III KR 186/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Grzebuła (spr.).Sędziowie: SN A. Żylewicz, SW T. Świt.Protokolant: E. Nowakowska.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gurgul.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu sprawy Pawła P., urodzonego 27 II 1958 r. oskarżonego z art. 138 § 1 k.k. w zw. z art. 25 § 2 k.k. z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 marca 1979 r. sygn. III K 27/79zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyjmuje, iż zaskarżony działając w zamiarze sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa pożaru przez podpalenie zapałką pianki poliuretanowej spowodował nieumyślnie pożar, tj. przestępstwa z art. 138 § 2 k.k. w zw. z art. 139 § 1 k.k. i w zw. z art. 25 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 138 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 57 § 3 pkt 2 k.k. wymierza mu karę 11 (jedenastu) miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat 4;na podstawie art. 75 § 1 k.k. wymierza oskarżonemu 10.000 zł grzywny, na poczet której zalicza okres tymczasowego aresztowania od dnia 18 grudnia 1978 r. przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny 100 zł grzywny;na podstawie art. 76 § 2 k.k. oddaje oskarżonego na okres próby pod dozór kuratora sądowego;zwalnia oskarżonego od kosztów postępowania odwoławczego i opłat za drugą instancję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 21 marca 1979 r. (sygn. akt III K 27/79) uznał oskarżonego Pawła P. za winnego tego, że dnia 18 listopada 1978 r. w Łodzi około godziny 11., przebywając w sali przygotowania produkcji Spółdzielni Pracy "(...)" usytuowanej na I kondygnacji budynku przy ul. (...), w której znajdowały się surowce łatwopalne, podpalił zapałką smarowaną klejem butapren piankę poliuretanową, w następstwie czego sprowadził pożar, który szybko rozprzestrzeniając się objął całą salę, powodując straty w wysokości 61.000 zł, a nadto zagrażał zdrowiu zatrudnionych pracowników oraz mieniu składowanemu w tymże budynku wartości około 2 mln złotych, a także sąsiednim budynkom, przy czym zdolność oskarżonego rozpoznania jak i możliwość kierowania swoim postępowaniem była ograniczona w stopniu znacznym, tj. przestępstwa z art. 138 § 1 k.k. w zw. z art. 25 § 2 k.k. i za to na podstawie tych przepisów oraz art. 36 § 4 k.k. przy zastosowaniu art. 57 § 1 i 3 pkt 1 k.k. skazał go na 2 lata pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 300 dni zastępczej kary pozbawienia wolności;na podstawie art. 73 § 1 i 2 k.k. zawiesił mu wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 4 lata, a na podstawie art. 83 § 3 k.k. na poczet orzeczonej grzywny zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 18 grudnia 1978 r. do 21 marca 1979 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie 100 zł.Od tego wyroku wniósł rewizję prokurator w części dotyczącej orzeczenie o karze i zarzucił "błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności wymierzonej oskarżonemu, wynikający z niedostatecznego uwzględniania wyjątkowo znacznego stopnia społecznego niebezpieczeństwa przypisanego mu przestępstwa oraz nierozważenia okoliczności, iż względy na społeczne oddziaływanie kary przemawiają przeciwko takiemu orzeczeniu" oraz wniósł "o zmianę wyroku w części zaskarżonej przez uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, wymierzonej oskarżonemu".Na rozprawie rewizyjnej prokurator Prokuratury Generalnej nie popierał pisemnej rewizji i zmodyfikował ją w ten sposób, że wniósł o zmianę kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu na art. 138 § 2 k.k. w zw. z art. 139 § 1 k.k. zastosowanie wobec oskarżonego dozoru kuratora sądowego oraz pozostawienie bez zmian orzeczonych kar.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Nie można odmówić słuszności wnioskowi prokuratora Prokuratury Generalnej w części dotyczącej kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu.Sąd Wojewódzki, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, oceniając wyjaśnienia oskarżonego przyjął, iż mówi on prawdę. "Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że nie wiedział on jakie mogą być konsekwencje z zapalenia pianki", oraz uzasadnił, iż oskarżony był szkolony, znał łatwopalne właściwości pianki poliuretanowej i kleju butapren "zapalił piankę posmarowaną klejem a nie czystą, co wyraźnie świadczy, o tym, iż dobrze wiedział co czyni" oraz "że wina umyślna oskarżonego w zakresie przypisanego mu czynu nie budzi najmniejszych wątpliwości".Sąd Wojewódzki nie uzasadnia bliżej przyjmuje, iż oskarżony