odwołanie się w tym zakresie do art. 3 k.c. i art. XVI przep. wprow. k.c. nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy. Ustawa, którą jest każdy obowiązujący przepis prawa, nie ma mocy wstecznej.Wyjątek od tej zasady ze względu na brzmienie ustawy lub jej cel nie ma już jednak odpowiedniego zastosowania do stosunku pracy, gdy chodzi o pozbawienie pracownika należnego mu i już wymagalnego wynagrodzenia za pracę.Na postawione więc pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi uwidocznionej w sentencji uchwały.Rozpoznanie natomiast konkretnej sprawy należy do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który rozważy między innymi, czy wnioskodawca nie czyni ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 8 k.p.).