III PO 34/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: W. Glabisz, S. Graban (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miriam H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o rentę inwalidzką, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych do rozstrzygnięcia w trybie art. 3551 pr. o s.u.s."Czy przeciętny miesięczny zarobek, mający stanowić podstawę wymiaru renty pracownika posiadającego poniżej 12 miesięcy zatrudnienia, lecz nie mniej niż 1 miesiąc, należy ustalić w stosunku do faktycznego okresu zatrudnienia obliczonego w dniach i miesiącach, czy też w stosunku do pełnych miesięcy kalendarzowych obejmujących ten okres a określonych w § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22 listopada 1956 r. w sprawie obliczenia podstawy wymiaru renty (Dz. U. Nr 59, poz. 280)?"udzielił następującej odpowiedzi:Przeciętny miesięczny zarobek, mający stanowić podstawę wymiaru renty dla pracownika, który był zatrudniony krócej niż 12 miesięcy, ale co najmniej jeden miesiąc, należy ustalić z faktycznego okresu zatrudnienia obliczonego w dniach i miesiącach zgodnie z brzmieniem § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22 listopada 1956 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru renty (Dz. U. Nr 59, poz. 280 w brzmieniu: Dz. U. z 1958 r. Nr 26, poz. 113). Uzasadnienie faktyczneTrybunał Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 3551 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych przedstawił Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia pytanie prawne wymienione w sentencji.Podstawę do tego pytania stanowiła sprawa skarżącej Miriam H. Skarżąca pozostawała w zatrudnieniu od 17.X.1961 r., uległa wypadkowi przy pracy w dniu 28.XI.1961 r., po czym w okresie czasowej niezdolności do pracy pobierała pełne wynagrodzenie do dnia 28.II.1962 r. Domagając się przyznania jej renty wypadkowej, przedstawiła ZUS-owi zaświadczenie, wydane przez Wojskową Akademię Techniczną jako zakład pracy, w którym stwierdzono, że wynagrodzenie jej wynosiło:w roku 1961 za czas od 17 do 31 października 472,50 złw roku 1961 za listopad 945,- "w roku 1961 za grudzień 1.332,50 "w roku 1962 za styczeń 1.100,- "w roku 1962 za luty 1.100,- " -------------Razem: 4.950,- złDecyzją z dnia 5.IX.1962 r. ZUS - Oddział w W. przyznał jej rentę inwalidzką II grupy z tytułu wypadku w zatrudnieniu, przyjmując za podstawę wymiaru przeciętny zarobek z pięciu miesięcy zatrudnienia, tj. X, XI, i XII 1961 r. oraz I i II 1962 r. w kwocie 990 zł. Decyzję tę zatwierdziła Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w Warszawie, uznając ją za zgodną z przepisami § 5 powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej w sprawie obliczenia podstawy wymiaru renty.Okręgowy Sąd Ubezpieczeń w Warszawie zmienił to orzeczenie ustalając, że w świetle § 5 powołanego rozporządzenia należy przyjąć przeciętny miesięczny zarobek z faktycznego okresu zatrudnienia, wynoszącego 4 i 1/2 miesiąca w czasie od 17.X.1961 r. do 28.II.1962 r., co daje kwotę 1.100 zł.ZUS w skardze rewizyjnej, podtrzymując stanowisko zaskarżonego orzeczenia Rady Nadzorczej, uzasadnia je tym, że w sposobie obliczenia przeciętnego miesięcznego zarobku jest ono zgodne z przepisami § 2 wymienionego rozporządzenia MPiOS.W związku z przedstawionym stanem faktycznym nasunęły się Trybunałowi Ubezpieczeń Społecznych wątpliwości, czy przepisy § 2 i 3 cyt. rozporządzenia - stanowiące, że za miesiąc zatrudnienia uważa się miesiąc kalendarzowy, w którym pracownik pozostawał w zatrudnieniu (§ 2 ust. 1), oraz określające, które miesiące ze względu na okoliczności wymienione we § 2 ust. 2 i § 3 nie mogą być uznane za miesiące zatrudnienia - wyrażają zasadę ogólną, która musi być stosowana zawsze przy obliczaniu podstawy wymiaru renty, czy też przepisy te odnoszą się tylko do sytuacji objętych § 1, tj. tylko wówczas, gdy za podstawę wymiaru renty przyjmuje się - co jest generalną zasadą w