działał z zamiarem bezpośrednim czy też ewentualnym, ze stwierdzenia jednakże Sądu, że "oskarżony wiedział i dobrze się orientował, że może powstać pożar i że z jego bezmyślnego działania mogą powstać poważne skutki, co faktycznie miało miejsce" wnioskować by należało, iż Sąd przyjął, że oskarżony działał z zamiarem ewentualnym, że oskarżony godził się na powstanie pożaru.Umyślność znaczy tyle co zamiar popełnienia czynu w znamionach przedmiotowych określonych w ustawie karnej.Zamiar ów w myśl art. 7 § 1 k.k. to przede wszystkim "chcenie" lub "godzenie się". Obok zamiaru bezpośredniego (dollus directus) kodeks utrzymuje drugą postać umyślności, znaną jako zamiar ewentualny (dolus ewentaulis).Granica między zamiarem bezpośrednim a zamiarem ewentualnym nie jest ostra.Ocena postaci umyślności (treści zamiaru) powinna być dokonywana z należytą wnikliwością i powinna być oparta na odtworzeniu rzeczywistych przeżyć psychicznych sprawcy.Treść ich należy ustalać na podstawie wszystkich okoliczności danego wypadku, ze szczególnym uwzględnieniem pobudek i zachowania się sprawcy, jego właściwości osobistych, charakteru i stopnia rozwoju umysłowego. Należy również zawsze ustalić jakim zamiarem bezpośrednim kierował się sprawca podejmując czyn, do jakiego celu zmierzał swym zachowaniem się.Samozachowania się sprawcy bowiem i spowodowanie skutku nie dowodzi jeszcze umyślności przestępstwa.Nie można bowiem domniemywać zgody sprawcy na powstałą wskutek jego czynu, lecz należy wykazać, że zgoda na skutek stanowiła jeden z elementów procesu zachodzącego w psychice sprawcy.Sąd Wojewódzki, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, okoliczności tych nie rozważył.Jak wynika z akt sprawy oraz wyjaśnień oskarżonego, które znajdują całkowite potwierdzenie w zeznaniach świadków, oskarżony zapalił zapałkę i przystawił ją do pianki poliuretanowej bezpośrednio po wypowiedzi świadka A.G., że nie widział on jeszcze jak się pali butapren.Czynność tę oskarżony wykonał bezmyślnie, bez większego zastanowienia się.Świadczy o tym dalsze zachowanie oskarżonego, a mianowicie gdy pianka natychmiast zapaliła się, oskarżony był zaskoczony i usiłował ugasić ogień sizalem, lecz jak wyjaśnił "nic to już nie dało".Oskarżony pracował w Spółdzielni "(...)" od 8.09.1977 r., był pracownikiem dobrym, wyróżniającym się w grupie z 5 przyjętych do pracy z Zasadniczej Szkoły Specjalnej Nr 1 w Ł., świadek Sławomir B. - brygadzista, zeznał, że oskarżony "pracował bardzo dobrze, był sumienny, uczciwy, był bardzo robotny".Biegli psychiatrzy orzekli, że oskarżony P.P. "jest osobnikiem ociężałym umysłowo, z upośledzoną zdolnością przewidywania sytuacji i upośledzoną zdolnością myślenia abstrakcyjnego. W chwili dokonywania zarzucanego mu czynu ... z wyżej wymienionych względów zdolność rozumienia czynu, jak i zdolność kierowania swoim postępowaniem, miał ograniczoną w stopniu znacznym".Mając powyższe na uwadze trudno przyjąć, że oskarżony chciał sprowadzić pożar lub godził się na popełnienie tego czynu, istnieją natomiast podstawy - w świetle całokształtu a okoliczności sprawy - do przyjęcia winy nieumyślnej, polegającej na lekkomyślności. Oskarżony bowiem - jak sam wyjaśnił - wiedział, iż butapren i pianka są łatwopalne, a za tym powinien i mógł przewidzieć możliwość sprowadzenia pożaru w opisanej sytuacji, lecz bezpodstawnie przypuszczał, że tego uniknie (art. 7 § 2 k.k.). Mając powyższe na uwadze zmieniono zaskarżony wyrok.Nie można zgodzić się z wnioskiem prokuratora o pozostawienie bez zmian orzeczonych w stosunku do oskarżonego kar. Oskarżanemu przypisano występek, podstawy zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary istnieją nadal, prokurator zresztą nie kwestionuje tej okoliczności, dlatego też zastosowano art. 57 § 3 pkt 2 k.k., 73 § 1 i art. 75 § 1 k.k. przy wymierzeniu oskarżonemu kary grzywny uwzględniono stosunki majątkowe i dochody oskarżonego. Uznano również za celowe oddanie oskarżonego na okres próby pod dozór kuratora sądowego dla roztoczenia pieczy nad skazanym zwłaszcza, aby nie popełnił ponownie przestępstwa i udzielenia mu niezbędnej pomocy w jego trudnościach życiowych.Sąd Wojewódzki błędnie przyjął datę urodzenia oskarżonego 27 II 1959 r. - co słusznie podniósł prokurator - zamiast 1958 r., dlatego też prawidłową datę urodzenia oskarżonego podano przy nazwisku oskarżonego w niniejszym wyroku.Zwolniono oskarżonego od kosztów postępowania odwoławczego i opłat za drugą instancję ze względu na stan majątkowy oskarżonego (bez majątku) o wysokość jego dochodów.Z przytoczonych względów orzeczono jak w wyroku.