V PZP 2/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Filcek, W. Formański, E. Jachczyk (współsprawozdawca), T. Szymanek (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"1. Czy przysługuje ekwiwalent pieniężny z tytułu urlopu wypoczynkowego w razie wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy nie powodującego utraty prawa do urlopu w czasie trwania bezpłatnego urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik od dnia 1 stycznia nie wykonywał pracy z powodu tego urlopu?2. W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie - czy temu pracownikowi podejmującemu zatrudnienie w ciągu 3 miesięcy - jeżeli nie rozwiązał umowy o pracę za wypowiedzeniem, nie porzucił pracy, ani też zakład pracy nie rozwiązał z nim umowy o pracę z jego winy bez wypowiedzenia - przysługuje w danym roku kalendarzowym urlop wypoczynkowy oraz czy wymiar tego urlopu ulega skróceniu z tytułu korzystania z bezpłatnego urlopu - według zasad określonych w § 5 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 43, poz. 259 z późn. zm.)?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:1. W razie rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy w czasie bezpłatnego urlopu udzielonego na podstawie art. 174 § 1 k.p., a trwającego dłużej niż miesiąc, pracownikowi nie wykonującemu pracy od dnia 1 stycznia z powodu urlopu bezpłatnego nie przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego za rok kalendarzowy, w którym ustało zatrudnienie, a zatem i prawo do ekwiwalentu za ten urlop. 2. Jeżeli w tym samym roku kalendarzowym pracownik ten podejmie pracę w ciągu trzech miesięcy od ustania poprzedniego zatrudnienia, a nie rozwiązał umowy o pracę za wypowiedzeniem, nie porzucił pracy, ani też zakład pracy nie rozwiązał z nim umowy o pracę z jego winy bez wypowiedzenia, to przysługuje mu w tym roku urlop wypoczynkowy, który ulega skróceniu według zasad określonych w § 5 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 43, poz. 259 z późn. zm.).Uzasadnienie faktyczneIW okresie urlopu bezpłatnego ulegają zawieszeniu wzajemne prawa i obowiązki stron wynikające z umowy o pracę, lecz stosunek pracy trwa nadal.Okresu urlopu bezpłatnego - bez względu na jego długość - nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 § 2 k.p.). Jedynie gdy urlop bezpłatny udzielony jest na okres nie przekraczający 1 miesiąca, nie ogranicza on uprawnień pracownika do urlopu wypoczynkowego (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych - Dz. U. Nr 43, poz. 259 z późn. zm.), a zatem urlop bezpłatny w tym rozmiarze nie wywiera wpływu na nabycie praw do urlopu wypoczynkowego ani na jego wymiar.Urlop bezpłatny nie wywiera także wpływu na uprawnienia pracownika do urlopu wypoczynkowego, do którego nabył on prawo jeszcze przed udzieleniem mu urlopu bezpłatnego. Pracownikowi, który przed urlopem bezpłatnym nie wykorzystał przysługującego mu urlopu w całości lub części, a nie może go już wykorzystać z powodu rozwiązania z nim umowy o pracę lub wygaśnięcia stosunku pracy z przyczyn nie powodujących utraty prawa do urlopu wypoczynkowego, przysługuje ekwiwalent pieniężny (art. 171 § 1 pkt 1 k.p.).Urlop bezpłatny dłuższy niż miesiąc wywiera natomiast określony wpływ na prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego za rok kalendarzowy, w którym pracownik podjął pracę po urlopie bezpłatnym.Okresu takiego urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu zatrudnienia decydującego o nabyciu prawa do pierwszego urlopu wypoczynkowego (art. 153 k.p.). Ponadto zgodnie z § 5 ust. 2 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w razie korzystania przez pracownika z urlopu bezpłatnego dłuższego niż 1 miesiąc przysługujący mu urlop wypoczynkowy ulega skróceniu o 1/2 część urlopu wypoczynkowego za każdy miesiąc urlopu bezpłatnego, nie więcej jednak niż za 12 miesięcy. Skróceniu, o którym mowa wyżej, ulega urlop wypoczynkowy za rok kalendarzowy, w którym pracownik podjął pracę po urlopie bezpłatnym. Jeżeli natomiast urlop wypoczynkowy za ten rok został już wykorzystany, skróceniu ulega urlop za następny rok kalendarzowy (§ 5 ust. 3 