VII KZP 29/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, T. Majewski (współsprawozdawca), J. Mikos, S. Pawela, W. Żebrowski, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława W. i innych, oskarżonych z art. 240 pkt 1 w związku z art. 58 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 2 k.p.k. przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 2 grudnia 1976 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy pełnienie przez inspektorów Państwowej Inspekcji Handlowej funkcji lustracyjno-kontrolnych, uprawniających ich z jednej strony do wydawania przez nich w pełni samodzielnych decyzji, a z drugiej - do wykonywania takich czynności, które stanowią tylko podstawę do wydania decyzji przez ich zwierzchników, stanowi pełnienie funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością w myśl art. 240 pkt 1 k.k. i uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1974 r. (OSNKW 1975, z. 1, poz. 1)?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePaństwowa Inspekcja Handlowa, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o Państwowej Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 1969 r. Nr 26, poz. 206), powołana jest do ochrony mienia społecznego i interesów ludności przez: 1) zwalczanie spekulacji i nadużyć w obrocie towarowym oraz w działalności usługowej, 2) kontrolę jakości towarów w jednostkach handlu i przemysłu gastronomicznego oraz towarów przeznaczonych na zaopatrzenie tych jednostek, jak też 3) czuwanie nad przestrzeganiem przepisów w obrocie handlowym i przy wykonywaniu usług.Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Handlowej należy w szczególności: 1) ujawnianie i zwalczanie spekulacji, zagarnięcia powierzonego mienia społecznego, oszustwa na szkodę nabywców, handlu nielegalnego oraz innych przestępstw w obrocie towarowym, 2) badanie jakości artykułów przeznaczonych na zaopatrzenie jednostek handlu i przemysłu gastronomicznego oraz artykułów znajdujących się w tych jednostkach (...), 3) powoływanie rzeczoznawców w zakresie technologii artykułów stanowiących przedmiot wewnętrznego obrotu towarowego, rzeczoznawców w zakresie techniki obrotu artykułami oraz wagowych i klasyfikatorów branżowych, 4) orzekanie o zniszczeniu lub oddaniu do przerobu artykułów stanowiących przedmiot obrotu towarowego zepsutych lub nie nadających się do użytku, 5) inspekcja uspołecznionych i prywatnych przedsiębiorstw handlowych oraz przemysłu gastronomicznego w zakresie przestrzegania przepisów o obrocie towarowym (...), 6) inspekcja uspołecznionych przedsiębiorstw i zakładów świadczących usługi dla ludności w zakresie prowadzonej przez nie działalności usługowej oraz przestrzegania przepisów o ochronie mienia społecznego (...), 7) inspekcja prywatnych przedsiębiorstw i zakładów świadczących usługi (...), 8) współpraca z organami inspekcji sanitarnej w zakresie przestrzegania przepisów sanitarnych w jednostkach obrotu towarowego i zakałdach świadczących usługi dla ludności oraz z organami jakości i miar w zakresie przestrzegania przepisów o miarach oraz narzędziach pomiarowych w obrocie gospodarczym i kontroli jakości wyrobów, jak też 9) wykonywanie innych zadań zleconych przez Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług (art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy).W celu wykonania tych zadań organy Państwowej Inspekcji Handlowej uprawnione są do dokonywania inspekcji w jednostkach uspołecznionych i prywatnych wymienionych w art. 7 cytowanej ustawy oraz do dokonywania innych istotnych czynności wyszczególnionych w powołanym art. 1 tejże ustawy.W razie stwierdzenia w toku inspekcji poważnego naruszenia przepisów albo zasad prawidłowego obrotu towarowego lub działalności