III K 662/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka C., osk. z art. 257 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 czerwca 1953 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, art. 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonego Henryka C. i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania w uchylonym zakresie.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 czerwca 1953 r. oskarżony Henryk C. został skazany za przestępstwo przewidziane w art. 257 § 1 k.k. na trzy lata więzienia za to, że działając wspólnie z Franciszkiem B. zabrał w celu przywłaszczenia na szkodę wytwórni chemicznej Nr 11 cztery silniki elektryczne, dekompletując urządzenie nitratora.Rewizja oskarżonego zarzuca, między innymi, obrazę art. 292 § 1 i art. 256 k.p.k. przez odmowę dopuszczenia dowodu z przesłuchania świadków i biegłego lekarza w celu stwierdzenia, iż oskarżony cierpi na chorobę tego rodzaju, która ma wpływ na rozeznanie czynu i pokierowanie swym postępowaniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Obrońca oskarżonego na dwa dni przed rozprawą złożył pisemny wniosek a) o zażądanie ze szpitala więziennego w Grudziądzu zaświadczenia o stanie chorobowym oskarżonego, b) o wezwanie na rozprawę lekarza neurologa dla stwierdzenia, iż oskarżony w chwili dokonania czynu przestępnego miał ograniczoną zdolność rozpoznania czynu i pokierowania swym postępowaniem, c) o wezwanie świadków Natalii M., Jana C. i Genowefy C. i przesłuchanie ich na okoliczność, iż oskarżony od dziesiątego do czternastego roku życia przebywał w obozie w Majdanku i doznał tam zachwiania równowagi nerwowej, że przestał sypiać, zaczął cierpieć na zanik pamięci, po lada zdenerwowaniu dostawał skurczów, tracił mowę i przytomność, a ponadto, że cierpi na chorobę lęku, która stale go prześladuje, d) o przesłuchanie świadków Leona S. i Krystyny M. na okoliczność, iż oskarżony w 1950 r. spadł z wysokości 4 metrów, ulegając tak silnemu potłuczeniu, że stracił przednie uzębienie oraz słuch i przytomność na okres czterech dni z dalszymi komplikacjami, których leczenie trwało czas dłuższy.Obrońca usprawiedliwił opóźnienie złożenia wniosku tym, że rodzina oskarżonego zwróciła się do niego o pomoc prawną dnia poprzedniego i wobec tego nie mógł wniosku złożyć we wcześniejszym terminie. Na rozprawie obrońca ponowił wniosek dowodowy utrzymując, iż oskarżony cierpi na chorobę tego rodzaju, która ma wpływ na rozpoznanie znaczenia czynu i pokierowanie postępowaniem i oznajmił, że świadkowie zostali doprowadzeni do Sądu.Sąd oddalił wniosek obrony o dopuszczenie lekarza biegłego celem stwierdzenia poczytalności oskarżonego oraz o dopuszczenie świadków z uwagi na to że: 1) co do poczytalności oskarżonego Sąd nie ma wątpliwości, okoliczność iż oskarżony przebywał przez pewien czas w Majdanku i widział masowe egzekucje więźniów nie ma wpływu na rozeznanie, iż zabranie silników jest czynem karalnym, 2) wniosek obrony jest spóźniony bo został złożony po upływie terminu przewidzianego w art. 256 k.p.k., a nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 292 k.p.k.Tak treść przytoczonego postanowienia, jak również jego uzasadnienie wykazują błędy, które mogły wywrzeć wpływ na treść wyroku.Przede wszystkim błędny jest pogląd jakoby przepis art. 292 k.p.k. pozwalał Sądowi na dowolność w zakresie dopuszczenia lub odrzucenia dowodu złożonego z naruszeniem terminu określonego w art. 256 k.p.k. Termin ten nie jest zawity i nie pozbawia ważności czynności procesowej dokonanej po jego upływie. Przepis art. 292 k.p.k. ma za zadanie powstrzymać i hamować działanie na zwłokę w procesie karnym podjęte świadomie i celowo, lecz bynajmniej nie może służyć dla podważenia zasady badania prawdy obiektywnej, stanowiącej fundament socjalistycznego procesu (art. 8 k.p.k.).Sąd orzekający wzywa lekarzy psychiatrów wówczas, gdy zachodzi potrzeba zbadania stanu psychicznego oskarżonego (art. 117 § 1 k.p.k.). O tym czy zachodzi taka potrzeba rozstrzyga sąd. Nie oznacza to jednak, by rozstrzygnięcie to miało być dowolne i mogło zapaść na podstawie wyników rozprawy wadliwej z pominięciem istotnych faktów i okoliczności.Ocena sądu oparta na niezupełnym materiale faktycznym może okazać się błędna. Jeżeli źle poinformowani biegli mogą się mylić i wydanie orzeczenia musi być nieraz poprzedzone obserwacją badanego trwającą dłuższy okres czasu, to tym bardziej obawa takiego błędu zachodzi przy powzięciu opinii przez sąd, z natury rzeczy z tymi sprawami nie obeznany i to szczególnie wówczas, gdy zlekceważy dowody, mające stwierdzić fakty istotne i mogące zaważyć na ocenie stanu psychicznego i rozwoju umysłowego sprawcy.Sąd orzekający wyszedł z błędnego założenia, jakoby zwolnienie od odpowiedzialności na podstawie art. 17 k.k. zależne było tylko od niemożności rozpoznania znaczenia czynu. Sąd pominął, iż według tego przepisu nie odpowiada również sprawca, który w chwili czynu z powodu niedorozwoju psychicznego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznej nie mógł pokierować swym postępowaniem, chociażby nawet zdawał sobie sprawę ze znaczenia swego czynu.W każdym razie decyzja Sądu w tym przedmiocie była przedwczesna, bo podjęta przed przeprowadzeniem dowodów na okoliczności przytoczone we wniosku dowodowym, którego opóźnienie usprawiedliwił obrońca oskarżonego. Należało przy tym mieć na uwadze, iż oskarżony w okresie pomiędzy doręczeniem mu aktu oskarżenia a rozprawą był ciężko chory i że trudno wymagać od człowieka złożonego chorobą szczególnej troski o dotrzymanie terminów skoro nie był on wówczas w ogóle zdolny do zbierania materiału dowodowego. Nie można zarzucić obronie dążenia do przewlekania procesu. Obrońca wnosił bowiem o przesłuchanie świadków obecnych w Sądzie. Sąd, wychodząc z formalistycznych założeń, nie zadał sobie trudu przeprowadzenia tego dowodu, co mógł z łatwością uczynić. Postępowanie Sądu naruszyło prawo oskarżonego do obrony i stanowi uchybienie, które mogło wywrzeć wpływ na treść wyroku.