III CRN 93/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Pietrzykowski, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej K. Wojnarowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jadwigi i Alojzego małż. H. z udziałem Zbigniewa H., Henryka H., Alojzego-Jerzego H. o zniesienie współwłasności na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Kościerzynie z dnia 17 grudnia 1975 r. postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Kościerzynie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneWaleria B. umową notarialną z dnia 25.XI.1974 r. podarowała nieruchomość położoną w K. przy ul. (...) - na której znajduje się budynek dwupiętrowy - małż. Alojzemu i Jadwidze H. w 1/4 części do wspólności ustawowej oraz ich synom Zbigniewowi H., Henrykowi H. i Alojzemu-Jerzemu H. po 1/4 części. W dniu 2 lipca 1975 r. małż. Alojzy i Jadwiga H. złożyli w Sądzie Rejonowym w Kościerzynie wniosek o zniesienie współwłasności tej nieruchomości, domagają się podzielenia na cztery części odpowiadające wartości udziałów uczestników postępowania określonym aktem notarialnym. Wszyscy uczestnicy postępowania wyrazili zgodę na proponowany przez wnioskodawców podział nieruchomości. Sąd Rejonowy w Kościerzynie postanowieniem z dnia 17 grudnia 1975 r. dokonał zniesienia współwłasności budynku przez ustanowienie odrębnej własności lokali na podstawie załączonej do akt sprawy inwentaryzacji budynku wykonanej przez A.P. w ten sposób, że:1) Zbigniewowi H. przyznał na własność lokale znajdujące się na parterze i I piętrze budynku; 2) Henrykowi H. przyznał drugi lokal znajdujący się na parterze budynku i drugi lokal znajdujący się na I piętrze;3) małż. Alojzy i Jadwiga H. otrzymali jeden z lokali znajdujących się na II piętrze, natomiast4) Alojzemu-Jerzemu H. przyznał drugi z lokali znajdujących się na II piętrze budynku. Powyższe postanowienie zaskarżył Prokurator Generalny rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 19 kwietnia 1978 r. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że zaskarżone postanowienie w sposób rażący narusza przepisy o odrębnej własności lokali zawarte w art. 135 i n. k.c. Ustanawiając odrębną własność lokali w budynku, o który chodzi w sprawie, Sąd Rejonowy przede wszystkim przeoczył, że jest to dopuszczalne tylko w budynku mieszkalnym, tzn. takim, w którym znajdują się wyłącznie lokale przeznaczone na cele mieszkaniowe. Jeżeli w budynku znajdują się także lokale użytkowe, ustanowienie odrębnej własności lokali jest możliwe tylko wtedy, gdy są one konieczne właścicielom nowo utworzonych nieruchomości lokalowych do wykonywania zawodu (art. 135 § 2 k.c.). Wbrew temu, jak wynika z materiału sprawy, Zbigniew H. oprócz lokalu mieszkalnego otrzymał na własność dwa lokale użytkowe z których jeden stanowi zakład zegarmistrzowski, a drugi zakład fryzjerski, mimo iż nie wykazał, aby lokale te były mu konieczne do wykonywania takich zawodów. Podobnie oprócz dwóch lokali mieszkalnych: na parterze i na I piętrze, Sąd przyznał lokal sklepowy Henrykowi H., mimo iż nie wykazał on, że wykonuje zawód kupca i że w tym lokalu prowadzi sklep. Z przepisu art. 135 § 1 k.c., art. 3 ust. 2 prawa lokalowego oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26 poz. 152) wynika że wyodrębnienie własności lokali, jako odrębnych nieruchomości jest możliwe tylko w tak zwanym małym domu mieszkalnym, tj. w takim, który obejmuje nie więcej niż 2 do 4 lokali mieszkalnych. Wbrew temu z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, a w szczególności z opisu technicznego budynku wykonanego przez A.P., stanowiącego integralną część postanowienia Sądu, wynika, że budynek składa się z co najmniej pięciu samodzielnych lokali mieszkalnych oraz trzech lokali użytkowych. Z założenia, że lokale, które mogą stać się przedmiotem odrębnej własności, mają służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych ich właścicieli, w połączeniu z zasadą, że do zaspokojenia tych potrzeb służy jeden lokal mieszkalny, wynika dalej, że każdy ze współwłaścicieli, który ma uzyskać odrębną własność lokalu, może w tej drodze uzyskać tylko jedno mieszkanie. Tymczasem, jak już zaznaczono, w budynku, o który chodzi w sprawie, jest co najmniej 5 lokali mieszkalnych, a Henryk H. otrzymał dwa takie lokale. Wreszcie poszczególne lokale nie powinny w myśl art. 135 § 1 k.c. przekraczać rozmiarów określonych we właściwych przepisach, tzn. w zasadzie 110 m2. Na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można się wypowiedzieć, czy przesłanka ta została spełniona co do lokali, o które chodzi w sprawie. Rewizja nadzwyczajna trafnie wreszcie zarzuca, że zaskarżone orzeczenie narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ustanowienie bowiem, niezgodnie z polityką mieszkaniową Państwa, odrębnej własności lokali wbrew obowiązującym przepisom nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych jej właścicieli, lecz zmierza do usunięcia spod dyspozycji terenowego organu administracji państwowej lokali mieszkalnych w domu wielomieszkaniowym. Pozwala to na uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej pomimo upływu 6-miesięcznego terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c.Z powyższych przyczyn zaskarżone orzeczenie podlegało uchyleniu. Sąd Najwyższy nie uwzględnił jednak wniosku rewizji nadzwyczajnej, zmierzającego do oddalenia zgodnego wniosku uczestników postępowania, gdyż na podstawie zebranego materiału nie można się zorientować, czy ustanowienie odrębnej własności lokali w budynku stanowiącym ich własność jest definitywnie wyłączone. Gdyby bowiem uzyskali oni zwolnienie lokali użytkowych i gdyby w budynku tym można było - po ewentualnych przeróbkach - wyodrębnić cztery lokale mieszkalne odpowiadające przesłankom określonym w powołanych wyżej przepisach i gdyby wreszcie wszyscy zainteresowani zamieszkali w tym budynku, ustanowienie odrębnej własności lokali nie byłoby wyłączone. Z tych zasad należało z mocy art. 388 w związku z art. 423 § 2 k.p.c. orzec jak w sentencji.