tym zakresie - zarobek 12 miesięcy zatrudnienia bądź z kolejnych 24 miesięcy z ostatniego 10-lecia. Konsekwencją tej ostatniej ewentualności byłoby uznanie, że kryteria § 2 i 3 nie stosują się do sytuacji objętych § 5 wymienionego rozporządzenia MPiOS a dotyczących sytuacji, gdy pracownik nie przebył w zatrudnieniu 12 miesięcy, a więc do takiego stanu faktycznego, który - jako szczególny - uzasadniałby przyjęcie innych kryteriów w oderwaniu od ogólnych zasad § 2 i 3 powołanego rozporządzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpatrując przedstawione mu zagadnienie, zważył, co następuje:Z brzmienia § 1, 2, 3 i 4 oraz z treściowego przeciwstawienia im w ust. 1 § 5, jak postępować należy wtedy, gdy pracownik był w ogóle zatrudniony krócej niż 12 miesięcy, ale co najmniej jeden miesiąc, wynika, że zasady § 1, 2, 3 i 4 odnoszą się tylko do tych pracowników, którzy mają co najmniej pełnych 12 miesięcy zatrudnienia lub pełnych 24 kolejnych miesięcy zatrudnienia w okresie ostatnich 10 lat zatrudnienia przed zgłoszeniem wniosku o rentę.Paragrafy 2 i 3 rozporządzenia zawierają następujące postanowienia: "Nie uważa się za miesiąc zatrudnienia miesiąca kalendarzowego, w którym pracownik pozostawał w zatrudnieniu, lecz przez okres dłuższy niż 5 dni: 1) pobierał zasiłki z ubezpieczenia społecznego z powodu choroby lub macierzyństwa albo 2) z powodu choroby własnej lub członka rodziny otrzymywał niepełne wynagrodzenie". I dalej: "Okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia liczy się wstecz od miesiąca, w którym ustało zatrudnienie, a jeżeli zatrudnienie trwa nadal, od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o rentę, z tym, że nie uwzględnia się niepełnego miesiąca, w którym ustało ostatnie zatrudnienie lub zgłoszono wniosek o rentę".Powołane normy wbrew faktycznemu zatrudnieniu przez cały miesiąc lub przez część miesiąca zakazują liczyć te okresy jako okresy zatrudnienia. Przepisy te wprowadzają normy obliczeniowe dla okresu zatrudnienia, a tym samym dla przeciętnego zarobku, sprzeczne ze stanem faktycznym. Jeśli tym normom obliczeniowym § 5 ust. 1 przeciwstawia faktyczne okresy zatrudnienia i w sytuacjach, gdy pracownik był w ogóle zatrudniony krócej niż 12 miesięcy, ale co najmniej 1 miesiąc, nakazuje brać za podstawę wymiaru renty przeciętny miesięczny zarobek z faktycznego okresu zatrudnienia - to należy odrzucić możliwość stosowania norm obliczeniowych sprzecznych ze stanem faktycznym. Samo brzmienie przepisu nie pozwala na stosowanie norm "obliczeniowych" z § 2 i 3, bez względu przy tym na warunki, w których zatrudnienie trwało, każe zaś obliczać przeciętny miesięczny zarobek z faktycznego okresu zatrudnienia. Nieuwzględnienie wyraźnego brzmienia i niewyprowadzenie logicznego wniosku z dwu przeciwstawnych sobie przepisów prowadziłoby do postępowania sprzecznego z przepisami prawa. Skoro § 5 nakazuje obliczać przeciętny zarobek jako podstawę wymiaru renty tylko od rzeczywistego, tj. faktycznego zatrudnienia, to nie można do tego samego celu wbrew zasadzie "faktycznego okresu" z § 5 wprowadzać do obliczenia podstawy renty zasady "miesięcy obliczeniowych".Jeśli umowa o pracę była miesięczna, obliczać należy okres zatrudnienia według miesięcy i ich części.Dla pracownika, który miał umowę miesięczną i przepracował jeden cały miesiąc, a w poprzednim pół miesiąca, należy zarobek z półtora miesiąca podzielić przez 1,5 i wówczas wynik będzie zgodny z przepisem § 5 powołanego rozporządzenia. Przez prawidłowe zastosowanie zasady wyrażonej w § 5 ustali się jako podstawę wymiaru renty rzeczywiście w praktyce życia otrzymywany zarobek.Niezgodnie zatem z przepisem § 5 ZUS stosował normy obliczeniowe z § 2 i 3 do zasady faktycznego okresu zatrudnienia, wypowiedzianej wyraźnie w § 5 powołanego rozporządzenia.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na postawione pytanie udzielił na podstawie art. 3551 pr. o s.u.s. odpowiedzi jak we wstępie uchwały.