I KR 5/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Fornalik. Sędziowie: S. Kotowski, T. Rybicki (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 4 marca 1977 r. sprawy: 1) Mieczysława K., oskarżonego z art. 202 § 2 k.k., 2) Juliana R., oskarżonego z art. 202 § 2 k.k., 3) Gerarda L., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 4) Jana M., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 5) Tadeusza M., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 6) Jerzego S., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 7) Stanisława B., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 8) Zdzisława K., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 9) Kazimierza G., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 10) Stanisława S., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 11) Kazimierza K., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 12) Adama G., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 13) Jana K., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 14) Jerzego G., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 15) Stefana B., oskarżonego z art. 200 § 1 k.k., 16) Władysława J., oskarżonego z art. 202 § 1 k.k., 17) Stanisława M., oskarżonego z art. 200 § 1 k.k., 18) Stanisława S., oskarżonego z art. 200 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 2 lipca 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych: Mieczysława K., Juliana R., Gerarda L., Jana M., Tadeusza M., Jerzego S., Stanisława B., Zdzisława K., Kazimierza G., Stanisława S., Kazimierza K., Adama G., Jana K., Jerzego G., Stefana B., Władysława J., Stanisława M. oraz Stanisława S. i sprawę co do tych oskarżonych przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Płocku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 2 lipca 1976 r. skazano trzydziestu pięciu oskarżonych.Osiemnastu oskarżonych Sąd Wojewódzki uznał za winnych zagarnięcia mienia społecznego oraz innych przestępstw popełnionych w różnych układach grupowych i w większości wypadków w porozumieniu z oskarżonymi Mieczysławem K. i Julianem R.Powyższy wyrok zaskarżyli tylko oskarżeni wyżej wymienieni. Na rozprawie rewizyjnej w dniu 15 lutego 1977 r. obrońca oskarżonego Jana M. i dalszych pięciu oskarżonych przedstawił pismo, z którego wynikało, że ławnik Krystyna B. w dniach 19 i 21 maja 1976 r. nie mogła brać udziału w rozprawach, i wniósł o stosowne sprostowanie oczywistej omyłki w trybie art. 140 k.p.k. w protokołach rozprawy głównej. Sąd Najwyższy odroczył rozprawę w celu sprawdzenia tych okoliczności.Z nadesłanych w dniu 3 marca 1977 r. oświadczeń sędziego zawodowego (przewodniczącej), trzech ławników i protokolantki wynika, że ławnik Krystyna B. nie brała udziału w rozprawach w dniach 19 i 21 maja 1976 r.Uzasadnienie prawneW tej sytuacji Sąd Najwyższy, nie rozpoznając merytorycznych zarzutów rewizyjnych i niezależnie od granic wniesionych środków odwoławczych, zważył, co następuje:Skład sądu pierwszej instancji merytorycznie rozpoznającego niniejszą sprawę był następujący: przewodniczący sędzia Sądu Wojewódzkiego Edward M. oraz ławnicy Krystyna B., Władysław M., i Maria Ś. W takim też składzie rozpoznano niniejszą sprawę w dniach 1, 6, 9, 13, 14, 15, 21, 22, 27, 28, 29 i 30 kwietnia 1976 r. oraz w dniach 5, 6, 12 i 14 maja 1976 r. Z treści poprawionych protokołów rozprawy głównej wynika, że ławnikiem dodatkowym była Maria S.W dniach 19 i 21 maja 1976 r. nie wykazano w protokołach rozprawy głównej, że ławnik Krystyna B. udziału nie brała.Zauważyć należy, że gdy ławnik Krystyna B. nie zgłosiła się w dniach 19 i 21 maja 1976 r., wówczas na jej miejsce siłą rzeczy weszła ławnik Maria S. Uregulowanie tej sytuacji wynika z treści art. 26 § 1 i 2 u.s.p. Zmiana taka nie wymagała wówczas jeszcze oświadczeń w zakresie