II CR 213/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rudnicki, Sędziowie SN: Z. Wasilkowska, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wacława R. i Lecha S. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. przy udziale Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Inspektorat w S. o zapłatę, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koninie z siedzibą w Słupcy z dnia 13 marca 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Koninie z siedzibą w Słupcy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW wykonaniu zleconej usługi pozwana Spółdzielnia Kółek Rolniczych w dniu 6.V.1978 r. opryskała uprawy maku na gruntach powodów środkiem chwastobójczym pochodzenia zagranicznego ("diouran - 80"), po raz pierwszy w Polsce w tym roku wprowadzonym do masowego stosowania. Po 4 dniach wystąpiły objawy podsychania opryskanego maku, a w kilka dni później obumarły rośliny niemal na całych plantacjach. Powodowie żądali więc od pozwanej Spółdzielni naprawienia powstałych stąd szkód. Wacław R. kwotę 546.000 zł, Lech S. kwotę 101.000 zł. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że szkody powodów są następstwem okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponosi, bo do odchwaszczania ich gruntów użyła środka chemicznego zakwalifikowanego do tego celu przez Instytut Ochrony Roślin i wprowadzonego do obrotu handlowego orzeczeniem Ministra Rolnictwa. Biegli Mirosław W. i Barbara R. potwierdzili, że istnieje związek przyczynowy między szkodą powodów, polegającą na utracie spodziewanych plonów, a opryskaniem tym środkiem roślin na ich gruntach przez pozwaną Spółdzielnię. Ustaliwszy, że powodowie nie udowodnili, aby pozwana Spółdzielnia uchybiła obowiązkowi starannego wykonania zobowiązania, Sąd Wojewódzki aprobując stanowisko obrony powództwo oddalił.W rewizji opartej na podstawach z art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. powodowie wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest uzasadniona.Umowa stron nie normuje - jak wnioskować można z zebranego materiału - następstw nienależytego wykonania zleconej usługi. Umowa o świadczenie usługi agrotechnicznej jest jednak umową prawa cywilnego. W kwestii tej znajdują przeto zastosowanie przepisy tego prawa. Można więc podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, że jednostka świadcząca usługę chemicznego odchwaszczania roślin odpowiada za szkody wyrządzone nienależytym wykonywaniem przyjętego na siebie zobowiązania z reguły na zasadach określonych z art. 471 i 472 k.c.Nie jest już jednak trafny pogląd, że powodowie nie wykazali istnienia wskazanych w nich przesłanek odpowiedzialności pozwanej Spółdzielni za doznaną przez nich szkodę. Uszczerbku majątkowego (art. 361 § 2 k.p.c.) po ich stronie ta Spółdzielnia nie kwestionuje. Szkodę tę spowodowało nienależyte wykonanie zobowiązania, staranne wykonanie usługi odchwaszczania roślin przyniosłoby bowiem efekt tylko w postaci zniszczenia chwastów. W świetle opinii biegłych jest zaś niewątpliwe, że istnieje związek przyczynowy między opryskaniem plantacji powodów środkiem chemicznym a obumarciem uprawianego na nich maku. Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, z wyrażonych w tych przepisach zasad nie wynika już obowiązek udowodnienia - i przy tego rodzaju zobowiązaniu - czegokolwiek innego, a w szczególności wykazania tego, co było przyczyną nienależytego wykonania przez dłużnika zobowiązania.Wyrażone w art 471 i 472 k.c. zasady nie sprzeciwiałyby się w konsekwencji oddaleniu powództwa wtedy, gdyby pozwana Spółdzielnia udowodniła, że mimo to nie można jej zarzucić winy w postaci niedbalstwa. Instytut Ochrony Roślin zaprzeczył temu, że czasowo wycofano "diouran - 80" z obrotu handlowego ze względu na jego toksyczne działanie na rośliny maku, a informacja Wojewódzkiej Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin wskazuje, że w województwie