III KR 190/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Grzebuła.Sędziowie: SN A. Żylewicz (spr.), del. SW T. Świt.przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej: J. Gurgula.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu sprawy Krzysztofa K., Stanisława J., Ryszarda K. i Andrzeja W. oskarżonych z art. 168 § 2 k.k. i in., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 23 stycznia 1979 r., sygn. III K 128/781) utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;2) zasądza od oskarżonych Stanisława J. - 9.200 zł, Ryszarda K. - 14.800 zł i Andrzeja W. - 13.600 zł - tytułem opłaty za drugą instancję oraz obciąża ich kosztami postępowania odwoławczego;3) zwalnia rodziców skazanego Krzysztofa K. od ponoszenia kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneKrzysztof Józef K., Stanisław J., Ryszard Andrzej K. i Andrzej W. zostali oskarżeni o to, że:I. w dniu 25 września 1978 r., w Ł., działając wspólnie i w porozumieniu, przy czym Krzysztof K. z rozeznaniem, po kilkakrotny uderzeniu Aleksandry H. w twarz i głowę, przewróceniu na ziemię, przytrzymaniu rąk i nóg, częściowym ściągnięciu i zniszczeniu odzieży przemocą odbyli z nią stosunki płciowe- tj. o czyn. z art. 108 § 2 k.k.,Ryszard K.o to, że:II. w czasie i miejscu jak w pkt I aktu oskarżenia, wykorzystując fakt bezbronności Aleksandry H., ściągnął z jej palca w celu przywłaszczenia złoty pierścionek o wartości 1.500 zł- tj. o czyn z art. 208 k.k.,ponadto tenże Ryszard K. i Andrzej W.o to, że:III. w czasie i miejscu jak w pkt I aktu oskarżenia, działając wspólnie i w porozumieniu, zabrali w celu przywłaszczenia torbę zawierającą dokumenty, kosmetyki oraz pieniądze w kwocie co najmniej 1.700 zł na szkodę Aleksandry H.- tj. o czyn z art. 203 § 1 k.k.Andrzej W.o to, że:IV. w czasie i miejscu jak w pkt I aktu oskarżenia, działając z chęci osiągnięcia korzyści majątkowej, przyjął od Ryszarda K. złoty pierścionek o wartości 1.500 zł, wiedząc o tym, że uzyskany został w wyniku przestępstwa- tj. o czyn z art. 215 § 1 k.k.,a ponadto Krzysztof K. i Stanisław J.o to, że:V. w czasie i miejscu, jak w pkt I aktu oskarżenia, działając wspólnie i w porozumieniu, a Krzysztof K. z rozeznaniem przyjęli od Ryszarda K. i Andrzeja W. około 800 zł, wiedząc o tym, iż pieniądze te uzyskane zostały w wyniku przestępstwa dokonanego na szkodę Aleksandry H.- tj. o czyn z art. 215 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w Ł. po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 23 stycznia 1979 r. sygn. akt III K 128/78 uznał oskarżonych Stanisława J., Ryszarda K. i Andrzeja W. za winnych popełniania zarzucanych im czynów z tą zmianą w pkt III, że wartość przywłaszczonych pieniędzy wynosi co najmniej 827 złotych i skazał:1.za czyn opisany w pkt I z mocy art. 168 § 2 k.k.:1) Stanisława J. na karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności;2) Ryszarda K. na karę 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności;3)Andrzeja W. na karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności;2.za czyn opisany w pkt II z mocy art. 208 k.k., w związku z art. 36 § 3 k.k. skazał:1)Ryszarda K. na 1 (jeden) rok i 6 (sześć) miesięcy pozbawienia wolności i 5.000 (pięć tysięcy) złotych grzywny;3.za czyn opisany w pkt III z mocy art. 203 § 1 k.k. w związku z art. 36 § 3 k.k. skazał:1)Ryszarda K. na 1 (jeden) rok pozbawienia wolności i 3.000 (trzy tysiące) złotych grzywny;2)Andrzeja W. na 1 (jeden) rok pozbawienia wolności i 3.000 (trzy tysiące) złotych grzywny;4.za czyn opisany w pkt IV z mocy art. 215 § 1 k.k. w związku z art. 