III CZP 53/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Bryl, K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Danuty S., działającej przez opiekunkę Annę K., przeciwko Michałowi S. i Bronisławie K. o alimenty, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 17 maja 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy opiekun ustanowiony dla małoletniego dziecka w trybie art. 37 umowy między PRL a ZSRR o pomocy prawnej i stosunkach prawnych z dnia 18 grudnia 1957 r. - Dz. U. z 1958 r. Nr 32, poz. 147 - (niezależnie od tego, że ojcu przebywającemu w Polsce przysługuje pełna władza rodzicielska) może skutecznie działać w imieniu dziecka w procesie o alimenty wytoczonym rodzicom, w sytuacji, gdy prawomocnym postanowieniem sądu polskiego nakazano temuż opiekunowi wydanie dziecka ojcu, sąd radziecki zezwolił na przymusowe wykonanie tego postanowienia na terytorium ZSRR w trybie art. 53 cytowanej umowy, a wykonanie nie następuje, w szczególności czy opiekun nie utracił prawa reprezentowania dziecka po uprawomocnieniu się wymienionego orzeczenia sądu radzieckiego?"uchwalił:Ustanowionego na podstawie art. 37 umowy z dnia 28 grudnia 1957 r. między PRL a ZSRR o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 32, poz. 147) opiekuna dla osoby małoletniej będącej obywatelem polskim, a przebywającej stale na terenie Związku Radzieckiego, należy w sytuacji, gdy rodzicom przysługuje władza rodzicielska, a przeciwko nim zostało wytoczone przed sądem polskim powództwo o alimenty dla wymienionej osoby małoletniej, traktować jako kuratora powołanego z mocy art. 99 k.r.o. Uzasadnienie faktyczneCórka pozwanego wyjechała jako kilkuletnie dziecko do Związku Radzieckiego do swojej babki, będącej matką rozwiedzionej żony pozwanego, i dotychczas - mimo usilnych starań pozwanego - do Polski nie powróciła. Obecnie liczy już kilkanaście lat. Babka jej została przez odpowiedni organ administracyjny Republiki Ukraińskiej ustanowiona opiekunem małoletniej i - powołując się na takie upoważnienie - wytoczyła w jej imieniu przeciwko pozwanemu, jako ojcu, powództwo o alimenty. Sąd Rejonowy powództwo to oddalił, wychodząc z założenia, że babka małoletniej nie może żądać od ojca alimentów, skoro wbrew jego woli przetrzymuje dziecko. Rozpoznając rewizję strony powodowej od tego wyroku, Sąd Wojewódzki zwrócił się w trybie art. 391 k.p.c. do Sądu Najwyższego z pytaniem zmierzającym do wyjaśnienia, czy powołanie babki małoletniej na jej opiekuna jest zgodne z przepisami art. 37 umowy z dnia 28 grudnia 1957 r. między PRL a ZSRR o pomocy prawnej w stosunkach prawnych (...) (Dz. U. z 1958 r. Nr 32, poz. 147).Uzasadnienie prawneOdpowiadając na to pytanie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 37 wymienionej umowy stanowi, że do opieki nad małoletnim właściwe są prawo i organy umawiającej się strony, której obywatelem jest małoletni. Jeżeli jednak małoletni jest obywatelem jednej umawiającej się strony, a jego miejsce zamieszkania lub pobytu znajduje się na obszarze drugiej umawiającej się strony, organy tej umawiającej się strony mogą według swego prawa ustanowić opiekę, gdy tego wymaga interes małoletniego, ale tylko wówczas, gdy w państwie, którego małoletni jest obywatelem, opieka nie została jeszcze ustanowiona.Z powyższego przepisu wynika, że wyłącza on bezpośrednio dopuszczalność ustanowienia opieki dla dziecka będącego obywatelem innego kraju aniżeli kraj, którego organ pragnie ustanowić opiekę, w sytuacji, gdy opieka została już uprzednio przez kraj macierzysty ustanowiona. W drodze rozumowania a minori ad maius należy uznać, że ustanowienie opieki dla małoletniego przez organy państwa, którego on nie jest obywatelem, jest tym bardziej wyłączone wtedy, gdy rodzicom - lub jednemu z nich - przysługuje władza rodzicielska. Tak właśnie jest w wypadku pozwanego, dlatego należy uznać, że babka małoletniej nie mogła uzyskać uprawnień, jakie przysługują opiekunowi.Należy jednak mieć na uwadze, że prawo polskie przewiduje możliwość ograniczonego przedstawicielstwa małoletniego, mimo że rodzicom przysługuje władza rodzicielska, m.in. w tym celu, aby można było wytoczyć odpowiednie powództwo w imieniu małoletniego przeciwko rodzicom. Takim przedstawicielem o ograniczonym zakresie działania jest kurator przewidziany w art. 99 k.r.o. W tych warunkach babkę można traktować jako takiego kuratora, gdyż kurator taki nie został dla małoletniej ustanowiony przez sąd opiekuńczy w Polsce.Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że pozwany nie zdołał - mimo usilnych starań, a przy sprzeciwie babki małoletniej - sprowadzić dziecka do domu rodzicielskiego. Niezależnie bowiem od przyczyny, która powoduje, że dziecko nie przebywa u rodziców, rodzice muszą łożyć na jego utrzymanie. W szczególności odmowa świadczeń alimentacyjnych z ich strony nie może stanowić w sytuacji, jaka występuje w sprawie niniejszej, swoistej kary dla babki, która wbrew prawu utrudnia wydanie dziecka rodzicom.Z powyższych zasad należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.