wymienionego rozporządzenia). Za rok zaś kalendarzowy objęty w całości urlopem bezpłatnym pracownikowi w ogóle nie przysługuje urlop wypoczynkowy. Wynika to z przepisu § 5 ust. 2 zdanie końcowe wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w związku z art. 174 § 2 k.p., który wyłącza okres urlopu bezpłatnego z okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, a więc i prawo do urlopu.W świetle zatem przedstawionego przepisu § 5 ust. 3 wymienionego rozporządzenia z dnia 21 października 1974 r. pracownik korzystający od 1 stycznia z urlopu bezpłatnego nie uzyskuje z tą datą prawa do urlopu za dany rok, lecz nabywa je dopiero z chwilą podjęcia pracy. W czasie bowiem trwania urlopu bezpłatnego nie mogło powstać prawo do urlopu ze względu na wspomnianą na wstępie zasadę, że w okresie tym ulegają zawieszeniu wzajemne prawa i obowiązki stron wynikające z łączącego je stosunku pracy. Prezentowane stanowisko wspiera w szczególności uregulowanie w § 11 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219), na mocy którego pracownicy korzystającej z takiego urlopu nie przysługuje prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu nie wykorzystanego urlopu wypoczynkowego przewidzianego za rok kalendarzowy, w którym stosunek pracy został rozwiązany, mimo iż korzysta ona ze szczególnych przywilejów.Z powyższych względów uzasadnione jest twierdzenie, że w razie rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy w czasie bezpłatnego urlopu udzielonego na podstawie art. 174 § 1 k.p., a trwającego dłużej niż miesiąc, pracownikowi nie wykonującemu pracy od dnia 1 stycznia z powodu urlopu bezpłatnego nie przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego za rok kalendarzowy, w którym ustało zatrudnienie, a zatem i prawo do ekwiwalentu za ten urlop, i to zarówno wtedy, gdy rozpoczął urlop bezpłatny w dniu 1 stycznia, jak i wówczas, gdy urlop był rozpoczęty i kontynuowany w roku następnym.IIJeżeli pracownik - o którym mowa w pytaniu pierwszym - podejmie pracę, to przysługuje mu w tym roku urlop wypoczynkowy. Chodzi o pracownika, który nie rozwiązał umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 156 § 1 k.p.), nie porzucił pracy, ani też zakład pracy nie rozwiązał z nim umowy o pracę z jego winy bez wypowiedzenia (art. 157 k.p.). Dlatego też do okresu, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu, wlicza się okres poprzedniego zatrudnienia, chyba że przerwa w zatrudnieniu trwała dłużej niż 3 miesiące (art. 156 § 1 k.p.). Oznacza to, że pracownik, który w danym roku kalendarzowym podjął pracę w nieprzekraczalnym terminie 3 miesięcy od ustania poprzedniego zatrudnienia, ma prawo do urlopu za ten rok kalendarzowy. Ponieważ wykorzystywany przez niego w tym roku urlop bezpłatny nie podlega wyliczeniu do uprawnień urlopowych, przeto urlop wypoczynkowy przypadający za ten rok podlega skróceniu według zasad określonych w § 5 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Z treści wymienionego wyżej przepisu nie wynikają żadne ograniczenia co do możliwości jego stosowania w innym zakładzie niż ten, który udzielił pracownikowi urlopu bezpłatnego, a za odmienną wykładnią tego przepisu nie przemawiają argumenty natury jurydycznej i społecznej. Ponadto nie do przyjęcia byłaby taka wykładnia powyższego przepisu, która stawiałaby w gorszej sytuacji pracownika podejmującego pracę bezpośrednio po urlopie bezpłatnym w zakładzie, który udzielił mu tego urlopu, od sytuacji pracownika, który podjął pracę w tym samym lub innym zakładzie po przerwie trwającej nie dłużej niż 3 miesiące od ustania stosunku pracy.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na drugie pytanie odpowiedzi sformułowanej w punkcie 2 sentencji uchwały. Odnosi się ona do założonej w pytaniu sytuacji, kiedy pracownik nabywa prawo do drugiego lub dalszego urlopu. Jeżeli natomiast pracownik nie nabył praw do pierwszego urlopu przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego, nabędzie je w pełnym należnym mu wymiarze w tym samym lub nowym zakładzie pracy po roku pracy liczonym jako suma okresów pracy przed urlopem bezpłatnym i po urlopie.