Rw 445/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk J. Juszczak, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Jaroń.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 1984 r. na rozprawie nieprawomocnie skazanych za przestępstwo określone w art. 210 § 1 k.k.: 1) Jarosława N. i 2) Leszka O. - na kary po 4 lata pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat oraz 3) Andrzeja J. - na karę 3 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat,z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 8 czerwca 1984 r.rewizji obrońców nie uwzględnił i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (..).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizjami obrońców oskarżonych. Obrońca oskarżonego Leszka O. - podnosząc zarzuty: a) obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.), a konkretnie art. 3 § 3, art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 174 § 3 k.p.k., czego konsekwencją była wadliwa ocena dowodów przez sąd pierwszej instancji oraz uchybienie wymaganiom przesłuchania pokrzywdzonego na rozprawie głównej z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa, b) błędu w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 3 k.p.k.), polegającego na uznaniu, że oskarżeni obejmowali swoim zamiarem czyn, którego dopuścił się oskarżony Jarosław N., oraz c) rażącej surowości kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) - wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie, że oskarżony ten dopuścił się występku określonego w art. 215 § 1 k.k., i w związku z tym o warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej mu kary pozbawienia wolności, lub 2) uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Obrońca oskarżonego Andrzeja J. z kolei - podnosząc zarzuty: a) błędu w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 2 k.p.k.), polegającego na uznaniu, że oskarżony ten działał w porozumieniu z dwoma pozostałymi oskarżonymi albo bez uprzedniego porozumienia wziął udział w dokonaniu rabunku, oraz b) rażącej surowości kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) wskutek niezastosowania przy jej orzekaniu art. 57 § 2 pkt 2 k.k. - wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie, że tenże oskarżony dopuścił się przestępstwa określonego w art. 215 § 1 k.k., z jednoczesnym - w konsekwencji - złagodzeniem wymierzonej mu kary albo 2) uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub 3) zastosowanie przy wymiarze kary instytucji nadzwyczajnego jej złagodzenia.Natomiast obrońca oskarżonego Jarosława N. zarzucił temu wyrokowi: a) obrazę przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.), a konkretnie art. 155 § 1 pkt 2 k.p.k., z powodu oddalenia wniosku o zbadanie stanu zdrowia psychicznego pokrzywdzonego (...), pomimo istnienia poważnych wątpliwości co do zdolności postrzegania i odtwarzania przezeń postrzeżeń oraz b) błąd w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 3 k.p.k.), spowodowany "oparciem orzeczenia o winie tego oskarżonego na podstawie wyjaśnień współoskarżonych i zeznań pokrzywdzonego, których wiarygodność ze względu na ich stan nietrzeźwości budzi istotne zastrzeżenia". Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Po wysłuchaniu obrońców oskarżonego Leszka O. i oskarżonego Jarosława N., popierających rewizje i zawarte w nich wnioski, tudzież przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o nieuwzględnienie rewizji oskarżonych i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy z jednoczesnym zastosowaniem wobec oskarżonego Andrzeja J. art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192), czyli o złagodzenie wymierzonej mu kary pozbawienia wolności o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W pierwszej kolejności niezasadny jest podnoszony w rewizji obrońców oskarżonego Leszka O. i oskarżonego Jarosława N. zarzut dopuszczenia się przez sąd pierwszej instancji obrazy art. 174 § 3 k.p.k., i to w stopniu mającym wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Artykuł 174 § 3 k.p.k. bowiem przewiduje, że dopiero w razie nabrania przez sąd