II UZP 29/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, T. Szymanek. SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o rentę inwalidzką, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy wobec rybaka, który pozostawał w stosunku zatrudnienia w spółdzielni pracy, lecz pracy nie świadczył w niektórych miesiącach zimowych z powodu zalodzenia wód i w związku z tym nie pobierał wynagrodzenia, miesiące te podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty, tak jak te w których osiągał zarobki?a w przypadku odpowiedzi negatywnej, czy wyłączone miesiące należy uzupełnić do 12 miesięcy w ostatnim roku zatrudnienia lub 24 kolejnych miesięcy wybranych z ostatnich 12 lat zatrudnienia z odpowiednim przesunięciem wstecz?"uchwalił:1. Przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty rybaka, zatrudnionego w spółdzielni pracy, nie uwzględnia się tych miesięcy, w których z powodu warunków atmosferycznych nie świadczył pracy i nie osiągał zarobków;2. Zamiast miesięcy podlegających wyłączeniu, przyjmuje się do obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty zarobki z kolejnych miesięcy poprzednich.Uzasadnienie faktyczneOddział ZUS w S. przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką przyjmując za podstawę jej wymiaru przeciętny zarobek, jaki wnioskodawca osiągał w 24 kolejnych miesiącach zatrudnienia, przypadających na okres od 1.I.1968 r. do 31.XII.1969 r. Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zatwierdziła zaskarżoną decyzję organu rentowego, a wnioskodawca odwołał się od tego orzeczenia do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne uwidocznione w sentencji niniejszej uchwały. Przy rozważaniu tego problemu należy mieć na uwadze, że w świetle § 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny miesięczny zarobek w gotówce i w naturze - zależnie od wniosku zainteresowanego:1) albo z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, albo2) z kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia dowolnie wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat zatrudnienia. O tym natomiast, co należy rozumieć przez "miesiąc zatrudnienia" stanowi § 12.1 cyt. rozporządzenia. Mianowicie za miesiąc zatrudnienia uważa się miesiąc kalendarzowy, w którym pracownik pozostawał w stosunku pracy i osiągał z tego tytułu zarobek. Wyjątki od tej zasady są przewidziane w ust. 2 tego przepisu i dotyczą takich sytuacji, kiedy pracownik przepracował tylko część miesiąca. Zarobki osiągane w tych miesiącach przyjmuje się jednak do obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, jeżeli jest to korzystne dla zainteresowanego. W sprawie zaś, na tle której wyłoniło się rozważane zagadnienie prawne, wnioskodawca pozostawał wprawdzie w stosunku pracy ale z powodu zamarznięcia wód i niemożności łowienia ryb w niektórych miesiącach nie świadczył pracy i nie pobierał w tym czasie wynagrodzenia. Z tej przyczyny miesięcy tych nie można uznać za miesiące zatrudnienia i uwzględniać ich przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty. Z tej też przyczyny na pierwszą część pytania należy udzielić odpowiedzi przeczącej, a to czyni aktualną drugą część pytania przedstawionego Sądowi Najwyższemu przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Jak już o tym była mowa, podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny zarobek pracownika albo z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, albo z kolejnych 24 miesięcy dowolnie wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat. W pierwszym przypadku przeciętny zarobek z wybranego przez pracownika okresu dzieli się przez 12, a w drugim - przez 24. Innej możliwości nie ma. Skoro więc w ostatnich 12 miesiącach lub w innych kolejnych 24 miesiącach pracownik wprawdzie pozostawał w stosunku pracy, ale przez kilka miesięcy nie osiągał zarobków z przyczyn atmosferycznych, które wykluczały możność świadczenia pracy, to miesięcy tych nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty. Miesiące te należy przeto pominąć i cofnąć się o odpowiednią liczbę miesięcy tak, aby w sumie dawały 12 lub 24. W tym przypadku będą to miesiące, o których mowa w § 1.1 i § 12.1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.). I to uzasadnia odpowiedź na drugą część pytania. Z dniem bowiem 1.X.1972 r. weszła w życie uchwała nr 100/72 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 2 sierpnia 1972 r. znak: OZ-48/12124-Z/16/71, która wprowadziła m.in zasadę wypłacania zaliczkowo rybakom kwoty 1.000 zł miesięcznie za miesiące przerw w połowach, jeżeli rybak w tym czasie pozostawał w stosunku pracy ze spółdzielnią. Sprawa, na tle której wyłoniło się rozważane zagadnienie, nie dotyczy jednak tego stanu prawnego.