skierniewickim tylko na 12,7 ha - w tym 7 ha powodów - z opryskanych nim 70 ha obumarły rośliny opryskane "diouranem - 80" w 1978 r. Nie tylko więc atesty jakościowe, w jakie ten środek był opatrzony, lecz także i te fakty pozwalają przyjąć istnienie domniemania, że "diouran 80" w danych warunkach glebowo-klimatycznych jest środkiem chemicznym przydatnym także do odchwaszczania uprawy maku (art. 231 k.p.c.). Nie oznacza to jednak, że pozwaną Spółdzielnię od odpowiedzialności za doznaną przez powodów szkodę zwolniło już udowodnienie opinią biegłego Mirosława W. - odmienną tu zresztą nieco od wyjaśnień biegłej Barbary R. - że samą usługę wykonała ona zgodnie z instrukcją normującą sposób korzystania z tego środka chemicznego, skoro opinia tego biegłego nie wskazuje co doprowadziło do obumarcia opryskanego nim maku. Nie można by bowiem było tej Spółdzielni skutecznie zarzucić winy w postaci niedbalstwa dopiero wtedy, gdyby wykazała, że przyczyna szkody, jaką ponieśli powodowie, tkwi w takiej konkretnej okoliczności, za którą ona odpowiedzialności nie ponosi. Innymi słowy, nie ustalona przyczyna doznanej przez wierzyciela szkody oznacza, iż dłużnik nie przeprowadził dowodu, że nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem przyczyny, za którą on odpowiedzialności nie ponosi. Niewyjaśnienie sprawy pod tym kątem widzenia, konkretyzuje podstawę rewizyjną z art. 368 pkt 1 k.p.c.Nie można jednak wykluczyć tego, iż pozwana Spółdzielnia udowodni, że właściwa przyczyna szkody tkwi w wadzie fizycznej użytego przez nią do odchwaszczania upraw powodów "diouranu 80". Nie oznacza to jednak, że wówczas w każdej sytuacji, będzie ją ekskulpować powołanie się na atesty jakościowe, w jakie ten środek był opatrzony. Zasadnicza reguła art. 471 i 472 k.c. przestaje bowiem obowiązywać wtedy, gdy ze szczególnego przepisu albo z czynności prawnej wynika co innego. Dłużnik może także w umowie przyjąć na siebie obowiązek wykonania zobowiązania w każdych okolicznościach (art. 473 k.c.). Świadek Andrzej K. - kierownik działu chemizacji roślin - zeznał, że przy zamawianiu przez nich usługi oświadczył powodom, że "diouran - 80", jakiego użyje do odchwaszczania upraw na ich gruntach, jako wysokiej jakości środek chwastobójczy, przyniesie im spodziewane rezultaty. Aktualizowało to potrzebę wyjaśnienia w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim całego dostarczonego mu materiału - zwłaszcza przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron w celu wyjaśnienia, czy ze względu na okoliczności, w jakich oświadczenie to zostało złożone, mogło dojść do modyfikowania pisemnej umowy (art. 65, 74, 77 k.c.) w ten sposób, że pozwana Spółdzielnia przyjęła na siebie odpowiedzialność także za jakość tego eksperymentu stosowanego wówczas środka odchwaszczającego - niezależnie od swej winy (art. 473 k.c.), skoro za działanie tegoż Andrzeja K. odpowiada jak za swoje (art. 97, 474 k.c.).Jeżeli bowiem Spółdzielnia Kółek Rolniczych zapewniła rolnika, iż środek, jakiego ona użyje przy wykonywaniu usługi odchwaszczania roślin na jego plantacji, jest w istniejących warunkach glebowo-klimatycznych środkiem chemicznym dobrej jakości, odpowiada wobec rolnika za szkody spowodowane w opryskiwanych uprawach wadami tego środka chemicznego również wtedy, gdy środek ten został przez instytut naukowy zakwalifikowany jako przydatny do chemicznego odchwaszczania tego rodzaju upraw i wprowadzony do obrotu handlowego orzeczeniem właściwego organu administracyjnego. W takiej więc sytuacji pozwanej Spółdzielni nie zwalniałoby od odpowiedzialności udowodnienie, że nie uchybiła obowiązkowi starannego działania także przy doborze środka chemicznego do odchwaszczania upraw maku na gruntach powodów.Ze względu na powyższe uchybienia zaskarżony wyrok uchylono (art. 386 § 1 k.p.c.).O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono w myśl art. 393 § 1, 100 § 2 k.p.c.