V KRN 170/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: W. Sutkowski (sprawozdawca), Z. Neumann (współsprawozdawca), Z. Kubec, J. Matysiak, K. Mioduski, W. Wagner. Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1972 r. sprawy Stanisława Z., oskarżonego z art. 239 § 1 i 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 13 marca 1971 r., utrzymanego mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1971 r., zmienił powyższe wyroki w zaskarżonych częściach w ten sposób, że uznał, iż oskarżony Stanisław Z. dopuścił się przypisanego mu przestępstwa pełniąc funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością i na podstawie art. 240 pkt 1 oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 8 lat pozbawienia wolności, zaliczając na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 maja 1970 r. i dotychczas odbytej kary, grzywnę w wysokości 35.000 zł, z zamianą na wypadek nieuiszczenia jej w terminie na karę pozbawienia wolności, przyjmując 1 dzień tej kary za równoważnik 100 zł grzywny, oraz orzekł pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 13 marca 1971 r. uznał oskarżonego Stanisława Z. za winnego tego, że w okresie od 1965 r. do trzeciej dekady maja 1970 r. w P. oraz w wielu innych miejscowościach, jako kierownik Wydziału Przemysłu i Handlu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P., wykorzystując pełnioną przez siebie funkcję przy spełnianiu nadzoru administracyjnego nad działalnością prywatnych właścicieli zakładów wytwórczych oraz handlowych i nad działalnością administracyjno-gospodarczą kierowników młynów gospodarczych gromadzkich rad narodowych, uzależniał spełnianie swoich czynności urzędowych - w szczególności wydawania decyzji administracyjnych dotyczących tej działalności - od wręczania mu korzyści majątkowych, a ponadto żądał i przyjmował takie korzyści w postaci różnych kwot pieniężnych i przedmiotów użytkowych o ogólnej wartości nie mniejszej niż 63.220 zł, i za czyn ten na podstawie art. 239 § 1 i 2 oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 2 k.k. wymierzył temu oskarżonemu karę 6 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny oraz orzekł pozbawienie praw publicznych na okres 2 lat.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 listopada 1971 r. po rozpoznaniu rewizji oskarżonego Stanisława Z. utrzymał w tej części w mocy powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego.Od powyższych wyroków wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL.Rewizja ta, zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego przez zakwalifikowanie czynu przypisanego oskarżonemu Stanisławowi Z. z art. 239 § 1 i 2 k.k. zamiast z art. 240 pkt 1 k.k., mimo że oskarżony jako kierownik Wydziału Przemysłu i Handlu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. dopuścił się przypisanego czynu pełniąc funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością, wnosiła o zmianę obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej oskarżonego Stanisława Z. przez skazanie tego oskarżonego za przypisany mu czyn na podstawie art. 240 pkt 1, art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na surowszą karę pozbawienia wolności oraz grzywny z orzeczeniem pozbawienia go praw publicznych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.1. Przepisy prawa karnego nie wyjaśniają użytego w art. 240 pkt 1 k.k. pojęcia "funkcja związana ze szczególną odpowiedzialnością", dlatego też kwestia ta pozostawiona została praktyce do rozstrzygnięcia w każdym konkretnym wypadku. Generalnie trzeba stwierdzić, że nie każdy funkcjonariusz publiczny pełni funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością w rozumieniu art. 240 pkt 1 k.k. Doniosłość spełnianej funkcji i jej szczególne znaczenie jest elementem dzielącym funkcjonariuszy publicznych na tych, z którymi ustawa karna wiąże określone skutki w zakresie wzmożonej odpowiedzialności karnoprawnej i na tych, z którymi ustawa takich skutków nie wiąże.Kryteria decydujące o uznaniu, że dany funkcjonariusz publiczny pełni funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością, wynikają z wysoce odpowiedzialnych obowiązków, których powierzenie danej osobie wiąże się zawsze z dużą dozą zaufania publicznego i których spełnienie ma doniosłe oraz szczególne znaczenie w administracji państwowej, w gospodarce państwowej, w organizacji spółdzielczej lub organizacji ludu pracującego, w organach ścigania i wymiaru sprawiedliwości.Na takie przesłanki interpretacyjne pojęcia funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością wskazał już Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z dnia 29 grudnia 1970 r. - III KR 211/70 (OSN wyd. Prok. Gen. 1971, z. 6, poz. 83) - III KR 211/70 (OSN wyd. Prok. Gen. 1971, z. 6, poz. 83) i w wyroku z dnia 15 grudnia 1970 r. - V KRN 329/70 (OSNKW 1971, z. 5, poz. 63). Następnie w uchwale z dnia 30 marca 1972 r. - VI KZP 72/71 (OSNKW 1972, z. 5, poz. 80) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że "kierownik wydziału komunikacji prezydium powiatowej rady narodowej pełni funkcję publiczną związaną ze szczególną odpowiedzialnością w rozumieniu art. 240 pkt 1 k.k.". W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy między innymi stwierdził, że kierownicy wydziałów prezydiów rad narodowych różnych szczebli uprawnieni z istoty swojej funkcji do wydawania samodzielnie merytorycznych decyzji w żywotnych sprawach obywateli oraz powołani do odpowiedniej organizacji i nadzoru na powierzonym im odcinku administracji państwowej, a z faktem powierzenia takiego stanowiska oraz zadań łączy się zawsze duża doza zaufania publicznego, pełnią funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością w rozumieniu art. 240 pkt 1 k.k.Trzeba jeszcze dodać, że uprawnienia wchodzące w zakres samodzielnych i merytorycznych decyzji, często bardzo ważnych dla interesu społecznego i poszczególnych obywateli, odróżniają tych funkcjonariuszy publicznych od innych pracowników prezydiów rad narodowych, takich funkcji nie pełniących. W świetle przytoczonych okoliczności uznać należy, że oskarżony Stanisław Z., jako kierownik Wydziału Przemysłu i Handlu Prezydium PRN w P., pełnił funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością, a dopuszczenie się przez niego przestępstwa określonego w art. 239 k.k. w związku z tą funkcją stanowi czyn wyczerpujący znamiona przestępstwa określonego w art. 240 pkt 1 k.k.Warto również zauważyć, że oskarżony, jako kierownik Wydziału Przemysłu i Handlu Prezydium PRN w P., wykorzystując pełnioną przez siebie funkcję przy spełnianiu nadzoru administracyjnego nad działalnością prywatnych właścicieli zakładów wytwórczych, usługowych oraz handlowych i nad działalnością administracyjno-gospodarczą kierowników młynów gospodarczych gromadzkich rad narodowych, uzależniał spełnianie swoich czynności służbowych, a w szczególności wydawanie decyzji administracyjnych dotyczących tej działalności, od otrzymania korzyści majątkowych. Przyjmowane zatem przez oskarżonego korzyści majątkowe pozostają w ścisłym i bezpośrednim związku z tymi jego uprawnieniami, które stanowiły istotną treść jego funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością.Z podanych przyczyn Sąd Najwyższy w składzie powiększonym na podstawie art. 386 § 1 i 2 zdanie pierwsze oraz art. 387 pkt 1 k.p.k. w związku z art. 462 i 481 k.p.k. zmienił odpowiednio zaskarżone wyroki w zakresie kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu. (...)