usługowej organy Państwowej Inspekcji Handlowej mogą na miejscu wydać na piśmie do niezwłocznego wykonania niezbędne zarządzenia, jeżeli natychmiastowe przerwanie stwierdzonego stanu rzeczy jest ze względu na interes społeczny konieczne. W celu zaś zapobieżenia wprowadzeniu do obrotu towaru, którego jakość nie odpowiada jakości deklarowanej, organy Państwowej Inspekcji Handlowej mogą w toku lub w wyniku inspekcji dokonywać zabezpieczenia tego towaru, jeżeli jest to konieczne ze względu na interes społeczny (art. 8 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy).Jeżeli w czasie przeprowadzania inspekcji zachodzi podejrzenie, że popełnione zostało przestępstwo, organy Państwowej Inspekcji Handlowej, jeżeli same nie są właściwe do ścigania, zawiadamiają o tym niezwłocznie właściwe organy, a ponadto prowadzą dochodzenie w celu zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa oraz ujawnienia sprawcy.Po dokonaniu tych czynności organy Państwowej Inspekcji Handlowej przekazują niezwłocznie akta dochodzenia Milicji Obywatelskiej, a w sprawach, w których śledztwo jest obowiązkowe - prokuratorowi (art. 9 cytowanej wyżej ustawy).Rozporządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 25 sierpnia 1969 r. w sprawie organizacji i trybu postępowania organów Państwowej Inspekcji Handlowej (Dz. U. Nr 26, poz. 207) zawiera w § 1 ust. 2 pkt 2 wyjaśnienie, że przez użyte w nim określenie: "inspektor" rozumie się pracownika Państwowej Inspekcji Handlowej upoważnionego przez właściwy organ inspekcji do wykonania określonych czynności objętych przepisami art. 5, 7, 8 i 9 powołanej ustawy. W celu zaś należytego wykonania tych czynności inspektor w toku inspekcji upoważniony jest między innymi do: 1) badania ksiąg i dokumentów, 2) żądania ustnych i pisemnych wyjaśnień, 3) przesłuchiwania stron, świadków i biegłych, 4) dokonywania oględzin pomieszczeń, miejsc i rzeczy, 5) zabezpieczenia dowodów i towarów (...), 6) pobierania prób towarów i 7) sprawdzania tożsamości osób, jeżeli to okaże się konieczne w związku z przeprowadzoną inspekcją (§ 14 cytowanego rozporządzenia).Jak z tego wynika, wykonywanie przez inspektorów Państwowej Inspekcji Handlowej czynności w zakresie przeprowadzanych inspekcji stanowi realizację funkcji, których powierzenie - ze względu na ich zakres i wagę - łączy się z wysokim stopniem zaufania publicznego.Z realizacją tych funkcji wiążą się oczywiście szerokie uprawnienia do samodzielnego podejmowania ważkich decyzji, których wydanie lub zaniechanie wydania może wywołać istotne skutki bądź w życiu zbiorowości, bądź w życiu jednostki. Nieistotne jest przy tym to, czy z wykonywaniem przez inspektorów Państwowej Inspekcji Handlowej czynności w zakresie przeprowadzanych inspekcji łączy się wydawanie samodzielnych decyzji o charakterze incydentalnym, czy też wydawanie decyzji głównych (merytorycznych) przez ich zwierzchników, skoro te ostatnie mogą być wadliwe lub w ogóle nie wydawane w następstwie podjęcia przez wspomnianych inspektorów decyzji o charakterze incydentalnym, np. co do zaniechania przeprowadzenia czynności zmierzających do ujawnienia stwierdzonych przestępstw spekulacji, zagarnięcia powierzonego mienia społecznego, oszustwa na szkodę nabywców, handlu nielegalnego lub innych przestępstw w obrocie towarowym itp., a więc decyzji, które mogą wywołać istotne ujemne skutki w sferze stosunków gospodarczych Państwa lub szerszej grupy obywateli albo - żywotnych interesów obywatela.Należy zatem przyjąć, że wykonywanie przez inspektorów Państwowej Inspekcji Handlowej czynności w zakresie przeprowadzanych inspekcji stanowi realizację funkcji, których pełnienie związane jest ze szczególną odpowiedzialnością w myśl art. 240 pkt 1 k.k.