36 § 3 k.k. skazał Andrzeja W. na 1 (jeden) rok pozbawienia wolności i 2.000 (dwa tysiące) złotych grzywny;5.za czyn opisany w pkt V z mocy art. 215 § 1 k.k. w związku z art. 36 § 3 k.k. skazał:1) Stanisława J. na 1 (jeden) rok pozbawienia wolności i 2.000 (dwa tysiące) złotych grzywny.III. Na mocy art. 66 k.k., art. 70 § 1 k.k. orzekł karę łączną:1)Stanisławowi J. w wysokości 4 (czterech) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz 2.000 (dwa tysiące) złotych grzywny;2)Ryszardowi K. w wysokości 7 (siedmiu) lat pozbawienia wolności oraz 7.000 (siedem tysięcy) złotych grzywny;3)Andrzej W. w wysokości 6 (sześciu) lat pozbawiania wolności oraz 4.000 (cztery tysiące) złotych grzywny;IV. Krzysztofa K. uznaje winnym popełnienia zarzucanych mu czynów popełnionych z rozeznaniem i z mocy art. 168 § 2 k.k., art. 215 § 1 k.k. w związku z art. 70 k.k. z 1932 r. w związku z art. 1 § 1 pkt 1 ustawy z 22 grudnia 1969 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 311) orzekł umieszczenie go w zakładzie poprawczym.Obciążył rodziców K.K. - Józefa i Marię K. kosztami postępowania w kwocie 2.350,60 złotych, oraz pobytem syna w zakładzie poprawczym;V. Na mocy art. 83 § 1 k.k. na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania Stanisławowi W. od 27 września 1978 r.VI. Na mocy art. 37 § 1 k.k. w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie określił zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 1 dzień pozbawienia wolności za równoważny grzywnie 100 złotych.Od tego wyroku wnieśli rewizje prokurator oraz oskarżeni.1. Rewizja prokuratora, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie osk. Stanisławowi J., Ryszardowi K. i Andrzejowi W. znacznie surowszych kar pozbawienia wolnościzarzucarażącą niewspółmierność kar orzeczonych w stosunku do przypisanego mu czynu z art. 168 § 2 k.k., na skutek niedostatecznego uwzględnienia szczególnie wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa tego czynu, wyjątkowo brutalnego sposobu działania oskarżonych, rozmiaru cierpień fizycznych i psychicznych zadanych pokrzywdzonej, jak również z nierozważenia faktu, iż wymierzone kary za poszczególne przestępstwa, jak i kary łączne pozbawione są waloru ich społecznego oddziaływania.2. Rewizja obrońcy osk. Krzysztofa K., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe zawieszenie umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym,zarzucarażącą surowość kary na skutek nierozważenia przy jej orzekaniu w sposób dostateczny pozytywnego zachowania się oskarżonego w schronisku dla nieletnich i faktu nieznacznego jego niedorozwoju umysłowego.3. Rewizja obrońcy osk. Stanisława J., wnosząc o zastosowanie przepisu art. 57 k.k. i wymierzenie mu kary w granicach znacznie niższych,zarzucarażącą niewspółmierność orzeczonej kary na skutek pominięcia przy określaniu jej wysokości szczególnych okoliczności łagodzących występujących w sprawie.4. Rewizja obrońcy osk. Ryszarda K., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez:a)uznanie, że oskarżony K. dopuścił się czynu opisanego w art. 156 § 1 k.k., nie zaś art. 168 § 2 k.k. i wymierzenie mu za to stosownej kary pozbawienia wolności,b)wymierzenie oskarżonemu stosunkowo łagodnej kary łącznej z zastosowaniom zasady absorpcji w odniesieniu do poszczególnych czynów,c)zwolnienie go od obowiązku uiszczenia opłat sądowych za obie instancje,zarzucaa)błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia powstały w związku z daniem pełnej wiary zeznaniom pokrzywdzonej, podczas gdy wymieniona w tym czasie pozostawała pod wpływem alkoholu i jest niewykluczonym, że do odbycia z nią stosunków płciowych doszło za jej przyzwoleniem,b) rażącą niewspółmierność orzeczonej kary z uwagi na fakt, że oskarżony w chwili czynu liczył zaledwie 17 lat i 11 miesięcy i brak właściwego wychowania (ojciec alkoholik).5. Rewizja obrońcy osk. Andrzeja W., wnosząc o wydatne złagodzenie kary wymierzonej za przestępstwo z art. 168 § 2 k.k. i zastosowanie przy karze łącznej zasady pełnej absorpcjizarzucaobrazę art. 57 k.k. