4 CR 520/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, L. Koprowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Reginy A. przeciwko Przedsiębiorstwu Powszechny Dom Towarowy w Gdyni i Wacławowi D. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powódki i pozwanego PDT od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 28 listopada 1955 r.:1) rewizję pozwanego PDT oddalił; 2) rewizję powódki w części dotyczącej częściowego oddalenia powództwa przeciwko PDT oddalił; 3) uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo przeciwko Wacławowi D. do kwoty 10.257 zł 80 gr z odsetkami i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania; 4) rewizję powódki w pozostałej części oddalił.Uzasadnienie faktyczneRegina A. domagała się solidarnego zasądzenia od PDT w Gdyni i Wacława D. odszkodowania w związku z wypadkiem najechania na nią w dniu 24 lipca 1951 r. przez samochód pozwanego PDT prowadzony przez Wacława D.Pretensje powódki składają się z następujących pozycji: a) różnica między zarobkami otrzymywanymi do chwili wypadku a wypłacanym jej w okresie choroby zasiłkiem chorobowym - 2.017,80 zł; b) różnica pomiędzy zarobkiem a otrzymaną rentą wypadkową za czas od dnia 22 kwietnia 1952 r. do dnia 31 grudnia 1952 r. - 752,86 zł i za okres od dnia 1 stycznia 1953 r. do dnia 31 lipca 1954 r. - 4.579 zł; c) za zniszczone w czasie wypadku rzeczy - 590 zł; d) zadośćuczynienie za ból i krzywdę moralną - 15.000 zł; e) renta stała po 241 zł miesięcznie od dnia 1 sierpnia 1954 r.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28 listopada 1955 r. oddalił powództwo w stosunku do pozwanego Wacława D., a od PDT zasądził kwotę 10.257 zł 80 gr, oddalając powództwo w pozostałej części. Zasądzona kwota obejmuje w całości roszczenie opisane wyżej pod a), 240 zł za zniszczone ubranie i 8.000 zł zadośćuczynienia.Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:W dniu 24 lipca 1951 r. samochód ciężarowy PDT przywiózł skrzynie do hali targowej w Gdyni. Kierowca W. zatrzymał samochód pod halą, zgasił motor i wszedł do hali, pozostawiając w samochodzie pracownika fizycznego Wacława D., który miał przez ten czas zbijać znajdujące się w samochodzie skrzynki. Wacław D. w czasie nieobecności kierowcy siadł za kierownicą, uruchomił samochód, a nie mając pojęcia o prowadzeniu samochodu, najechał na powódkę, która doznała złamania lewego uda i ogólnego potłuczenia.Wacław D. został za opisany czyn prawomocnie skazany, przy czym w sprawie karnej biegli psychiatrzy stwierdzili u niego objawy niedorozwoju psychicznego (debilitas). Fakt niedorozwoju Wacława D. był znany PDT przed wypadkiem. Silnik samochodu można było zapuścić bez użycia klucza do stacyjki, a drzwi szoferki miały zepsute zamki i nie można ich było zamknąć.Powódka wskutek wypadku przebywała w szpitalu do dnia 23 lutego 1952 r. Jako trwały skutek wypadku pozostało skrócenie lewej nogi o 3 cm. Według opinii biegłego jej niezdolność do pracy w okresie roku od wyjścia ze szpitala wynosiła 50%, a później, i to trwale, wynosi 25%. Powódka może nadal wykonywać zawód ekspedientki, który wykonywała przed wypadkiem. Powódka otrzymywała z ZUS rentę wypadkową od dnia 21 kwietnia 1952 r. do dnia 4 stycznia 1953 r. po 267 zł miesięcznie, a od tej daty otrzymuje 370 zł miesięcznie.W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki przyjął, że Wacław D. w ogóle nie odpowiada za wyrządzoną powódce szkodę, gdyż z powodu niedorozwoju psychicznego nie można mu przypisać winy (art. 138 § 1 k.z.), natomiast PDT odpowiada na zasadzie art. 152 § 1 i art. 153 § 1 k.z.Renta powódce się nie należy, gdyż nie utraciła ona zdolności do zarobkowania, a szkodę wywołaną obniżeniem zdolności do pracy pokrywa w całości renta otrzymywana z tytułu ubezpieczenia.Rewizję wniosła powódka i pozwany PDT. Powódka domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo przeciwko Wacławowi D. i w części oddalającej powództwo przeciwko PDT o rentę.PDT domaga się zmiany wyroku i oddalenia powództwa, kwestionując jego zasadę z powołaniem się na przepis art. 153 § 2 k.z.