U 3/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN gen. bryg. Kazimierz Lipiński. Sędziowie: płk C. Bakalarski, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk E. Olczak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk E. Zawiłowski.Zastępca Naczelnego Prokuratora Wojskowego: płk A. Suski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego - na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) - przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego wymagającego wyjaśnienia, a mianowicie:"Na czyj wniosek następuje wydanie przez sąd orzeczenia co do zatarcia skazania w myśl art. 302 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku Zastępcy Naczelnego Prokuratora Wojskowego na postawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.).uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny przewiduje dwie możliwości zatarcia skazania, a mianowicie zatarcie skazania z mocy prawa oraz na podstawie stosownego postanowienia sądu.Możliwość zatarcia skazania na podstawie postanowienia sądu przewidują art. 111 § 2 i art. 302 k.k. Fakultatywne zatarcie skazania na podstawie art. 302 k.k. może nastąpić względem takiego żołnierza zasadniczej służby wojskowej, który został skazany za przestępstwo (wojskowe lub pospolite) popełnione w czasie tej służby na karę pozbawienia wolności (a więc także na karę aresztu wojskowego) nie przekraczającą roku, na grzywnę (orzeczoną samoistnie lub obok kary pozbawienia wolności) albo na karę dodatkową orzeczoną na podstawie art. 55 k.k. W razie zaistnienia tych warunków sąd może zarządzić zatarcie skazania po przeniesieniu skazanego żołnierza do rezerwy w wypadku, gdy wymierzona kara (zarówno zasadnicza, jak i dodatkowa - jeżeli ją orzeczono) została wykonana.Określając wymienione warunki fakultatywnego zatarcia skazania, art. 302 k.k. nie wskazuje (w przeciwieństwie do art. 111 § 2 k.k., według którego zatarcie skazania może nastąpić wyłącznie na wniosek skazanego), podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o zatarcie skazania. W związku z tym, że postępowanie w sprawie fakultatywnego zatarcia skazania należy do zakresu postępowania wykonawczego (art. 36 § 1 k.k.w.), należy dojść do wniosku, iż do zatarcia skazania na podstawie art. 302 k.k. mają zastosowanie odpowiednie ogólne przepisy kodeksu karnego wykonawczego, a w szczególności art. 20 § 2 tegoż kodeksu. Przepis ten w połączeniu z art. 19 § 1 k.k.w. stanowi, że w postępowaniu wykonawczym sąd orzeka z urzędu albo na wniosek prokuratora, skazanego lub jego obrońcy. Uprawnienia do złożenia w tej kwestii wniosku przez prokuratora, skazanego lub jego obrońcę wynikają także z treści art. 6 § 2, art. 8 i 9 § 1 k.k.w.Wprawdzie art. 302 k.k. nie określa materialnych przesłanek sądowego zatarcia skazania, jednakże - ze względu na konieczność uniknięcia dowolnych ocen w tej kwestii - należy dojść do wniosku, że wydanie postanowienia w sprawie zastosowania lub niezastosowania art. 302 k.k. powinno być uzależnione od oceny zachowania się żołnierza, zwłaszcza w okresie pełnienia przez niego służby wojskowej. Z tego też powodu rozpoznanie wniosku o zatarcie skazania powinno być poprzedzone zebraniem materiału opiniodawczego, zawierającego dane o przebiegu służby wojskowej pełnionej przez skazanego, o udzielonych mu wyróżnieniach oraz wymierzonych karach dyscyplinarnych (art. 8 § 2 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w.). Informacje w tej kwestii przedstawia z reguły dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnił zasadniczą służbę wojskową po skazaniu lub w której odbywał pozostałą część tej służby po wykonaniu kary pozbawienia wolności. Z tego też względu dowódca jednostki wojskowej, wydając rozkaz o zwolnieniu żołnierza z zasadniczej służby wojskowej i przeniesieniu go do rezerwy, może - działając z własnej inicjatywy albo z inicjatywy kolektywu żołnierskiego lub organizacji społecznej - w treści przesłanej sądowi opinii o skazanym żołnierzu zaproponować zatarcie skazania. Tego rodzaju propozycja ze strony dowódcy jednostki wojskowej, jakkolwiek nie może mieć charakteru wniosku w sensie ściśle procesowym, to powinna stanowić inspirację do wszczęcia przez sąd z urzędu postępowania w sprawie zatarcia skazania. Tak rozumiana rola dowódcy jednostki wojskowej w omawianej kwestii ma poważny walor natury profilaktyczno-wychowawczej i odpowiada interesom wojska, gdyż świadomość skazanego żołnierza, że wcześniejsze zatarcie skazania jest uzależnione przede wszystkim od treści opinii wydanej o nim przez dowódcę jednostki wojskowej, powinna być bodźcem do tego, aby przez wzorowe pełnienie służby wojskowej uzyskać pozytywną opinię służbową.