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie w dostatecznym stopniu przy orzekaniu kary treści przepisu art. 51 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Co do rewizji prokuratoraArgumenty przytoczone w tej rewizji nie przekonują, aby wymierzona oskarżonym Stanisławowi J., Ryszardowi K. i Andrzejowi W. za przestępstwo z art. 168 § 2 k.k. - kary 4 względnie 5 i 6 lat pozbawienia wolności, jak też kary łączne należało uznać za rażąco niewspółmiernie łagodne.Wszyscy oskarżeni - to młodociani o niezupełnie prawidłowym rozwoju psychiki, w istocie zaniedbani w przeszłości pod względem wychowawczym i pozbawieni obecnie należytej opieki ze strony rodziców.Działania ich, jak to ocenił Sąd Wojewódzki, nie odznaczały się szczególną drastycznością, również stopień nasilenia stosownej przez sprawców przemocy względem pokrzywdzonej był nikły.Nie zachodziły też w niniejszej sprawie te okoliczności, które w myśl wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwo zgwałcenia (uchwała połączonych Izb Karnej i Wojskowej SN z dnia 21 grudnia 1972 r., VI KZP 64/72) - mogłyby przemawiać za wymierzeniem oskarżonym kar nacechowanych szczególną surowością (brak w sprawie elementów zuchwalstwa, wynaturzonych form zaspokojenia popędu płciowego, drastycznych form stosowanej przemocy). W tych warunkach przyjąć należy, że dalekie przecież od łagodności kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonym odpowiadają w pełni dyrektywom określonym w art. 50 i 51 k.k., uwzględniając bowiem należycie stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanych im czynów, pozwalają młodocianych oskarżonych wychować i wdrożyć do przestrzegania porządku prawnego, a ich działanie odstraszające nie może w żadnym wypadku być uznano za nikłe.Z tych względów i biorąc pod uwagę wyrażoną przez oskarżonych szczerą skruchę oraz pełne zrozumienie z niewłaściwego swojego postępowania - brak było podstaw do zaostrzenia wymierzonych im kar zgodnie z wnioskiem zawartym w rewizji prokuratora i dlatego należało pozostawić ją bez uwzględnienia.2. Co do rewizji oskarżonych Krzysztofa K., Stanisława J., Ryszarda K. i Andrzeja W.Rewizje tych oskarżonych nie są zasadne, gdy kwestionują orzeczenie o karze i domagają się jej złagodzenia, a w odniesieniu do R.K. równiej zmiany kwalifikacji czynu w pkt I z art. 168 § 2 k.k. na art. 156 § 1 k.k.W myśl art. 4 § 1 k.p.k., sędziowie orzekają m.in. z uwzględnieniem wskazań doświadczenia życiowego.W świetle tego doświadczenia należy wyłączyć jako pozbawioną podstaw tezę zawartą w rewizji osk. R.K. o dobrowolności oddania się przez kobietę o pewnej kulturze osobistej, będącą żoną i matką, czterem spotkanym w parku mężczyznom, gdy następnie ta kobieta, zmaltretowana kilkoma bezpośrednio po sobie następującymi stosunkami, pobita i posiniaczona oraz ograbiona z biżuterii i pieniędzy, natychmiast po zajściu składa skargę do organów powołanych do ścigania i popada w stan nerwowego rozstroju.To, co powiedziano wyżej, w pełni uwiarygodnia zeznania pokrzywdzonej, a także ustalenia Sądu Wojewódzkiego dotyczące kradzieży pierścionka, torby, dokumentów w niej znajdujących się oraz pieniędzy i co do udziału osk. K. wraz z innymi w zgwałceniu Aleksandry H.