zgody stron zgodnie z art. 348 § 2 k.p.k.W dniach tych przesłuchiwano świadków, odbierano oświadczenia od oskarżonych oraz dopuszczono dowód z opinii biegłego. Ławnik Krystyna B. wobec nieobecności na rozprawie w dniach 19 i 21 maja 1976 r. przestała być członkiem składu orzekającego. Fakt ten nie mógł być jednak w toku kontroli rewizyjnej zauważony, ponieważ w protokołach rozprawy głównej z tych dni nie wykazano nieobecności ławnika Krystyny B.Następnie ławnik Krystyna B. w kolejnych rozprawach aż do wydania wyroku uczestniczyła oraz podpisała wyrok. Dlatego też od dnia 2 czerwca 1976 r., gdy ławnik Krystyna B. ponownie była obecna na rozprawie, nastąpiła zmiana składu orzekającego, skutkująca potrzebę rozważenia przez sąd, czy zachodzi konieczność prowadzenia rozprawy od początku. A jednak mimo zmiany w składzie sądu pierwszej instancji, a w szczególności wobec ponownej obecności ławnika Krystyny B. na rozprawie głównej, nie zostało podjęte postanowienie zgodnie z treścią art. 348 § 2 k.p.k. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1975 r. - VI KZP 44/74, OSNKW 1975, z. 3-4, poz. 34).W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wytworzyła się wytuacja przewidziana w art. 388 pkt 2 k.p.k. Powyższe uchybienie stanowi tzw. bezwzględną przesłankę rewizyjną, skutkującą uchylenie zaskarżonego orzeczenia, niezależnie od granic wniesionych środków odwoławczych w stosunku do oskarżonych, którzy złożyli rewizje.Bezwzględny powód odwoławczy wynikający z treści art. 388 pkt 2 k.p.k. stwarza podstawę do uchylenia wyroku tylko w stosunku do oskarżonych, którzy wnieśli rewizje, i to niezależnie od granic tych rewizji. W stosunku do pozostałych osób, co do których wyrok uprawomocnił się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, może nastąpić jedocześnie uchylenie wyroku tylko wówczas, gdy zachodzą przesłanki określone w art. 384 k.p.k.Stwierdzone uchybienie polegające na nieobecności ławnika - członka składu orzekającego w ciągu dwóch dni będącej w toku rozprawy głównej, która łącznie trwała 24 dni, jest tego rodzaju istotnym powodem, że Sąd Najwyższy - zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 388 k.p.k. - miał obowiązek uchylić wyrok w stosunku do oskarżonych, którzy złożyli rewizje - niezależnie od wpływu tego uchybienia na treść zaskarżonego orzeczenia.Natomiast w stosunku do pozostałych siedemnastu osób tenże wyrok uprawomocnił się przed sądem pierwszej instancji.Względem osób, co do których wyrok uprawomocnił się w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim jako sądem pierwszej instancji, powinno nastąpić - zgodnie z treścią art. 474 § 2 k.p.k. - wznowienie postępowania z zachowaniem warunków określonych w art. 478 § 1 oraz 479 § 1 k.p.k. w związku z art. 408 k.p.k.Wznowienie postępowania przez Sąd Wojewódzki na podstawie art. 474 § 2 k.p.k. wobec zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 388 pkt 2 k.p.k. w stosunku do siedemnastu skazanych nie może skutkować względem nich jakichkolwiek niekorzystnych zmian w zakresie orzekanych środków karnych. Ponownie rozpoznając sprawę, sąd pierwszej instancji nie może orzec zwłaszcza kar surowszych, niż orzeczono w wyroku zapadłym przed wznowieniem postępowania (por. art. 408 k.p.k.).Wyrok Sądu Najwyższego wydany w tym postępowaniu odwoławczym ma charakter incydentalny, a zatem nie kończy postępowania w niniejszej sprawie. Dlatego też właściwy do orzeczenia wznowienia postępowania jest Sąd Wojewódzki (art. 478 § 1 k.p.k.).Ponadto niezależnie od dyspozycji art. 474 § 2 k.p.k. wyrok nie mógł być uchylony przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 384 k.p.k. w stosunku do osób prawomocnie skazanych, ponieważ zmiana orzeczenia wobec współoskarżonych nie wnoszących środka odwoławczego może nastąpić tylko na ich korzyść (...).