I PZP 5/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Dębicka, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Ryszarda B. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem", Oddział P., o dopuszczenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 31 grudnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy wniesienie odwołania od wypowiedzenia warunków pracy i płacy do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy należy ocenić jako równoznaczne z odmową przyjęcia nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych pracownikowi?2. Czy odmowa podpisania przez pracownika nowych warunków pracy i płacy przedstawionych mu pod koniec upływu okresu wypowiedzenia jest równoznaczna z odmową ich przyjęcia i zwalnia zakład pracy od obowiązku zatrudnienia pracownika na nowych warunkach po upływie okresu wypowiedzenia, jeżeli przyczyną odmowy była tocząca się sprawa przed Komisją Odwoławczą, od wypowiedzenia warunków pracy i płacy, przy jednoczesnym zgłoszeniu się pracownika do pracy, po upływie wypowiedzenia, do której nie został dopuszczony?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Wniesienie odwołania od wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie zastępuje odmowy przyjęcia proponowanych warunków umowy o pracę, chyba że z okoliczności konkretnej sprawy wynika, że pracownik odwołując się jednocześnie wyraźnie odmawia przyjęcia zaproponowanych warunków. Uzasadnienie faktyczneIPrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, dotyczące wykładni art. 42 § 3 k.p., należało od początku do kontrowersyjnych. Wymieniony przepis również w praktyce zakładów pracy nie był jednolicie stosowany. Przykładem takiego stanu rzeczy, zaczerpniętym z orzecznictwa, może być sprawa z rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych (I PRN 51/76), w której Sąd Najwyższy - ustaliwszy, że zakład pracy rozwiązał z wnioskodawczynią stosunek pracy, wychodząc z założenia, że skoro wniosła ona odwołanie od wypowiedzenia zmieniającego, to tym samym odmówiła przyjęcia proponowanej jej nowej pracy - w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 września 1976 r. uznał za trafny wypowiedziany w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że "w świetle art. 42 § 3 k.p. zaskarżenie przez pracownika oświadczenia woli zakładu pracy w przedmiocie wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie jest równoznaczne z odmową przyjęcia przez pracownika nowych warunków pracy i płacy i że zaskarżenie takie nie powoduje zatem w myśl zdania pierwszego § 3 art. 42 k.p. rozwiązania stosunku pracy. Odmienna wykładnia przepisu art. 42 § 3 k.p. prowadziłaby do zaprzeczenia służących pracownikowi w myśl kodeksu pracy uprawnień do kwestionowania przed organami orzekającymi oświadczenia woli zakładu pracy, dotyczącego wypowiedzenia mu dotychczasowych warunków pracy i płacy". Orzeczenie to nie zostało opublikowane w urzędowym zbiorze orzeczeń SN, co m.in. mogło skłonić Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do przedstawienia przytoczonych w sentencji uchwały zagadnień prawnych, przy czym Sąd ten, uzasadniając obszernie swoje wątpliwości, słusznie zauważa, że przy rozważaniu tych zagadnień nie można pominąć kwestii dotyczących charakteru prawnego wypowiedzenia zmieniającego.IIKodeks pracy nakazuje w art. 42 § 1 k.p. odpowiednie stosowanie przepisów o wypowiedzeniu umowy o pracę do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy.Zgodnie z art. 42 § 3 k.p. wypowiedzenie warunków pracy i płacy jest czynnością prawną o charakterze złożonym, której celem głównym jest zmiana dotychczasowego stosunku pracy, a celem alternatywnym - jego rozwiązanie, jeżeli pracownik odmówi przyjęcia nowych warunków. Czynność ta może więc doprowadzić do przeobrażenia stosunku pracy, jak i do jego definitywnego rozwiązania. Do osiągnięcia celu głównego niezbędne jest przyjęcie przez pracownika proponowanych mu nowych warunków umowy o pracę.Ustawodawca w celu wyeliminowania niepewności co do losu samej umowy o pracę wprowadza w zdaniu drugim § 3 art. 42 fikcję prawną, że jeżeli pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, uważa się, że wyraził zgodę na te warunki. W konsekwencji takiego unormowania stosunek pracy po upływie okresu wypowiedzenia, wprawdzie już na nowych warunkach, trwa dalej. Odmowa natomiast przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy powoduje z mocy przepisu zdania pierwszego § 3 art. 42 k.p. jej definitywne rozwiązanie z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia zmieniającego.Niezależnie od uprawnień przysługujących pracownikowi na podstawie art. 42 k.p. - od każdego wypowiedzenia umowy o pracę, a więc i od wypowiedzenia warunków pracy i płacy - pracownik może na mocy art. 269 § 1 k.p. wnieść odwołanie do komisji odwoławczej do spraw pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę.Zastrzeżone przepisami art. 42 k.p. uprawnienie pracownika do zajęcia stanowiska w kwestii przyjęcia lub odmowy przyjęcia proponowanych warunków umowy o pracę do czasu upływu połowy okresu wypowiedzenia jest niezależne od przysługującego temu pracownikowi prawa do wniesienia