II CR 448/79

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 1979 r. sprawy z powództwa Stanisława S. przeciwko Dolnośląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we W. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 22 maja 1979 r. 1C 787/77 uchylił zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z 11 października 1977 r. powód przytoczył, że w dniu 8 maja 1973 r. uległ wypadkowi kolejowemu i z tego tytułu domaga się odszkodowania.Według ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego, od 1969 r. powód cierpi na schizofrenię paranoidalną, przy czym kilka razy przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Od stycznia 1973 r. w stanie zdrowia powoda utrzymywała się poprawa i powód był pod kontrolą poradni psychiatrycznej. W dniu 8 maja 1973 r. powód wyszedł z poradni, a o godz. 21.51 obsługa lokomotywy pociągu wjeżdżającego na stację spostrzegła powoda leżącego na torze przy peronie. Ręka powoda dostała się pod koła pociągu. W szpitalu nastąpiło stwierdzenie "upilstwa alkoholowego" i "schizofrenii przewlekłej." Powód zdawał sobie sprawę z tego, że w czasie przyjmowania leków neuroleptycznych nie wolno mu pić alkoholu, a spożycie alkoholu spowodowało u niego utratę przytomności i niebezpieczne zachowanie się. Ponadto powództwo zostało wniesione po upływie terminu trzyletniego, a nie zachodzą wyjątkowe okoliczności usprawiedliwiające tak znaczne przekroczenie tego terminu. Powództwo ulega więc oddaleniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z opinii biegłych wynika, że od dnia wypadku do dnia wniesienia pozwu powód przebywał osiem razy w szpitalu psychiatrycznym, przy czym ostatni raz był "hospitalizowany" w okresie gdy już opóźnił się w dochodzeniu roszczenia (po dniu 8 maja 1976 r.), mianowicie - od 21 lutego do 10 kwietnia 1977 r., a to ze względu na "zaostrzenie paranoidalne." W tym stanie rzeczy opóźnienie w dochodzeniu przez powoda roszczenia jest usprawiedliwione jego schizofrenią paranoidalną, chociażby schizofrenia ta w pewnych okresach była w stanie remisji, a ocena uwzględniająca tę chorobę uzasadnia wniosek, że opóźnienie o 17 miesięcy nie jest nadmierne (art. 117 § 3 k.c.).Co się z kolei tyczy merytorycznej zasadności stanowiska Sądu Wojewódzkiego, to strona pozwana odpowiada na zasadzie ryzyka, a w okolicznościach sprawy, jej odpowiedzialność odpadłaby tylko wtedy, kiedy do wypadku doszłoby wyłącznie z winy powoda (art. 435 § 1 k.c.).Otóż stosunek psychiczny do podejmowanego zachowania się i jego skutków opiera się na dwóch momentach przewidywania i woli. Oba te momenty zakładają istnienie nieupośledzonego działania funkcji psychicznych, pozwalające na właściwe rozeznanie znaczenia i skutków swego zachowania się oraz pokierowania swym postępowaniem. Np. jeżeliby funkcje psychiczne powoda działały tak jak u małoletniego, który nie ukończył lat trzynastu, to powód nie miałby zdolności rozeznania znaczenia i skutków swego zachowania się oraz pokierowania swym postępowaniem, zatem - nie można byłoby mu przypisać winy (argument z art. 426 k.c.). Z opinii biegłych wynika, że uprzednio u powoda było stwierdzone np. rozkojarzenie procesu myślowego. Okoliczność, że w dniu 8 maja 1973 r., tj. w okresie remisji, powód zdawał sobie sprawę z tego, że w czasie przyjmowania leków neuroleptycznych nie wolno mu pić alkoholu, nie wyłącza jeszcze stanowiska, że upośledzenie w działaniu funkcji psychicznych powoda nie pozwoliło mu na właściwe rozeznanie znaczenia i skutków wypicia alkoholu (kwestia przewidywania), a zwłaszcza - na pokierowanie swym postępowaniem (kwestia woli). Sąd Wojewódzki zaś w istocie przyjął istnienie u powoda normalnego, nieupośledzonego działania jego funkcji psychicznych zarówno w kwestii przewidywania jak i woli.Natomiast z przedstawionego punktu widzenia Sąd Wojewódzki nie rozważał sprawy, w szczególności - nie zasięgnął opinii biegłych lekarzy (art. 5 § 2 k.p.c.).Gdyby powodowi nie można było przypisać winy, a strona pozwana odpowiadała tylko na zasadzie ryzyka, to niezawinione zachowanie się powoda stanowiłoby jego przyczynienie się do powstania szkody (art. 362 k.c.).Na tle tego co powiedziano, zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy (art. 388 § 1 k.p.c.).