IV PR 358/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Stypułkowska, Sędziowie SN: J. Knap, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa "Społem" Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców Oddział w S. przeciwko Mariannie G. i Zdzisławowi G. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 lipca 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt II i IV sentencji) i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając wymienionemu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi zasądził od pozwanych odszkodowanie z tytułu niedoboru w wysokości odpowiadającej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę każdego z nich, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, nakazał pobrać od pozwanych sumy stanowiące różnicę wpisu i zniósł koszty procesu. Sąd ustalił, że pozwani przyjęli w dniu 15.VII.1978 r. prowadzenie sklepu samoobsługowego nr 41 w S. z artykułami gospodarstwa domowego, o obsadzie ponad 6 osób, przy czym pozwana G. jako kierownik, a pozwany, jej syn, jako zastępca kierownika - na podstawie "umów o pracę w sklepie detalicznym z odpowiedzialnością służbową". W świetle treści tych umów pozwani przyjęli odpowiedzialność materialną za szkodę w powierzonym mieniu wg podstaw określonych w art. 114-116 i 118 k.p. na zasadach ustalonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191). Przeprowadzona w dniu 1.IX.1978 r. inwentaryzacja wykazała niedobór w kwocie 137.227, 72 zł. Następna zaś inwentaryzacja przeprowadzona w dniu 15.XI.1978 r. za okres od 1.IX.-15.XI.1978 r. ujawniła dalszy niedobór w kwocie 65.481,35 zł.Wyrokiem sądu karnego pozwani skazani zostali na podstawie art. 218 § 1 k.k. za to, że nie dopełnili obowiązku w zakresie gospodarowania i ochrony mienia społecznego przez to, że systematycznie spożywali alkohol w czasie i miejscu pracy, dopuszczali do przebywania osób obcych na zapleczu sklepu w czasie pracy i po jej zakończeniu, nie przestrzegali zasady komisyjnego otwierania i zamykania sklepu, dopuszczali do niszczenia znajdujących się w sklepie towarów na skutek nieprawidłowego ich składowania, dopuszczali do przekraczania normatywu zapasów, w wyniku czego spowodowali nieumyślnie powstanie niedoboru w kwocie 202.709,07 zł na szkodę WSS "Społem" - Oddział w S.Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że pozwani nie odpowiadają za mienie powierzone, tylko na podstawie art. 114-116 i 118 k.p. w związku z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 191) i dlatego odszkodowanie powinno być limitowane kwotą trzymiesięcznego ich wynagrodzenia za pracę (art. 119 k.p.).W rewizji powodowa Spółdzielnia wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Pozwani przyjęli materialną odpowiedzialność za szkody w powierzonym mieniu według zasad określonych w art. 114-116 i 118 k.p. na warunkach ustalonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. Oznacza to, że pozwani nie odpowiadają za mienie powierzone, lecz jedynie z odrębnościami wynikającymi z przepisów art. 114-116 i 118 k.p. oraz treści cyt. rozporządzenia. Odpowiedzialność pracownicza bowiem ukształtowana jest na zasadzie winy. Przy mieniu powierzonym zakład pracy nie ma obowiązku udowodnienia winy pracownika i wystarczy wykazanie szkody oraz że szkoda ta jest następstwem nierozliczenia się pracownika. Jeżeli zaś pracownik i zakład pracy zawarli w umowie o pracę tej treści klauzulę, że pracownik za szkody tym mieniem odpowiada na zasadach przewidzianych w art. 114-116 i 118 k.p., to tym samym inaczej ukształtowano ciężar dowodu. W takim wypadku w razie dochodzenia od pracownika odszkodowania na zakładzie pracy spoczywa ciężar udowodnienia szkody, winy pracownika oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy powstaniem albo zwiększeniem szkody a zachowaniem się pracownika. Nieudowodnienie jednego z tych elementów skutkuje oddalenie powództwa (teza II wytycznych Sądu Najwyższego w przedmiocie materialnej odpowiedzialności pracowników - OSNCP 1976, z. 2, poz. 19).Wydane na podstawie art. 126 § 2 k.p. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (z wyjątkiem mienia wymienionego w art. 124 § 1 k.p.) określało dwie różne materie, a mianowicie 1) odpowiedzialność w ograniczonej wysokości oraz 2) odpowiedzialność na zasadach przewidzianych w art. 114-116 i 118 k.p. W sprawie - jak to z dotychczasowych rozważań wynika - chodzi o drugą odpowiedzialność. Obniżenie odszkodowania przy tej odpowiedzialności może nastąpić tylko wyjątkowo, gdy jest to uzasadnione ze względu na zasady współżycia społecznego (§ 7 rozporządzenia).Tak więc do odpowiedzialności pracownika za szkody w wymienionym w art. 124 § 2 k.p. mieniu powierzonym według zasad przewidzianych w art. 114-116 i 118 k.p. na warunkach ustalonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. nie stosuje się unormowania zawartego w art. 119 k.p.; nie dotyczy to jednak przepisów art. 117 i 121-123 k.p. zamieszczonych w dziale V rozdziale I kodeksu pracy, który stosuje się odpowiednio za pośrednictwem art. 127 k.p.Sąd Wojewódzki, wyszedłszy z błędnych założeń, oparł się jedynie na materiale dowodowym zawartym w aktach sprawy karnej i nie przeprowadzając wnioskowanych przez strony dowodów, uniemożliwił - zwłaszcza powodowej Spółdzielni - wykazanie wysokości szkody, winy pozwanych oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy powstaniem albo zwiększeniem szkody a zachowaniem się pozwanych. Sąd Wojewódzki nie rozważył również możliwości obniżenia odszkodowania ze względu na zasady współżycia społecznego (§ 7 rozporządzenia), zwłaszcza że w stosunku do pozwanego na rozprawie przed Sądem Najwyższym taki zarzut był podnoszony.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 388 § 1 i 108 § 2 k.p.c.).