Życie seksualne jest sprawą osobistą. Wkraczanie w tę sferę przy użyciu groźby lub przemocy jest zawsze ciężkim zamachem na wolność, poniża godność człowieka i sprowadza jej osobę do narzędzia użytego do zaspokojenia popędu płciowego.Owa dolegliwość, ból fizyczny i cierpienia moralne uwielokrotniają się, gdy zgwałcenie zostaje dokonane w sposób zbiorowy, co miało miejsce w niniejszej sprawie.Tego rodzaju czyn ze zrozumiałych względów zawiera w sobie wysoki ładunek społecznego niebezpieczeństwa i dlatego wymierzone oskarżonym J., K. i W. kary pozbawienia wolności wbrew zarzutom zawartym w rewizjach, nie mogą być uznane za rażąco surowe, zwłaszcza że u podłoża ich działania występował ponadto czynnik korzyści majątkowej (zuchwała kradzież pierścionka oraz zabór torebki i pieniędzy na szkodę osoby zgwałconej).W dokonaniu zgwałcenia najbardziej aktywnym był osk. K. i dlatego Sąd I instancji słusznie wymierzył mu karę surowszą niż pozostałym współoskarżonym.Sam wiek oskarżonych jest dla wymiaru kary okolicznością istotną, choćby ze względu na art. 51 k.k., który ma do nich zastosowanie. Nie oznacza to jednak, że istnieją podstawy do złagodzenia im kar z tego powodu, lub w oparciu o przepis art. 57 k.k.Status młodocianego przyznany przez kodeks karny zobowiązuje sąd przy wymierzaniu kary do położenia akcentu na jej cele wychowawcze, co jednak nie eliminuje innych funkcji kary (art. 50 k.k.) zwłaszcza wtedy, gdy ze względu na charakter przestępstwa znaczenie tych funkcji w zakresie społecznego oddziaływania kary jest duże.Młodociany wiek nie stanowi również samodzielnej przesłanki, która mogłaby uzasadniać zastosowanie art. 57 § 1 k.k., gdyż norma ta, w odniesieniu do tej grupy sprawców, ogranicza zasięg stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary do szczególnie uzasadnionych wypadków, zaś sposób zachowania się osk. W. i J. wskazuje na to, że w odniesieniu do nich - wbrew twierdzeniu rewizji - ten warunek nie zachodzi. Młody wiek w tego rodzaju przestępczości nie stanowi wyjątku, społeczne zaś oddziaływanie kary musi trafiać do świadomości ludzi młodych, którzy powinni zdawać sobie sprawę z wielkiej szkodliwości tego rodzaju czynów, oraz z konsekwencji natury prawnej, jakie z tymi czynami się wiążą. Naprowadzone w rewizjach oskarżonych okoliczności łagodzące były przedmiotem rozważań Sądu I instancji i nie wniosły do sprawy nowych elementów, które mogły uzasadniać zmiany zaskarżonego wyroku w orzeczeniu o karach na ich korzyść.Poddanie osk. Krzysztofa K. procesowi resocjalizacyjnemu i wychowawczemu w zamkniętym zakładzie poprawczym słusznie uznane zostało przez Sąd Wojewódzki za niezbędne, skoro wymieniony nie przejawiał w szkole żadnej chęci do nauki, był niezdyscyplinowanym i aroganckim w stosunku do kolegów, a ze strony jego rodziców nie ma gwarancji, że dalsza ich opieka nad synem będzie właściwa.Pozostawanie osk. K. w dotychczasowym środowisku prowadziłoby niewątpliwie do dalszego pogłębienia procesu jego demoralizacji, stąd brak było podstaw do zawieszenia wykonania umieszczenia go w zakładzie poprawczym.Skoro więc wymierzone oskarżonym: J., K. i W. kary nie wykazują cech rażącej surowości i są adekwatne do stopnia ich winy oraz szkodliwości społecznej popełnionych przez nich czynów, przeto należało orzec jak na wstępie.Orzeczenie o kosztach postępowania karnego i opłacie oparte jest na przepisie art. 547 § 1 i 356 k.p.k., oraz art. 2 i 7 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. Nr 27, poz. 152).