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I.Rewizja pozwanego PDT jest bezzasadna.Przepis art. 153 § 2 k.z. może mieć zastosowanie tytko wówczas, gdy właściciel samochodu został pozbawiony możności rozporządzania nim nie tylko wbrew swej woli, ale i bez swej winy.W okolicznościach sprawy, gdy bezsporne jest, że zarówno dyrekcja PDT, jak i kierowca W. zdawali sobie sprawę z tego, że Wacław D. jest niedorozwinięty, a mimo to kierowca pozostawił samochód, nie zabezpieczony przed uruchomieniem, pod "opieką" Wacława D., ponosi on przynajmniej częściowo winę za to, co się stało, a PDT odpowiada za winę kierowcy na podstawie art. 145 k.z. Wyłącza to, jak słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, stosowanie art. 153 § 2 k.z.Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 165 k.z. Stopień cierpień doznanych przez powódkę, długotrwałość leczenia i trwałe kalectwo powódki uzasadniają w pełni zasądzenie na jej rzecz co najmniej 8.000 zł zadośćuczynienia.Sąd Wojewódzki, zasądzając tę kwotę, nie naruszył więc przepisu art. 165 § 1 k.z.II.Rewizja powódki w części dotyczącej oddalenia powództwa przeciwko Wacławowi D. jest uzasadniona.Oddalenie powództwa narusza przepis art. 138 § 1 k.z. i art. 7 § 1 k.p.c.Wyłączenie odpowiedzialności na podstawie art. 138 § 1 k.z. dotyczy osób, którym z powodu stanów tam wymienionych nie można przypisać winy (art. 134 k.z.). Jeżeli ktoś mimo niedorozwoju psychicznego znajduje się w takim stanie, że można mu przypisać winę, odpowiada za szkodę, którą wyrządził, z tym jednak zastrzeżeniem, że odszkodowanie w związku z ograniczoną poczytalnością sprawcy i na podstawie zasad słuszności (analogia z art. 143 k.z.) może zostać zmniejszone na podstawie art. 158 § 1 k.z. Prawomocne skazanie sprawcy za popełnienie czynu, który wyrządził szkodę, wyłącza możność zastosowania przez sąd cywilny przepisu art. 138 § 1 k.z., skoro to skazanie przesądza (art. 7 k.p.c.), iż sprawca ponosi winę. Gdyby sprawcy z powodu jego stanu psychicznego nie można było przypisać winy, musiałby on w postępowaniu karnym na zasadzie art. 17 k.k. zostać uwolniony od kary. Złagodzenie kary na podstawie art. 18 k.k., jak to się stało w stosunku do D., dowodzi, że sąd karny uznał jego winę.Uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo w stosunku do Wacława D. jest konieczne, gdyż ze względu na możliwość zastosowania art. 158 § 1 k.z. sprawa nie dojrzała jeszcze do zasądzenia od niego identycznej kwoty jak od PDT, uchylenie zaś tylko w granicach kwoty zasądzonej od PDT uzasadnione jest tym, że oddalenie powództwa ponad tę kwotę jest w każdym razie słuszne z tych samych przyczyn, co oddalenie powództwa o nadwyżkę przeciwko PDT (o czym niżej).III.Rewizja powódki, o ile dotyczy częściowego oddalenia powództwa przeciwko PDT, jest bezzasadna.Biegły profesor H. przekonywająco uzasadnił swój pogląd, że powódka może pracować jako ekspedientka pod warunkiem, iż nosić będzie obuwie ortopedyczne, które wyrówna skrócenie lewej nogi.Sąd Wojewódzki miał w opinii biegłego pełną podstawę do przyjęcia, że powódka może pracować, a jeżeli nie pracuje, to nie w związku przyczynowym z doznanymi urazami, oraz że renta wypadkowa w całości pokrywa szkodę wynikającą z obniżenia sprawności fizycznej powódki.Gdyby w przyszłości sytuacja się zmieniła wskutek np. pogorszenia się stanu zdrowia powódki lub obniżenia renty wypadkowej, powódka będzie mogła wytoczyć nowe powództwo o uzupełniającą rentę (art. 163 § 2 k.z.).