III KR 393/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Halota. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), M. Szczepański. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gurgul. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy: 1) Mieczysława O. - oskarżonego z art. 210 § 2 i art. 156 § 2 k.k., 2) Piotra K. - oskarżonego z art. 210 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońcę oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 24 sierpnia 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Ł. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 24 sierpnia 1979 r. zostali skazani: 1) Mieczysław O. na podstawie art. 210 § 2, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na karę 7 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny oraz karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat; 2) Piotr K. na podstawie art. 210 § 2 k.k. z zastosowaniem art. 57 § 1 k.k. i art.57 § 2 pkt 2 k.k. na karę 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art. 36 § 3 k.k. na karę 10.000 zł grzywny, a na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat za to, że w dniu 15 maja 1979 r. w Ł. działając wspólnie i w porozumieniu, po uprzednim Stanisława S. pięściami po twarzy oraz grożąc mu użyciem trzymanego w ręku noża kuchennego, zabrali w celu przywłaszczenia na jego szkodę pieniądze w wysokości 2.600 zł oraz 11 par bamboszy wartości 510 zł,ponadto Mieczysława O. - na podstawie art. 156 § 2 k.k. - na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w czasie i miejscu, jak opisano wyżej, kopnął nogą w krocze Danutę F., powodując u niej obrażenia wzgórka łonowego, a w konsekwencji naruszenie czynności narządu ciała na okres krótszy niż 7 dni; na podstawie art. 66 i 70 § 1 k.k. została wymierzona Mieczysławowi O. - zamiast kar z osobna orzeczonych za zbiegające się przestępstwa - kara łączna 7 lat pozbawienia wolności.(...).Powyższy wyrok został zaskarżony rewizją obrońcy obu oskarżonych, wniesioną w jednym piśmie procesowym. Rewizja zarzuciła temu wyrokowi obrazę art. 3 § 1, art. 174 § 3 w związku z art. 152 i 155, 357 i 372 § 1 k.p.k. wskutek niewyjaśnienia istoty sprawy i oparcia ustaleń faktycznych co do podstawy faktycznej oraz prawnej wyroku na niepełnym materiale dowodowym, jak również wskutek nieuwględnienia wniosków zmierzających do wyjaśnienia wiarygodności dowodów z zeznań świadków Stanisława S. i Danuty F.W konkluzji rewizja zawierała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest zasadna.Należy zgodzić się z zarzutami rewizji, że sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść wyroku.Materiał dowodowy w sprawie ograniczył się w zasadzie do zeznań pokrzywdzonego Stanisława S. i częściowo popierających je zeznań pokrzywdzonej Danuty F., a ponadto do pewnych niespornych poszlak, świadczących o pobiciu pokrzywdzonych. Sytuacja ta wymagała wykorzystania wszelkich możliwości dowodowych, które mogłyby przyczynić się do wykrycia prawdy obiektywnej. Tymczasem Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 155 oraz 174 § 3 k.p.k. oddalił wniosek obrońcy oskarżonych o przesłuchanie obojga pokrzywdzonych z udziałem biegłego lekarza psychiatry, mimo że wobec występowania u tych osób schorzeń psychicznych konieczne było przesłuchanie ich z udziałem biegłego lekarza psychiatry lub biegłego psychologa.W swym pierwszym postanowieniu, stanowiącym ustosunkowanie się do wniosku obrońcy oskarżonych, który wnosił o wezwanie biegłych: "(...) aby przysłuchiwali się zeznaniom Danuty F. oraz Stanisława S." - Sąd Wojewódzki - nie ustosunkowując się w sposób należyty do powyższego wniosku - wezwał zarówno biegłych psychiatrów, jak i tych świadków, co wskazywałoby na to, że wniosek ten uznał za zasadny i nie znalazł podstaw do jego nieuwzględnienia.Na następnej rozprawie biegli psychiatrzy wydali opinię o stanie zdrowia oskarżonego Piotra K. i wypowiedzieli się również na temat schorzeń psychicznych występujących u obojga pokrzywdzonych oraz wiarygodności relacjonowania przez nich poczynionych postrzeżeń, nie przesłuchując się zeznaniom składanym przez nich na rozprawie. Po wysłuchaniu biegłych Sąd Wojewódzki postanowił nie uwzględnić wniosku obrony oskarżonego co do przesłuchania świadka Danuty F. w obecności biegłych ze względu na opinię, jaką wydali oni w tym względzie i społeczne koszty postępowania. W postanowieniu tym Sąd ten nie ustosunkował się do kwestii przesłuchania Stanisława S. z udziałem biegłego, który w następstwie poprzednio wydanego zarządzenia został wezwany na rozprawę. Należy więc jedynie domyśleć się, że te same przesłanki, które zostały uwzględnione w odniesieniu do Danuty F., odnosiły się również do oddalenia wniosku obrońcy o przesłuchanie świadka S. z udziałem biegłego. Niezależnie od powyższych uchybień należy stwierdzić, że nieprzesłuchanie obojga pokrzywdzonych z udziałem biegłego lub biegłych stanowiło tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 174 § 3 k.p.k., które mogło mieć wpływ na treść wyroku, co w następstwie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skoro w art. 174 § 3 k.p.k. przewidziany jest określony tryb postępowania w wypadku przesłuchania świadka (zarządzenie przesłuchania świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa), to nie można uznać, że wymagania ustawowe w tym zakresie zostają spełnione przez zażądane od biegłego lekarza psychiatry opinii o stanie zdrowia psychicznego świadka i jego zdolności postrzegania oraz odtwarzania przez niego postrzeżeń, jeśli ta opinia była oparta tylko na wynikach przeprowadzonego uprzednio leczenia tego świadka. Powyższy pogląd znajduje oparcie w wykładni gramatycznej art. 174 § 3 k.p.k., przepis ten bowiem nie przewiduje możliwości zastąpienia przesłuchania świadka z udziałem biegłego zażądaniem odpowiednich danych od biegłego, opartych na podstawie wyników przeprowadzonego leczenia świadka. Nie negując istotnego znaczenia znajomości przez tego biegłego schorzeń psychicznych świadka - nie można jednak pomijać wpływu elementu bezpośredniości w wypadku ustosunkowania się przez biegłego do okoliczności, o których mowa w art. 174 § 3 k.p.k., a które powinny służyć sądowi jako jedna z podstaw przy ocenie wartości dowodowej określonego dowodu.Przewidziana w § 3 art. 174 k.p.k. możliwość zastosowania trybu przesłuchania przewidzianego w tym przepisie przekształca się w obowiązek organu procesowego do jego zastosowania, jeżeli istnieje pewność, że świadek cierpi na tak poważne schorzenie, jakim jest schizofrenia, a zeznania świadka są w zasadzie jedynym dowodem w odniesieniu do niektórych czynów.Tak więc należało podzielić zastrzeżenia zawarte w rewizji co do zastąpienia udziału biegłych w przesłuchaniu obu pokrzywdzonych opinią wydaną na podstawie wyników leczenia przeprowadzonego przed kilku laty, a ponadto co do pokrzywdzonego Stanisława S. późniejszymi spostrzeżeniami jednego z biegłych poczynionymi na podstawie krótkiej rozmowy w poczekalni przychodni lekarskiej (...).