odwołania od wypowiedzenia zmieniającego do komisji odwoławczej do spraw pracy, jeżeli pracownik uważa, że wypowiedzenie to jest nieuzasadnione lub niezgodne z przepisami prawa.Odwołanie od wypowiedzenia warunków pracy i płacy oraz odmowa przyjęcia nowych warunków pracy i płacy są dwiema odrębnymi instytucjami prawnymi, powołanymi do realizacji odmiennych celów. Odwołując się od wypowiedzenia, pracownik zmierza do utrzymania dotychczasowego stanu prawnego w zakresie umowy o pracę i w tym przedmiocie zmuszony jest zdeklarować się i podjąć przewidziane prawem środki w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego warunki pracy i płacy. Jeżeli pracownik z tego ośrodka odwoławczego skorzystał, a organ powołany do rozpatrywania sporów ze stosunku pracy podzielił jego stanowisko, nie nastąpi żadna zmiana w treści umowy o pracę, która będzie kontynuowana między stronami na nie zmienionych warunkach. Przedmiotem postępowania na skutek wniesionego odwołania będzie wyłącznie ocena zasadności i zgodności z prawem dokonanego wypowiedzenia zmieniającego.Wniesienie odwołania od wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie wyłącza przysługujących pracownikowi z mocy art. 42 k.p. uprawnień, które zmierzają do zrealizowania innego celu. Mianowicie kodeks pracy na podstawie uprawnień przewidzianych w art. 42 k.p. pozostawia pracownikowi swobodną decyzję co do tego, czy godzi się na kontynuowanie umowy o pracę na zmienionych warunkach, czy też odmawia przyjęcia nowych warunków, godząc się tym samym na rozwiązanie umowy o pracę z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia.Skutki, o których wyżej mowa, mogą wystąpić jednak tylko w ograniczonym czasie, mianowicie do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia sporu między stronami w wyniku uwzględnienia odwołania pracownika. Jeżeli orzeczenie takie zapadnie przed upływem okresu wypowiedzenia, umowa na nie zmienionych warunkach będzie nadal trwała, niezależnie od tego, czy pracownik odmówił przyjęcia zaproponowanych warunków, czy też - wobec braku odmowy - wyraził zgodę na nowe warunki. Gdyby orzeczenie takie zapadło po upływie okresu wypowiedzenia, ustają z chwilą jego uprawomocnienia się skutki, jakie nastąpiły z mocy art. 42 § 3 k.p. w następstwie przewidzianego w tym przepisie zachowania się pracownika, a odtąd trwa nadal umowa o pracę między stronami na nie zmienionych warunkach.Wychodząc z powyższych przesłanek, należy stwierdzić, że wniesienie odwołania od wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie zastępuje odmowy przyjęcia proponowanych warunków umowy o pracę, są to bowiem dwie odrębne instytucje prawne, rządzące się własnym statusem.IIIPoprzestanie na tak sformułowanej odpowiedzi może w okolicznościach konkretnego przypadku nie być wystarczające. Chociaż bowiem - jak wywiedziono - zniesienie odwołania nie zastępuje odmowy przyjęcia proponowanych warunków umowy o pracę, jednakże niekiedy taka odmowa wynika w sposób nie budzący wątpliwości z zachowania się pracownika, zwłaszcza z jego wypowiedzi towarzyszących samemu odwołaniu.Pracownik, składając odwołanie i zwalczając samo wypowiedzenie zmieniające, jednocześnie może wyraźnie odmówić przyjęcia nowych warunków, przy czym oświadczenia dotyczące obu tych kwestii mogą znajdować się w treści samego odwołania bądź wynikać z ustnych oświadczeń, do wyrażenia bowiem odmowy przyjęcia proponowanych warunków kodeks pracy nie wymaga formy pisemnej. Zakład pracy będzie mógł z takiego zachowania pracownika wywnioskować, że składa on nie tylko odwołanie od wypowiedzenia, ale wyraźnie również odmawia przyjęcia proponowanych warunków, chociaż nie jest to ujawnione w jakimś odrębnym piśmie. W takiej sytuacji wniesienie przez pracownika odwołania od wypowiedzenia zmieniającego będzie mogło wyjątkowo być uznane przez zakład pracy za równoznaczne z odmową przyjęcia proponowanych warunków.Rozważania te uzasadniają udzielenie odpowiedzi w brzmieniu nadanym jej w sentencji uchwały.Zajęte w uchwale stanowisko zbieżne z poglądem wyrażonym przez Centralną Radę Związków Zawodowych.IVDrugie pytanie, dotyczące konkretnego stanu faktycznego i zmierzające do uzyskania rozstrzygnięcia w sprawie, wykracza poza granice określone przepisem art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Jedyny element prawny, tkwiący w drugim pytaniu, może dotyczyć kwestii, jaki wpływ na trwanie stosunku pracy mogą wywrzeć oświadczenia pracownika co do zaproponowanych warunków po upływie połowy okresu wypowiedzenia.Przepis art. 42 § 3 k.p. nie pozostawia co do tego wątpliwości. Skoro bowiem z mocy tego przepisu tylko w razie braku pouczenia o skutkach milczenia pracownika w pierwszej połowie okresu wypowiedzenia pracownik ten może złożyć do końca okresu wypowiedzenia oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, to tym samym ustawodawca do wywołania skutków prawnych związanych z odmową wymaga złożenia przez niego oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków najpóźniej do chwili upływu połowy okresu wypowiedzenia. takie oświadczenie po tej dacie może wywrzeć skutki zależne wyłącznie od uznania zakładu pracy.