wątpliwości co do stanu psychicznego świadka, jego rozwoju umysłowego lub zdolności postrzegania albo odtworzenia przezeń postrzeżeń można - w razie potrzeby - zarządzić przesłuchanie go z udziałem odpowiedniego biegłego lekarza albo biegłego psychologa. Samo przeto ustalenie, że świadek, w tym wypadku pokrzywdzony Wiktor P., jest leczony w przychodni zdrowia psychicznego z powodu stwierdzonego z niego zespołu neurasteniczno-subdepresyjnego na podłożu somatycznym, nie powoduje nieodzowności przesłuchania go w warunkach określonych w art. 174 § 3 k.p.k., a zwłaszcza - nie stanowi obrazy prawa procesowego mogącej mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku (art. 387 pkt 2 k.p.k.). Zarzut ten mógłby być uznany za słuszny tylko wtedy, gdyby wątpliwości, o których mowa w art. 174 § 3 k.p.k., miały uwidoczniony zewnętrznie wpływ na treść i sposób składania przezeń zeznań, czyli - inaczej mówiąc - były, na tle realiów sprawy, przekonująco uzasadnione w sensie co najmniej urealnienia owych wątpliwości, lub gdyby dowód z jego zeznań miał charakter odosobniony albo wręcz wyłączny, a więc stanowiący jedyną podstawę skazania oskarżonego, a tak przecież - czego nie kwestionuje nawet skarżący - nie jest.Zeznania pokrzywdzonego, w pełni logiczne, nacechowane rozwagą i umiarkowaniem, korespondują - co do istoty poszczególnych epizodów dokonanego nań rozboju - między innymi właśnie z wyjaśnieniami oskarżonych, którzy nie negują samego faktu dokonania czynu przestępnego, lecz jedynie - co jest zrozumiałe i typowe - starają się pomniejszyć swoją rolę i zakres osobistego udziału w ramach wspólnego przestępnego działania.Oceniając wiarygodność zeznań Wiktora P., a zwłaszcza uwidaczniających się w nich - w początkowej fazie postępowania przygotowawczego - pewnych, z reguły marginesowych rozbieżności, skorygowanych następnie przezeń w toku dalszych przesłuchań i podczas rozprawy głównej, mieć trzeba zarazem na względzie fakt, że najwyraźniej pozostają w pamięci takie fragmenty zdarzenia, które wywołują u człowieka silne napięcie psychiczne (np. obawę przed doznaniem ciężkich uszkodzeń ciała lub utratą życia). Ma to zwłaszcza odniesienie do zeznań - brutalnie i znienacka zaatakowanego - pokrzywdzonego, którego stan emocjonalny - wywołany sposobem działania sprawców, oszołomieniem i zaskakującą dlań nagłością napaści - jest nacechowany szczególną ekscytacją. Dlatego też nie można dyskwalifikować dowodu z jego zeznań jedynie z tego powodu, że - mając całą swoją uwagę skoncentrowaną przede wszystkim na obronę przed napastnikami - nie zapamiętał szczegółów jakiegoś epizodu zdarzenia albo zrelacjonował go, głównie w początkowym stadium postępowania przygotowawczego, nieco inaczej niż inni świadkowie, nie mówiąc już o sprawcach, mających - co oczywiste - osobisty interes w korzystnym dla siebie odtworzeniu przebiegu zdarzenia i indywidualnego udziału w nim. Z tych też względów ów zarzut zawarty w rewizjach obrońców uznać należało za bezpodstawny.Nie oznacza to jednak tego, że - mimo fakultatywnego brzmienia art. 174 § 3 k.p.k. - przesłuchanie świadka z udziałem odpowiedniego biegłego lekarza lub biegłego psychologa może być - a niekiedy nawet jest - obowiązkiem sądu. Musi to być jednak uzasadnione odpowiednimi okolicznościami sprawy, wskazującymi na istnienie uzewnętrznionych, a w szczególności udokumentowanych wątpliwości, o których mowa w art. 174 § 3 k.p.k., mogących świadczyć o możliwości występowania u świadka zaburzeń w sferach w przepisie tym przewidzianych, co ma zwłaszcza zasadnicze znaczenie - z natury rzeczy - w tzw. procesach poszlakowych. Wynika to z tego, że art. 174 § 3 k.p.k. przewiduje przecież jeden z ważnych środków mających na celu ułatwienie poczynienia ustaleń faktycznych odpowiadających prawdzie, a w konsekwencji umożliwienie wykrycia prawdy materialnej, który to cel jest bezsprzecznie podstawowym obowiązkiem sądu (art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.). Spełniając zatem ten obowiązek, sąd zobligowany jest stosować wszelkie niezbędne środki, zagwarantowane mu przez obowiązujące przepisy prawa (...).